Ένα ποίημα για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης και τους Πρόσφυγες. La poesia “Nessuna voce” di Teodoro Dorros (1930) come dedica ai Profugi e alla Giornata Mondiale di Poesia. A poem by Theodoros Dorros; as a tribute for the World Poetry Day and the refuges.

Αφού ο εφετινός ο εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης σχεδιάστηκε να αναδείξη το προσφυγικό θέμα, ας αφιερώσουμε κι εμείς εδώ στον "Νέο Παλαμήδη" ένα ποίημα, καταλλήλως επιλεγμένο, ενός από τους πρωτοπόρους ποιητές του νεοελληνικού μοντερνισμού –ή κατά πολλούς και του υπερρεαλισμού—του Θεόδωρου Ντόρρου (1895 - 1954).
Για αυτόν τον ιδιόρρυθμο και παράδοξο Ελληνοαμερικανό τής μιας και μόνης ποιητικής συλλογής, ίσως μας δοθή η ευκαιρία να επανέλθουμε.

.......................................






Καμιά φωνή


Δέ με χωρούν οι τόποι σας.
Ούτ’ οι χαρές σας ούτ’ ο πόνος μου.
Δέν είναι δυνατό μου να ζώ κάθε στιγμή ο ίσιος σας.
Σας θάβω και με θάβετε.
Κι η ασχήμια του πεθαμού σας λυπητερότερη απ’ το
θάνατο.
Κουβέντες μόνο
απ’ τα ψηλώματα του νού.
Τέτοιες, που σβήνουν κάθε «πιο αληθινό»'
με στεναγμούς υπομονής,
και μ’ ομορφιές ελπίδας του αδύνατου.
Πάντα το άγνωστο, η μοίρα και το μέλλον.
Με διώχνει από παντού ο ξαφνιασμός μου:
Γιατί, δε φώναξα μονάχος, δυνατά, ποτές μου.
Και σε κανένα μπρός.
Κι ούτε ποτές μου θα φωνάξω,
σαν τρελός,
με φλέβες φουσκωμένες.
Κι άλλος κανείς.
Φωνή της ανθρωπιάς,
κείνης που βγαίνει καυτερή ως το πετσί,
και που παγώνει κάθε ψέμμα ζεστασιάς,
ακόμα δεν ακούστηκε.
Μόνο να πεί:
“Σταθείτε και σωπάστε.
Ξεχάστε τις αντίζωες του πίθηκου αξίες.
Πάψτε ζητώντας τα μεγάλα της ζωής
και τα δικά σας
στων αλλονών το μικρανθρώπισμα,
στις κυριότητες του νυσταγμού σας.
Γινήτε λίγοι.
Πολύ λίγοι για νά’ στε ζωντανοί.'
Κεί πού ‘στε μαζεμένοι, η ανθρωπιά ντροπή.
Και βάρβαρη η δική μου
όταν μου λείπει η συφορά σας.
Δέ με χωρούν οι τόποι σας. Δέν ξέρω πού να ζήσω.

Θ. Ντόρρος,  «Στου γλυτωμού το χάζι», Παρίσι, 1930

 

Δύο (και ένα) ποιήματα του Κωστή Παλαμά. Για την «Παγκόσμια Ημέρα της Ποίησης». Due più una poesie di Kostis Palamas; Per la giornata mondiale della Poesia. Celebrating the “World Poetry Day”: Two + 1 poems by Kostis Palamas.

Οἱ λύκοι

Βοσκοί, στὴ μάντρα τῆς Πολιτείας οἱ λύκοι! Οἱ λύκοι!
Στὰ ὅπλα, Ἀκρῖτες! Μακριὰ καὶ οἱ φαῦλοι καὶ οἱ περιττοί,
καλαμαρᾶδες καὶ δημοκόποι καὶ μπολσεβίκοι,
γιὰ λόγους ἄδειους ἢ γιὰ τοῦ ὀλέθρου τὰ ἔργα βαλτοί.
(Ἀπ᾿ τῆς μαυρίλας τῆς ἀραχνίλας τὴν ἀποθήκη
σὲ σκονισμένα γυαλιὰ κλεισμένο, παλιὸ κρασί,
τῶν ἑκατό σου χρονῶν ἀνοίγω τὸ ἀρχοντιλίκι
στοῦ ἡλιοῦ τὸ φέγγος, τί σὲ προσμένουν οἱ δυνατοὶ
ξανὰ σὰν πάντα καὶ γιὰ τὴ μάχη καὶ γιὰ τὴ νίκη
νὰ τοὺς φτερώσεις τὸ πάτημά τους ὅπου πατεῖ.
Σ᾿ ἐμὲ -κελλάρης λυράρης εἶμαι,- σ᾿ ἐμένα ἀνήκει
νὰ τὸ κεράσω στὰ νέα ποτήρια τὸ ἀρχαῖο πιοτί).
Βοσκοὶ καὶ σκύλοι, λῶβα καὶ ψώρα. Τ᾿ ἀρνιά; Μουζίκοι.
Ὁ λαός; Ὄνομα. Σκλάβος πλέμπας δούλα κ᾿ ἡ ὀργή,
Δίκη ἀπὸ πάνω θεία τῶν ἀστόχαστων καταδίκη
καὶ λογαριάζει καὶ ξεπλερώνει ὅσο ἂν ἀργεῖ.

Τραγουδημένη κλεφτουριά, Γένος, ἀρματολίκι,
τὰ ξεγραμμένα καὶ τὰ τριμμένα ψέματα, ἀχνοί,
Ἰδέα βυζάχτρα τῶν τετρακόσιων χρόνων, ἡ φρίκη
τώρα, τὸ μάθημα τῶν Ἑλλήνων ὡς χτές, ἐσὺ
τοῦ ραγιᾶ μάνα βιβλικό, πλάσμα ὀρφικό, Εὐρυδίκη,
τοῦ πανελλήνιου μεγαλονείρου χρυσοπηγή,
μᾶς τὸν καθρέφτιζες μέσ᾿ στῆς Πόλης τὸ βασιλίκι
τὸν ξυπνημένο Μαρμαρωμένο, κυνηγητὴ
τοῦ Ἰσλάμ. Ἡ Θρᾴκη προικιό του, ὢ δόξα! Καὶ ἀπανωπροίκι
μιὰ Ἑλλάδα πάλε στὴν τουρκεμένην Ἀνατολή,
τῆς Ἰωνίας γλυκοξημέρωμα.... Οἱ λύκοι! Οἱ λύκοι!
K᾿ οἱ βοσκοὶ ἀνάξιοι, λύκοι καὶ οἱ σκύλοι κ᾿ οἱ ἀντρεῖοι δειλοί.
Στῆς Πολιτείας τὴ μάντρα οἱ λύκοι! Παντοῦ εἶναι λύκοι!
Ξανὰ στὰ Τάρταρα ἴσκιος, τοῦ ψάλτη λατρεία κ᾿ ἐσύ.
Ψόφια ὅλη ἡ στάνη. Φέρτε νὰ πιοῦμε, κούφιο νταηλίκι,
γιὰ τὸ ἀποκάρωμα ποὺ μᾶς πρέπει, κι ὅποιο κρασί.

                                                             Δειλοί και Σκληροί Στίχοι (1928)

 

Γύριζε

«Γύριζε, μὴ σταθῇς ποτέ, ρίξε μας πέτρα μαύρη,
ὁ ψεύτης εἴδωλο εἶν᾿ ἐδῶ, τὸ προσκυνᾷ ἡ πλεμπάγια,
ἡ Ἀλήθεια τόπο νὰ σταθῇ μιὰ σπιθαμὴ δὲ θἄβρῃ.
Ἀλάργα. Μόρα τῆς ψυχῆς τῆς χώρας τὰ μουράγια.
Ἀπὸ θαμποὺς ντερβίσηδες καὶ στέρφους μανταρίνους
κι ἀπὸ τοὺς χαλκοπράσινους ἡ Πολιτεία πατιέται.
Χαρὰ στοὺς χασομέρηδες! Χαρὰ στοὺς ἀρλεκίνους!
Σκλάβος ξανάσκυψε ὁ ρωμιὸς καὶ δασκαλοκρατιέται.

Δὲν ἔχεις, Ὄλυμπε, θεούς, μηδὲ λεβέντες ἡ Ὄσσα,
ραγιάδες ἔχεις, μάννα γῆ, σκυφτοὺς γιὰ τὸ χαράτσι,
κούφιοι και ὀκνοὶ καταφρονοῦν τὴ θεία τραχιά σου γλώσσα,
τῶν Εὐρωπαίων περίγελα καὶ τῶν ἀρχαίων παλιάτσοι.
Καὶ δημοκόποι Κλέωνες καὶ λογοκόποι Ζωίλοι,
καὶ Μαμμωνᾶδες βάρβαροι, καὶ χαῦνοι λεβαντίνοι.
λύκοι, ὦ κοπάδια, οἱ πιστικοὶ καὶ ψωριασμένοι οἱ σκύλοι
κι οἱ χαροκόποι ἀδιάντροποι καὶ πόρνη ἡ Ρωμιοσύνη!»

(1908)

Ὁ γκρεμιστής

Ἀκοῦστε. Ἐγὼ εἶμαι ὁ γκρεμιστής, γιατί εἶμ᾿ ἐγὼ κι ὁ κτίστης,
ὁ διαλεχτὸς τῆς ἄρνησης κι ὁ ἀκριβογιὸς τῆς πίστης.
Καὶ θέλει καὶ τὸ γκρέμισμα νοῦ καὶ καρδιὰ καὶ χέρι.
Στοῦ μίσους τὰ μεσάνυχτα τρέμει ἑνὸς πόθου ἀστέρι.
Κι ἂν εἶμαι τῆς νυχτιᾶς βλαστός, τοῦ χαλασμοῦ πατέρας,
πάντα κοιτάζω πρὸς τὸ φῶς τὸ ἀπόμακρο τῆς μέρας.
ἐγὼ ὁ σεισμὸς ὁ ἀλύπητος, ἐγὼ κι ὁ ἀνοιχτομάτης·
τοῦ μακρεμένου ἀγναντευτής, κι ὁ κλέφτης κι ὁ ἀπελάτης
καὶ μὲ τὸ καριοφίλι μου καὶ μὲ τ᾿ ἀπελατίκι
τὴν πολιτεία τὴν κάνω ἐρμιά, γῆ χέρσα τὸ χωράφι.
Κάλλιο φυτρῶστε, ἀγκριαγκαθιές, καὶ κάλλιο οὐρλιάστε, λύκοι,
κάλλιο φουσκῶστε, πόταμοι καὶ κάλλιο ἀνοῖχτε τάφοι,
καί, δυναμίτη, βρόντηξε καὶ σιγοστάλαξε αἷμα,
παρὰ σὲ πύργους ἄρχοντας καὶ σὲ ναοὺς τὸ Ψέμα.
Τῶν πρωτογέννητων καιρῶν ἡ πλάση μὲ τ᾿ ἀγρίμια
ξανάρχεται. Καλῶς νὰ ῾ρθῆ. Γκρεμίζω τὴν ἀσκήμια!

(...)

Κωστὴς Παλαμᾶς

Από τη γή της Ιωνίας. Για το ποίημα «Ιωνικόν» του Καβάφη (το κείμενο, ένα αυτόγραφο, μία ιταλική και μία αγγλική μετάφρασι +1 video). Dalla terra ionica; La poesia “Ionica” di Kavafis e 2 traduzionι (1 italiana di F. M. Pontani ed 1 inglese, di E. Keeley and P. Sherrard).

(ΑΥΤΟΓΡΑΦΟ) Χειρόγραφο

ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ:

Ιωνικόν

Γιατί τα σπάσαμε τ’ αγάλματά των,
γιατί τους διώξαμεν απ’ τους ναούς των,
διόλου δέν πέθαναν γι’ αυτό οι θεοί.
Ώ γη της Ιωνίας, σένα αγαπούν ακόμη,
σένα οι ψυχές των ενθυμούνται ακόμη.
Σαν ξημερώνει επάνω σου πρωί αυγουστιάτικο
την ατμοσφαίρα σου περνά σφρίγος απ’ την ζωή των·
και κάποτ’ αιθερία εφηβική μορφή,
αόριστη, με διάβα γρήγορο,
επάνω από τους λόφους σου περνά.

Κ. Π. Καβάφης (1911)

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ

1.Italiano 

Ionica

Se, frantumati i loro simulacri,
noi li scacciammo via dai loro templi,
non sono morti per ciò gli dei.
O terra della Ionia, ancora t’amano
l’anima loro ti ricorda ancora.
Come aggiorna su te l’alba d’agosto,
nell’aria varca della loro vita un èmpito
e un’eteria parvenza d’efebo,
indefinita, con passo celere,
varca talora sulle tue colline.

Traduz. Filippo Maria Pontani (1961, “Lo specchio” Mondadori)

2. English

Ionic

That we’ve broken their statues,
that we’ve driven them out of their temples,
doesn’t mean at all that the gods are dead.
O land of Ionia, they’re still in love with you,
their souls still keep your memory.
When an August dawn wakes over you,
your atmosphere is potent with their life,
and sometimes a young ethereal figure,
indistinct, in rapid flight,
wings across your hills.

(C.P. Cavafy, Collected Poems. Translated by Edmund Keeley and Philip Sherrard,1992)

.............................................................

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης - Ιωνικόν

3+1 ποιήματα του Νίκου-Αλέξη Ασλάνογλου. Για έναν χωρισμό και τρία σμιξίματα… Tre+1 poesie di Nikos-Alexis Aslanoglu; come dedica: su una separazione e tre incontri...

{Στο 10πενθήμερο. Σεμνή ποιητική "παραγγελιά" του Τάσου για τον πατέρα…} 

Kι όμως τα δάκρυα τρέχουνε τώρα ασυγκράτητα... 

Άρχοντα. Πέφτει η νύχτα στη θάλασσα κι όλα είναι λίγα...

1

Ο Χωρισμός

Και τώρα έρχεται η ατέλειωτη νύχτα Το καλοκαίρι ξέφτισε τα πούπουλά του στις γωνιές του δρόμου και στις ακρογιαλιές γυρίζεις ακόμα μισόγυμνος εσύ πάνω στ’ αχνάρια των πουλιών που έφυγαν σφίγγω τα χείλη μου, φιλώ ευλαβικά τα χέρια σου αντίλαλος μες στα μαλλιά από σάπιο μήλο το καλοκαίρι κύλησε κι εμείς χωρίζουμε Πρίγκηπα, δε μιλάς και λέω η ώρα αργεί ακόμα. Βάζω το χέρι στον ώμο σου και λέω στ’ αποκαΐδια των ζεστών σπιτιών που υπήρξαμε είσαι ακόμα ένας χτύπος αγάπης στη μαλακή φωνή σου τρέμει η ελπίδα μου για σένα ζω τη σκοτεινιά μιας άνοιξης που παραπαίει λέω αυτό το σώμα είναι η καρδιά μου σωστή Μ’ αφήνεις, Άρχοντα. Το καλοκαίρι έφυγε. Η βουή της φθινοπωρινής θάλασσας αργά σταλάζει το τέλος που είναι πάντα πνεύμα και δάκρυ φωτεινός στρόβιλος, ήχος καθάριου νερού, εγκαρτέρηση πως έτσι θα πάνε όλα ώς το τέλος. Ιδωμένα σ’ ένα καινούριο όραμα που μας μεθάει εκβιάζει άσκοπα λόγια και μικρές κραυγές μας κάνει αδέρφια

(από το Ωδές στον Πρίγκηπα, Ύψιλον 1991)

2

Στους κήπους της έπαυλης

Η θέση σου είναι στην Αθήνα, Πρίγκιπα
Το όψιμο φθινόπωρο στους κήπους της έπαυλης σε ξεγελά
και οι πικροδάφνες σου φυλλορροούν στο πέτρινο
κλιμακοστάσιο σε ξινίζουν
Ακούς τα παραδείσια πουλιά μες τις λακκούβες του νερού
χτυπάει εντός σου η μηχανική καρδιά της πόλης
Λες αύριο θα εκφωνήσω τον επικήδειο των ποιητών - και
το αναβάλλεις
μικρές θαλάσσιες εκδρομές και τα βραδάκια λικνίζεσαι στις
δισκοθήκες
Η καρβουνόσκονη μόλις αγγίζει τα παιδιά της δυτικής ακτής
σήμαντρα δειλινού και άνθη λεμονιάς
μες τους δασώδεις λόφους της Αιώνιας Πόλης
Κι όμως η θέση σου είναι στην Αθήνα, Άρχοντα
μόλις ακούγεσαι μες τα παράσιτα και τους πομπούς
Σ’ άκουσα χθες με άλλη μουσική να θρηνωδείς
η φωνή σου δεν άλλαξε, την ξέρω απ΄τον καιρό της
διαδοχής
Η νύχτα πέφτει

(από το Ωδές στον Πρίγκηπα, Ύψιλον 1991)


3
Προσευχή

Πρίγκιπα, χρειάζομαι χρήματα, κι άλλα χρήματα
σ’ έναν κόσμο που αλλάζει αδίστακτα χρειάζομαι χρήματα
για να σε κερδίσω δεν θά ’φταναν όλα τα τραγούδια της γης
Χρειάζομαι πολλά, πάρα πολλά μπορώ να σου πω
Αυτά τ’ ανθοκήπια, κι αυτές οι πισίνες, κι αυτά τα υδρόβια
μες τα δωμάτια που μας προσμένουν χρειάζονται χρήματα
Χρειάζομαι τόσα λεφτά για τσιμέντο και χάλυβα κι όλη τη
θάλασσα
Χρειάζομαι φως από πικρό αμμοχάλικα, α, Πρίγκιπα
κι είμαστε τόσο, μα τόσο φτωχοί
Χρειάζομαι χρήματα να γεννηθώ σαν και σένα απαράλλαχτος
Το ήρεμο γαλάζιο τοπίο στα μάτια σου χρειάζεται χρήματα
τα μισάνοιχτα χείλη σου και το άσκεφτο ανάβλυσμα
η ανώφελη άγνοια χρειάζεται χρήματα
να παγιωθεί
Άρχοντα, δεν νιώθω πια τίποτε για σένα
το παιχνίδι μας δεν αλλάζει τα καθορισμένα βήματα
Χρειάζομαι χρήματα για να μεταμορφώσω ένα χερσότοπο
σε πανδαιμόνιο μουσικής

(από το Ωδές στον Πρίγκηπα, Ύψιλον 1991)

4
Στην Ενδοχώρα

Όσο κι αν προχωρώ στην ενδοχώρα τίποτα δε μου σβήνει από τα μάτια τον αιώνιο χωρισμό. Μες σε βαθιές κοιλάδες, λασπωμένες απ’ τη βροχή, έρχεται το ψιθύρισμα του ήλιου με τη θάλασσα παραπατώντας σ’ ένα σμίξιμο σφιχτό, ιδανικό Πόσο γυαλίζουν μες στη στάχτη τους, έλεγε, πόσο βαθαίνουν την καρδιά, ακρωτηριάζοντας δάχτυλα και νευρώσεις, σκάβουνε βαθιά μέσα στη γη για ναρκοπέδια Μα εγώ καθώς προχώρησα στην ενδοχώρα, είδα στην πυρκαγιά της θύμησης τη στάχτη μες στα φώτα

(από το Ο Δύσκολος Θάνατος, Νεφέλη 1985)

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου

(= Νικόλαος Αρσλάνογλου, 1931-1996)

«Λευτεριά, Λευτεριά…»: το χρονογράφημα του Αιθεροβάμονα. “Liberta’, Linerta’…”; testo di cronaca, dal “Eterovamon”, nostro collaboratore.

Ο φίλος και τακτικός συνεργάτης πια Αιθεροβάμων, μας έστειλε το επίκαιρο κείμενό του με τον τίτλο "Λευτεριά, Λευτεριά" και μας παρακαλεί να επισυνάψουμε «το αντίστοιχο τραγούδι με τον αξέχαστο Ν. Ξυλούρη με τον τίτλο: «Στο άγαλμα της Ελευθερίας που φωτίζει τον κόσμο».
Εμείς παρ’ όλο που τυχαίνει να διαφωνούμε κάπου [: στο σημείο όπου αναφέρεται –έστω και με το δικαίωμα της σάτιρας- στον (για εμάς) σχεδόν άγιο της Πολιτικής και μέγιστο Έλληνα πολιτικό, Ιωάννη Καποδίστρια], προβαίνουμε στην δημοσίευσι του κειμένου μαζί και με την υποδεικνυόμενη μουσική …υπόκρουσι και για άλλη μια φορά τον ευχαριστούμε για την συνεργασία!

................................................................


ΛΕΥΤΕΡΙΑ, ΛΕΥΤΕΡΙΑ…

Αγαπητοί φίλοι,
Με την ευκαιρία της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου 1821, λέω να καταθέσω κι εγώ τις ταπεινές μου σκέψεις για το υπέρτατο αγαθό, για την πεμπτουσία της ανθρώπινης ζωής, την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.
Έχετε σκεφθεί ,μετά την εθνική μας παλιγγενεσία , αν και πόσο ελεύθεροι υπήρξαμε ως έθνος και ως άνθρωποι; Δεν πρόλαβαν να φύγουν οι πασάδες από το κεφάλι μας και πήραμε γυροβολιά τους βασιλικούς οίκους της Ευρώπης: «- Αγαπητοί σινιόροι, τζέντλεμεν, μουσιού, μήπως σας περισσεύει κανένας πρίγκιπας για να μας κυβερνήσει, γιατί εμείς είμαστε τόσο στουρναροκέφαλοι, ώστε δεν μπορούμε να κυβερνηθούμε χωρίς ξένο κεχαγιά από πάνω μας. Τετρακόσια χρόνια ήταν αυτά! Το να βρεθούμε ξαφνικά εντελώς ελεύθεροι είναι κάπως επικίνδυνο. Δώστε μας, που να συγχωρεθούν τα πεθαμένα σας, ένα γαλαζοαίματο πριγκιπόπουλο, για να το έχουμε τιμή μας και ΚΟΡΩΝΑ ΜΑΣ!». Μέχρι τον Πάπα πήγαμε οι ανεγκέφαλοι. «- Χαίρετε, κύριε Πάπα!» του είπαμε. Κι εκείνος απάντησε: « Ταράχτε τους στη φάπα!». Τελικά, μας βρήκανε τον Καποδίστρια, τον Βαυαρό πρίγκηπα Όθωνα (Κόθωνα) και μας τον πέρασαν κολάρο. Και μαζί μ’ αυτόν μας καβάλησε στο σβέρκο η ντόπια ολιγαρχία: Κοτζαμπάσηδες, Δημογέροντες, Τσιφλικάδες, Αρχιερείς, Γραμματείς και Φαρισαίοι, μια φράξια όλοι αυτοί έγιναν οι νέοι δυνάστες του λαού, που έχυσε ποτάμια το αίμα του και έδωσε και τη ζωή του για το υπέρτατο αγαθό της ζωής: τη ΛΕΥΤΕΡΙΑ! Τα 1821 πέτυχε εθνικά, αλλά απέτυχε κοινωνικά. Πάλι ο ελληνικός λαός βρέθηκε προδομένος, παγιδευμένος, υποδουλωμένος.
Από τότε η ταλαίπωρη Ελλάδα δεν γνώρισε Λευτεριά. Άγγλοι, Γάλλοι, Ιταλοί, Γερμανοί, Αμερικανοί μας άλλαξαν τον αδόξαστο.

Και μοιραία ερχόμαστε στο σήμερα. Αλήθεια, τι θα γιορτάσουμε σε λίγες μέρες;
Την υποδούλωσή μας στο Δ.Ν.Τ.; Την χειραγώγησή μας από Την Τρόικα; Την αβάσταχτη ελαφρότητα και την εγκληματική πολιτική των νεότερων ειδικά κυβερνήσεών μας;
Που πήγε η εθνική μας υπερηφάνεια; Τι άπόγιναν τα περίφημα ιδανικά μας;
Και από πάνω, οι εκπρόσωποι της εξουσίας έχουν το απύθμενο θράσος να εμφανίζονται στις παρελάσεις και να μιλούν στα κανάλια για εθνική προκοπή και για καλύτερο μέλλον. Υπερηφανεύομαι για τους ηρωϊκούς προγόνους μας, αλλά ντρέπομαι βαθύτατα για τους σημερινούς κατσικοκλέφτες, κατσαπλιάδες, μιζαδόρους κ.λ.π.
Τη σημαία μας θα την υψώσω, αλλά για χάρη όλων των ηρώων μέχρι σήμερα.
Αλλά παράλληλα θα ρίξω κι ένα καλό βρισίδι μαζί με μια διπλή μούντζα για χάρη των όλων των κλεφτοκοτάδων και μιζαδόρων επίσης μέχρι σήμερα.

Η νεοελληνική λαϊκή θυμοσοφία λέει: «- Όποιος έχει γρόθο, τρώει καρύδια, όποιος έχει στα δάχτυλά του μέλι , το γλείφει και όποιος έχει μαχαίρι, τρώει πεπόνι». Και επειδή η διαφθορά συμβαδίζει με την πολιτική ισχύ, ο Ευριπίδης συμβουλεύει: «- Ποτέ μη δίνεις την εξουσία στους εξαχρειωμένους πολιτικούς, γιατί παραφουσκώνουν από το δημόσιο χρήμα και γίνονται αλαζονικοί από τη δύναμη που αποκτούν».
Η πολιτική εξουσία είναι σύμφυτη με τη διαφθορά. Για την κυρίαρχη ομάδα δεν ισχύουν νόμοι, ούτε γραπτοί ούτε άγραφοι. Ισχύει μόνο το εξής: Ο,ΤΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΠΛΌ ΑΝΘΡΩΠΟ ΕΙΝΑΙ ΕΓΚΛΗΜΑ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΝΟΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΕΙΟ. Επικρατεί εκχυδαϊσμός των θεσμών και καταρράκωση του πολίτη στα πλαίσια της προσπάθειας της εκάστοτε εξουσίας να τον υποβαθμίσει σε ανδράποδο και κατευθυνόμενο υποχείριο της όποιας κομματικής προπαγάνδας. Εδώ ο κόσμος καίγεται, κι αυτοί κάνουν σχέδια εκλογικά για καρέκλες, γραφεία, μάσες, μίζες, αρπαχτές ακολουθώντας όλες τις μοδάτες και κερδοφόρες συνήθειες του πολιτικού κόσμου. Και αυτοί οι εξανδραποδιστές του λαού θα βγουν μεθαύριο να «τιμήσουν» με την ελεεινή παρουσία τους την εθνική επέτειο.

Στο μυαλό μου έρχονται οι στίχοι του Κώστα Καρυωτάκη: « - Λευτεριά, λευτεριά σχίζει, δαγκάνει τους ουρανούς το στέμμα σου… Λευτεριά ,λευτεριά θα σ’ αγοράσουν έμποροι και κονσόρτσια κι Εβραίοι… Λευτεριά, λευτεριά σε νοσταλγούνε μακρινά δάση, ρημαγμένοι κήποι…».

ΑΙΘΕΡΟΒΑΜΩΝ


ΤΟ ΑΓΑΛΜΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ - ΝΙΚΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ

ΕΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΣΠΟΡΑΔΙΚΗΣ ΑΙΘΡΙΑΣ. Ένας κέντρωνας με στίχους απο τους Προσανατολισμούς (1941).Cogliendo 15sillabi negli "Orientamenti" di Elitis

Cogliendo versi 15sillabi nei giardini degli "Orientamenti" di Odisseas Elitis

Για την παραξενιά του υπογράφοντος να αναζητεί σε ποιητικές συνθέσεις της μοντέρνας νεοελληνικής ποίησης το στοιχείο της παραδοσιακής αντίληψης του ρυθμού και μάλιστα στην λαϊκότερη μορφή του, αυτήν του ιαμβικού δεκαπεντασυλλάβου, ίσως έχουν αρχίση να εξοικειώνονται οι τακτικοί επισκέπτες του Νέου Παλαμήδη.
Η φιλοπαίγμων διάθεσίς του -σε συνδυασμό με την φιλολογική περιέργεια – τον έχουν οδηγήση μέχρι στιγμής σε δύο παράδοξα δημοσιεύματα σχετικά με την κρυμμένη γοητεία του δεκαπεντασύλλαβου στίχου (σε μέτρο ιαμβικό), όπως την αισθάνθηκε να αναδύεται μέσα απο τις υπερρεαλιστικές συνθέσεις του Ανδρέα Εμπειρίκου στην Ενδοχώρα.
Φυλλομετρώντας λοιπόν την «εμπειρίκια Ενδοχώρα» και δρέποντας 15συλλάβους, κατέληξε να συνθέση 2 «κέντρωνες» χρησιμοποιώντας, βέβαια, μια τεχνική που είναι κοντά στην τεχνική του κολλάζ: ένα «δεκατριάστιχο στα κάστρα του ανέμου» και ένα δεκατετράστιχο που αυθαίρετα μεν, αλλά με απέραντο σεβασμό στον ποιητή και το ύφος του, το τιτλοφόρησε «Εμπειρίκιον σονέττον Ελλήνων εστι το φώς».
Με ανάλογη διάθεσι και τεχνική κατέληξε στο σημερινό δημοσίευμα: ένας νέος κέντρωνας, αυτή τη φορά απο προσεκτική ανθολόγησι που επιχείρησε στην αγαπημένη του συλλογή ποιημάτων του Οδυσσέα Ελύτη «Προσανατολισμοί». Πρόκειται για ένα επτάστιχο –καθόλου τυχαίο για τον «επταδολάτρη» Ελύτη, ο οποίος στους «Προσανατολισμούς» συμπεριφέρεται χαρακτηριστικά «επταδικά» (προσέχοντας τον αριθμό επτά και τα πολλαπλάσιά του).
Σχεδιάζουμε να επανέλθουμε καί στον μεγάλο μας ποιητή συμμετέχοντας στο κλίμα εορτασμού της εκατονταετηρίδας απο την γέννησί του και στην σημαντικότατη πρώτη αυτή ποιητική του συλλογή (που κι αυτή κλείνει 70 χρόνια!), αλλά μέχρι τότε, ας αναρτήσουμε το παρόν.


.
.
.
.

ΕΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΣΠΟΡΑΔΙΚΗΣ ΑΙΘΡΙΑΣ
«Κι οι αθώοι του καημοί πίδακες χρυσανθέμων»

Κυματιστή, ξεφυλλισμένη, ελεύθερη σαν φώς
Μια κάμαρη όπου γδύθηκε κορίτσι αγαπημένο
Σ’ ένα μαντίλι που έχασε τις τέσσερείς του άκρες
Δίνοντας μια σπρωξιά στην αναμφίβολη ευτυχία
Δεν ξέρει καν πώς βρέθηκε να ζει σ’ ένα σεργιάνι
Μέσα στ’ αμίλητο νερό της κολυμπήθρας του ήλιου

Ναί θα στολίσουμε τη γή, θα σφίξουμε τη μέρα!


(Στίχοι: ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ (ΣΠΟΡΑΔΕΣ, Αιθρίες Ι-ΧΧΙ), Σύνθεσι "Κολλάζ": Αλέξανδρος ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ)

Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΚΑΚΙΟΥ ΣΕ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΔΥΣΕΩΣ.THE PIECES ("PESSOI") OF THE HERO PALAMEDES IS A MILITARY GAME (part 2).

THE PIECES ("PESSOI") OF THE HERO PALAMEDES IS A MILITARY GAME.
ΟΙ ΠΕΣΣΟΙ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΗΔΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΝ ΠΑΙΓΝΙΟΝ (β΄ μέρος)
DIE "PESSOI" (=die Schachfiguren) DES HELDEN PALAMEDES SIND EIN MILITAERSPIEL (Teil 2)
This post is the continuation of our article published on Aug 30, 2008 under the title " THE PIECES ("PESSOI") OF THE HERO PALAMEDES IS A MILITARY GAME"

I PEZZI (Pessoi) DI PALAMIDE ERANO UN GIOCO DI CARATTERE MILITARE (vedi prima parte)

{Συνέχεια της ανάρτησής μου της 30 Αυγούσου με τίτλο "ΟΙ ΠΕΣΣΟΙ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΗΔΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΝ ΠΑΙΓΝΙΟΝ (α΄ μέρος)"}:

Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΚΑΚΙΟΥ ΣΕ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΔΥΣΕΩΣ

[ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ]

Ανάμεσα στα επιγράμματα βυζαντινών συγγραφέων που περιλαμβάνονται στο 15ο βιβλίο της Ελλ. Ανθολογίας [Το σημαντικότατο ποιητικό μνημείο του Βυζαντίου, εκδομένο σε 16 τόμους – βιβλία, περιλαμβάνει συλλογή 4000 επιγραμμάτων και 25000 στίχων. Οι ποιητικές αυτές συνθέσεις χρονολογούνται από τον 6ο π.Χ. έως τον 10ο μ.Χ. αι. και αποδίδονται σε 354 συγγραφείς, αλλά ορισμένες παραμένουν ανώνυμες (αδέσποτα)], (με αρ. 18, άτιτλο, και αμέσως μετά από 3 επιγράμματα κάποιου ποιητού ονόματι Κωνσταντίνος ο Ρόδιος *), προβάλλει το εξής εκπληκτικό τετράστιχο σε ελεγειακό δίστιχο:
[* πρόκειται για γνωστό αξιωματούχο και λόγιο του α’ μισού τού 10ου αι.]

##############################




Λεξιλογικά σχόλια
Παλάμηδες : κλητική του ονόματος Παλαμήδης
Έδει : ( παρατ. του ρ. δέω) = έπρεπε
πρίω = κόβω, πριονίζω, τορνεύω, σκαλίζω, γυαλίζω
Όργανον = μέσον, σύνεργον, προϊόν,
(με μετωνυμία) άνθρωπος ετεροκίνητος, ενεργούμενον . Αξιοσημείωτον ότι από την μεταφορική χρήσι του ουσιαστικού αυτού (= ανδρείκελο), έχουμε την σημασία
υποχείριον, μαριονέτα, πιόνι, δηλ. πάλι πεσσός!!

Πεζή «μετάφρασι»
Τα κόκκαλά σου, Παλαμήδη, επρόκειτο να γίνουν
Σύνεργα της τέχνης της πολεμικής .
Διότι αν και ήσουν μέσα στους πολέμους, υπέδειξες έναν άλλο πόλεμο,
Μέσα σε ένα πεδίο ξύλινο: τον ειρηνικό πόλεμο.

ΝΟΗΜΑ
Τα κόκκαλα (σκοτωμένων ανθρώπων ή ζώων) επρόκειτο αφού γυαλισθούν να γίνουν μεθοδολογικά σύνεργα-υποκατάστατα της τέχνης του Πολέμου, οι πεσσοί του Παλαμήδους ( υπάρχει κανείς να αμφιβάλλει για την ταύτησι οστά=πεσσοί που προτείνουμε; και τί πιο κοινότοπο απο τα αρχαιολογικά ευρήματα πεσσών -κυρίως- απο ελεφαντοστούν;): δηλαδή κοκκάλινα πιόνια και σκακιστικά κομμάτια.
Αυτός ο ήρωας, παρόλο που βρέθηκε μέσα στη δίνη του τρωικού πολέμου με την αποθέωσι του μίσους, την φρίκη των μαχών και την αδελφοκτόνα αιματοχυσία συνέλαβε την ιδέα της αναίμακτης διαφιλονίκησης πάνω σε ένα πολεμικό πεδίο συμβολικό, μία σύρραξι χωρίς νεκρούς , μια πολεμικού τύπου αλλά χωρίς έχθρα, σχεδόν φιλική, αναμέτρησι , μια μονομαχία πάνω σ’ έναν άβακα, ένα επιτραπέζιο θέατρο, μια ξύλινη σκακιέρα!
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ - "ΔΙΔΑΓΜΑ"
Στο τετράστιχο αυτό πάνω κι από τα κοκκάλινα κομμάτια και την ξύλινη επιφάνεια του παιχνιδιού κυρίαρχη είναι η ιδέα που πραγματώνεται με αυτό το επινόημα.
Η τριπλή αναφορά του στιχουργού στον πόλεμο : «τέχνη…πολέμου», «έτερον πόλεμον», «φιλικόν πόλεμον » δεν αφίνει καμμία αμφιβολία. Πρόκειται για ένα πολεμικό παίγνιο. Κι αν αυτή η συσσωρευτικού χαρακτήρα αναφορά ‘τετραγωνίζεται’ με την παρεμβαλλόμενη συναφή έκφρασι «εν πολέμοις» (με την σαφή εναντιωματικότητα της μετοχής «εών»), το σύνολο αυτό λειτουργεί αναμφίβολα ως πολλαπλασιασμένο σχήμα αντίθεσης για να δοθή εμφαντικά η σημασία της έμπνευσης του εφευρέτη ήρωα. Ο Παλαμήδης δηλαδή, κατά τον συνθέσαντα το επίγραμμα βυζαντινόν ποιητή, πρότεινε συνειδητά ως υποκατάστατο («έτερον») του πολέμου ένα στρατιωτικού χαρακτήρα («η τέχνη η από του πολέμου») ευγενικό («φιλικόν») άθλημα («σταδίω»), τους ΠΕΣΣΟΥΣ!
Αλλά, ας κλείσω την ανακοίνωσί μου αυτή με τον τρόπο που αρμόζει στην αφορμή της: ας ασπασθώ νοερά τον άγνωστό μου Βυζαντινό συνθέτη προσφέροντάς του ευγνωμόνως την νεοελληνική απόδοσι, έμμετρη φυσικά, που αποπειράθηκα στο αξιέπαινο επίγραμμά του.

( ΣΤΟΝ ΕΦΕΥΡΕΤΗ ΤΩΝ ΠΕΣΣΩΝ )

Τα οστά σου, Παλαμήδη, έμελλες να τα λειάνης
Της πολεμικής της τέχνης άθυρμα για να τα κάνης.
Κι άν στον σπαραγμό χαμένος, πόλεμο εναλλακτικό
Χάραξες πάνω σε ξύλο, πάλεμα αθλητικό!

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΟΪΛΕΜΕΖΗΣ
(Χαλκίδα, Αύγουστος 2004 - Ιανουάριος 2005)

.***

Copyright © 2008 Νέος Παλαμήδης

ΤΟ «ΧΑΜΟΓΕΛΟ» ΤΟΥ Κ. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΟ

Όπως έλεγα στην προηγούμενη ανάρτησι, το ποίημα Χαμόγελο συμπεριλαμβανόταν σε εκείνα τα καρυωτακικά ποιήματα που μελοποιήθηκαν (ήδη την δεκαετία του ’80) από την Λένα Πλάτωνος. (Για το παγκοσμίως πρωτότυπο –κατά τον καθηγητή μου Κάρολο Μητσάκη- νεοελληνικό φαινόμενο της μελοποιημένης -σε τέτοια έκτασι- ποίησης, θα αναφερθώ προσεχώς. Ειδικά ο Καρυωτάκης έχει από πολλούς συνθέτες μας μελοποιηθή με αμφιλεγόμενη, όπως είναι φυσικό, αποτελεσματικότητα. Εμένα πάντως μόνο δύο μελοποιήσεις καρυωτακικών ποιημάτων με εντυπωσίασαν: μία από τον Θ. Γκαϊφύλια και μία της Ηδύλης Τσαλίκη. Άσχετο.
Το ζήτημα έχει καί θεωρητικό καί αισθητικό ενδιαφέρον. Η μελοποίησι της ποίησης δεν είναι και το πιο απλό θέμα. Ειδικά όταν πρόκειται για ποιητές ή έργα με κολοσσιαία απήχησι ή σπάνια υποβλητικότητα. )
Η εντύπωσί μου, επί του προκειμένου, του μελοποιημένου «Χαμόγελου», είναι ότι παρόλη την με σεβασμό και ευαισθησία προσέγγισι της συνθέτιδος και της ερμηνεύτριας, το ποιητικό κείμενο δεν μου μιλάει κατά τον ίδιο αποτελεσματικά τρόπο.
Δεν παύει, οπωσδήποτε, η μελοποίησι αυτή να είναι μια αρκετά καλή και ενδιαφέρουσα απόπειρα –ειδικά στο σκέλος της ενορχήστρωσης.
Σας την παραθέτω, λοιπόν, και συμπαθητικά οπτικοποιημένη για να κρίνετε –όπως αρμόζει- κατ’ ιδίαν:
ΧΑΜΟΓΕΛΟ

ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ (ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΑΣ) ΣΤΑ 80ΧΡΟΝΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ

OMAGGIO A Kostas KARYOTAKIS x GLI OTTANT’ ANNI DALLA SUA MORTE
(ΠΡΩΤΟ; ) ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ (ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΑΣ)



ΣΤΑ 80ΧΡΟΝΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ (21 ΙΟΥΛ 1928) ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ
99 χρόνια πρίν κυκλοφορεί η πρώτη συλλογή του 23άχρονου τότε Κώστα Καρυωτάκη. «Ο πόνος του Ανθρώπου και των πραγμάτων». Στο εισαγωγικό μότο διαβάζουμε:
Τ’ αστέρια τρεμουλιάζουνε καθώς
Το μάτι ανοιγοκλεί προτού δακρύσει…
Το πρώτο ποίημα είχε τον τίτλο ΘΑΝΑΤΟΙ, ενώ ακόμη πιο εμφαντικά προφητική προβάλλει η εισαγωγική, αλλά μάλλον ερμητική φράσι του ποιήματος αυτού ‘Είναι άνθρωποι που την κακιά την ώρα την έχουν μέσα τους’.
Από την γραμμένη με διάχυτη απαισιοδοξία μικρή αυτή συλλογή διαλέξαμε ένα εκπληκτικό κομμάτι. Πρόκειται για ένα σονέττο όλο ποιητική λάμψι κι ομορφιά.
To "ΧΑΜΟΓΕΛΟ":

Δεν μπορώ να μην υποψιασθώ κρυπτομνησία στις δύο τελευταίες στροφές με το άλλο εκπληκτικής ομορφιάς απόσπασμα (526-530) από την Αντιγόνη του Σοφοκλέους:
Ο επικεφαλής τού χορού αναφερόμενος στην άφιξι της Ισμήνης ψάλλει:





[Το ποίημα αυτό (μαζί με 12 άλλα ! ) έχει μελοποιήση η Λένα Πλάτωνος και ερμηνεύση η Σαββίνα Γιαννάτου) αλλά δεν επιθυμώ να συμπεριλάβω την ενδιαφέρουσα προσπάθεια των δύο καλλιτέχνιδων σ’ αυτήν εδώ την ίδια ανάρτησι…]
..........................................................................
Από την τελευταία του Συλλογή «Ελεγεία και Σάτιρες» (1927) διαλέγουμε την «Ηρωική Τριλογία», τρία απλοϊκής στιχουργίας ποιήματα με υψηλότατη όμως θεματική αναφορά, σε τρείς ηρωικές μορφές, Διάκο, Κανάρη, Μπάυρον, όλες δηλαδή σχετιζόμενες με τον εθνικοαπελευθερωτικό Αγώνα του ’21 και την εθνική μνήμη.
ΔΙΑΚΟΣ :












ΚΑΝΑΡΗΣ :












BYRON :

Δεν είναι πρώτη φορά,βεβαίως, που συναντούμε στο ολιγόστιχο ποιητικό έργο του Κ. Κ. το εθνικοπατριωτικό στοιχείο. [Βαρυσήμαντο από αυτήν ειδικά την πλευρά θεωρούμε το προσόμοιον ποίημα – ωδή «Εις Ανδρέαν Κάλβον». Αλλά αυτό ίσως μας απασχολήση κάποιαν άλλη φορά.] Το συστηματικά διαβληθέν έργο του ενοχλητικού για την Εξουσία – αλλά και την στρατευμένη νεοελληνική διανόησι - Κώστα Καρυωτάκη κρύβει για τους αμερόληπτους – αλλά και υποψιασμένους - αναγνώστες διαχρονικές εκπλήξεις.

ΑΡΓΟΥΣ ΠΛΟΥΣ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. NAVIGAZIONE DELL' ARGO e ANDREAS EMPIRIKOS

«Καλή είναι η Ιωλκός, καλή και θαυμαστή. Αλλοίμονο όμως στους πνευματικούς ανθρώπους, αν δεν τους συγκινούν και οι Κολχίδες. Καλόν είναι να ενθυμούμεθα ότι τα λιμνάζοντα ύδατα, όπως και η παρατεταμένη ακινησία που γεννά λογής - λογής αγγυλώσεις, είναι πολύ επικίνδυνη και άκρως ανθυγιεινή!»
Α. Εμπειρίκος

Εχθές εσκεπτόμουν για την αύριον, δηλ. την σήμερον, να αναφερθώ στην τελική αναχώρησι της πειραματικής Αργούς από την πόλι μου. Και προγραμμάτιζα μάλιστα να φρεσκάρω και τα «Αργοναυτικά» του Απολλώνιου του Ρόδιου για κανα ενδιαφέρον απόσπασμα.

Και η μέν «Αργώ» απέπλευσε τελικά από την Χαλκίδα, εγώ όμως δεν βρήκα χρόνο να ψάξω συστηματικά το ηλεκτρονικό μου αρχείο (= Μουσαίος!). Και το αξιοπερίεργο είναι ότι η γέφυρα του Ευρίπου (όπως, άλλωστε, το είχα ψυλλιαστή) δεν «άνοιξε»! Τι έγινε; Όχι δεν την πήραν την «Αργώ» στους ώμους οι «Αργο»ναύτες. Απλώς οι του πληρώματος χαμήλωσαν το κατάρτι και με την προσωρινή (και αναγκαστική εκ των πραγμάτων) υποστολή αυτή του ιστίου πέρασαν από κάτω!

Με την απαισιοδοξία μου φυσικά δεν πρόλαβα να πάρω και φωτογραφία του περιπετειώδους απόπλου, ούτε και να πάω να χαιρετήσω το έστω και μη πλησίστιο πενηντάκωπο αντίγραφο.
Περιορίζομαι να παραπέμψω τους ενδιαφερομένους σε χρήσιμες για το εγχείρημα που αναφέραμε στην ανάρτησι τής Τετάρτης (http://neospalamedes.blogspot.com/2008/06/blog-post_18.html) ιστοσελίδες ( μια παλιά http://www.naftotopos.gr/Articles/Article_06011.php και μία πρόσφατη http://www.i-politismos.gr/agonauts_sx.html ) Κάτι παραδοξολογίες για υψηλής τεχνολογίας ιπτάμενο σκάφος με ολίγον υποβρύχιες δυνατότητες (ακόμη και ...διαστημόπλοιο βλέπουν κάποιοι) τις αφήνω προς το παρόν ασχολίαστες (βλ. πχ http://linaam2.livepage.gr/wiki/397/560_%CE%91%CE%A1%CE%93%CE%A9..... και http://mysteries.b2w.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=321).

Απόψε, πάλι, δεν κατάφερα ούτε να επιλέξω κάτι αντιπροσωπευτικό από το διήγημα «Αργώ ή Πλούς αεροστάτου» (πόσα χρόνια πάνε από τότε που το διάβασα!) του Εμπειρίκου. Γι’ αυτό, μην θέλοντας να απορρίψω την συνειρμική ιδέα που μου υπενθύμισε τον μέγα Υπερρεαλιστή, κατέληξα σχεδόν ανεπαισθήτως σε ένα εν πολλοίς άγνωστο έργο του. Το αυτοβιογραφικού χαρακτήρα Λεξικό του.

Σκεπτόμενος διστακτικά προς στιγμήν μήπως πρέπει τώρα πια να συμπληρώσουμε το λήμμα ΑΡΓΩ σ’ αυτό το ανέκδοτο και ημιτελέστατο «Λεξικόν» τού Α. Εμπειρίκου ( με επιστημονικές προσεγγίσεις τύπου: Αργό= και ευγενές αέριο – το χημικό στοιχείο AR - που χρησιμοποιείται ευρύτατα και στους φωτεινούς λαμπτήρες κττ) προτιμώ να αναδημοσιεύσω το σχετικό απόσπασμα από το έτσι κι αλλιώς σπάνιο εμπειρίκειο κείμενο:

*************************

ANDREAS EMPIRIKOS

Un brano dall’ opera inedita di Andreas Embirikos dal titolo “LEXIKON” (Lessico), che e’ di caratere autobiografico:

ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΥ

"Αργώ. Το πλοίον του Ιάσονος διά του οποίου εξετελέσθη ο περίφημος πλους των Αργοναυτών από της Ιωλκού εις την Κολχίδα (Επίτ. Εγκ. Λεξ. Ελευθ.).
Αργώ. Μυθιστόρημα του Γιώργου Θεοτοκά. Το βιβλίο αυτό είναι εκ των ολίγων (αν λάβουμε υπ' όψιν μας την εποχή που εγράφη) που σημειώνουν ένα σταθμό στην εξέλιξι της νεοελληνικής πεζογραφίας. Συνετέλεσε, σε όχι μικρό βαθμό, να ελευθερωθή (τουλάχιστον εν μέρει) η ελληνική πρόζα από τον κλοιόν της ασφυκτικής και πολύ συχνά ανούσιας μικροηθογραφίας, καθώς και από την κοντόφθαλμη και στενόκαρδη προσήλωσι σε θέματα αποκλειστικώς και σωβινιστικώς λαογραφικά.
Διαβάζοντας το βιβλίο αυτό, τότε που πρωτοκυκλοφόρησε, είχα το αίσθημα ότι ο συγγραφεύς προσπαθούσε, όχι μόνο με το μυαλό του μα και με το συναίσθημά του να ανοίξει τα παράθυρα και τις κλειδομανδαλωμένες πόρτες του τόπου μας, ότι ποθούσε να διευρύνει τους ορίζοντες της εποχής εκείνης, ώστε ο ελληνικός χώρος να ημπορή να δέχεται περισσότερον καθαρόν, και, θα πω, ζείδωρον αέρα, περισσότερες συναντήσεις, διασταυρώσεις και ευεργετικές ανταλλαγές, ερχόμενος εις πλέον άμεσον επικοινωνίαν με ανθρώπους και ρεύματα διαφορετικών προελεύσεων, ιδεών και τόπων.
Με συνεκίνησε πολύ την εποχή εκείνη η «Αργώ» του Γιώργου. Με ύφος σταθερά λαγαρό και εύρυθμο, με πνεύμα καθαρό και φιλελεύθερο, είπε άλλα πράγματα, διαφορετικά και με διαφορετικό τρόπο, από τα κοινά και τετριμμένα. Μολονότι ήμουν και είμαι τελείως διαφορετικού προσανατολισμού και άλλης πνευματικής γαλουχήσεως άνθρωπος, μου άρεσε το νεανικό αυτό βιβλίο του Θεοτοκά, όπως μου άρεσε πάντοτε και η τιμιότης του, η ειλικρίνεια, η ευγένεια και η probité intellectuelle του καλού εκείνου φίλου.
Πριν κλείσω τούτη την περί της «Αργούς» του Θεοτοκά παράγραφο, θέλω να προσθέσω ακόμη ολίγα λόγια. Καλή είναι η Ιωλκός, καλή και θαυμαστή. Αλλοίμονο όμως στους πνευματικούς ανθρώπους, αν δεν τους συγκινούν και οι Κολχίδες. Καλόν είναι να ενθυμούμεθα ότι τα λιμνάζοντα ύδατα, όπως και η παρατεταμένη ακινησία που γεννά λογής - λογής αγγυλώσεις, είναι πολύ επικίνδυνη και άκρως ανθυγιεινή!
Αργώ ή Πλούς Αεροστάτου. Διήγημα ιδικό μου, τελείως άσχετο με την «Αργώ» του Θεοτοκά. Το διήγημα αυτό το ετελείωσα κατά τον φοβερόν εκείνο Δεκέμβριο του 1944, ενώ ηκούοντο νυχθημερόν πυκνοί πυροβολισμοί και οι εκρήξεις των οδομαχιών στην αιματοκυλισμένη Αθήνα, λίγες ημέρες πριν με συλλάβουν, τελείως άδικα, ως όμηρο ή, μάλλον, ως απεδείχθη αργότερα, ως προγεγραμμένον άνθρωπο, οι άνδρες του Ε.Λ.Α.Σ. "

(Λήμμα «Αργώ» από το "Λεξικό" του)

Εν τη λιτότητι των μύθων ―των σημερινών και των προκατακλυσμιαίων― και παρά την σκληρότητα της καρδίας μας, δεν ξέρω αν ο σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένον δέρας της υπάρξεώς μας, αλλά –με την μεταφυσικήν αναφοράν εις το παρελθόν ή όχι- πλέον ή βέβαιον ότι
είμεθα όλοι εντός του μέλλοντός μας.

(Αλέξανδρος ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ, 2001)

ΟΙ ΚΑΒΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΛΑΜΠΕΤΗ ΣΤΟΝ "ΕΠΕΝΔΥΤΗ" . INVESTIMENTO NELLA POESIA!

ΚΑΒΑΦΗΣ ΔΙΑ …ΦΩΝΗΣ ΕΛΛΗΣ ΛΑΜΠΕΤΗΣ
ELLI LAMBETI, UNA DIVA DEL TEATRO NEOGRECO, RECITA 25 POESIE DI KAVAFIS; IN UN CD-REGALO CON IL GIORNALE-SETTIMANALE "EPENDITIS" (=Investitore).
Από πολύ καιρό θέλω να σχολιάσω, επιδοκιμαστικά, την πρωτοβουλία της εφημερίδας «Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗ» να μας προσφέρη ηχογραφημένα έργα-αριστουργήματα της νεοελληνικής μας ποίησης. Νομίζω πως έστω και τώρα μπορούμε να συμβουλέψουμε τους διαφημιστές τής πολύμηνης (από τον Ιανουάριο!) καμπάνιας για την σχετική προσφορά, να προσθέσουν άφοβα (στα τηλεοπτικά ¨τρέιλερ¨ τύπου «¨ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΕΡΓΑ ΤΟΥΣ’ κλπ) την φράσι-"σλόγκαν" ότι πρόκειται για μιά «επένδυσι στην ποίησι και τον πολιτισμό».
Προηγήθηκε, όπως ίσως γνωρίζετε, η δημοσίευσι από την εν λόγω «Πολιτική,οικονομική και κοινωνική εφημερίδα της εβδομάδας» των (πραγματικά συλλεκτικών) ‘CD’, όπου μεγάλοι Έλληνες ποιητές διαβάζουν οι ίδιοι έργα τους. Από το τελευταίο, λοιπόν, Σαββατοκύριακο 6-7/06/08, κυκλοφορεί μια νέα σειρά (4 «σι-ντί») για τον Κωνσταντίνο Καβάφη. Στον πρώτο από τους τέσσερις συμπακτοδίσκους περιλαμβάνονται 25 ποιήματα, (μεταξύ των οποίων τα «Ιθάκη», «Η πόλις», «Φωνές», «Το πρώτο σκαλί», «Τρώες», «Επέστρεφε», «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον»), όλα διαβασμένα από την υποβλητική φωνή της Έλλης Λαμπέτη!
Πρόκειται για δύο διαφορετικές ηχογραφήσεις (έντεκα ποιήματα το 1975 και δεκατέσσερα το 1981) που μας προσφέρονται μαζί, σε μια πλαστική μεν θήκη, αλλά όχι ακαλαίσθητη συσκευασία, στο εξώφυλλο της οποίας δεσπόζει ένας πίνακας της Μαριάννας Ερμηλίου.
Η ΄ανάγνωσι’ της Λαμπέτη, όπως θα το περιμέναμε: εξαιρετική, γεμάτη ψυχή. Το δε πάθος της δεν προδίδει –γενικά- το κείμενο, πράγμα που πιστοποιεί μια προσωπική σχέσι με το καβαφικό έργο.
Εκεί , όμως, που ‘δίνει τα ρέστα της’ η κορυφαία μας θεατρική ηθοποιός, νομίζω, είναι στο «Μια νύχτα» (Δυστυχώς δεν ξέρω ακόμη να βάζω αρχεία ήχου στο Ιστολόγιο. Αλλά αξίζει να πάτε στον ‘επίσημο δικτυακό τόπο του αρχείου Καβάφη’ http://www.kavafis.gr/poems/content.asp?id=16&cat=1
και να κάνετε ιδίοις ωσίν την σύγκρισι με τις ακαδημαϊκές αναγνώσεις Σαββίδη κλπ), στο «Μύρης. Αλεξάνδρεια του 340μ.Χ.» και στο «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον». [Και επ’ ευκαιρία της αναφοράς μας στο Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού με την εξαιρετική δουλειά στον διαδικτυακό τόπο τού αρχείου Καβάφη, ελπίζουμε να ενσωματώσουν οι υπεύθυνοι του 'δικτυακού τόπου' όλες αυτές τις νεωστί επανεκδομένες από την ιδιοκτήτρια εταιρία Benstend αναγνώσεις τής Έλλης Λαμπέτη στα εν λόγω καβαφικά ποιήματα. Και για να σταθώ αξιολογικά, νομίζω -πάντα υποκειμενικά- πως προηγούνται «επειγόντως» να προστεθούν τα: «Γκρίζα», «Λάνη Τάφος», «Φωνές», «Τρώες» και –θα ξανααναφερθώ πιο κάτω - το «Μύρης. Αλεξάνδρεια του 340μ.Χ.»]
Βέβαια τα λάθη, ως ανθρώπινα, δεν λείπουν. Παράδειγμα η ανάγνωσι του «Κωνσταντίου» ως «Κωνσταντίνου» στον στίχο 3 τού «Τα Επικίνδυνα» -τό ‘χε το όνομα, φαίνεται! Ειδικά, όμως, στο «Μύρης. Αλεξάνδρεια του 340μ.Χ.» τους παρατονισμούς «Στεκόμουν» και «σκεπτόμουν» ( αντί για Στέκομουν και σκέπτομουν στους στίχους 13 και 14 του καβαφικού κειμένου), λόγω τής συγκλονιστικής λαμπετικής ανάγνωσης – ερμηνείας, δεν μπορούμε παρά να τους συγχωρήσουμε.

Αυτή λοιπόν η φωτεινή εξαίρεσι στο κόσμο των «μουμουέδων», οφείλουμε να το παραδεχθούμε συνοψίζοντας, αποτελεί μια προσφορά με μεγάλη πολιτιστική αξία, μια απ’ τις σημαντικότερες, για εφημερίδα ή έντυπο, τα τελευταία χρόνια.
Να πούμε κι εμείς στο επιτελείο της εφημερίδας που είχε την ιδέα (και την υλοποίησε) ένα μεγάλο ΕΥΓΕ!
[Το πόσο συνειδητοποιημένος είναι άλλωστε ο διευθυντής τής (ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ!!) αυτής εφημερίδας βλ. (στο ιστολόγιό του!)
http://felnikos.blogspot.com/2008/01/04-01-2008.html ]

ΠΟΙΗΜΑ Μ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ "ΕΠΙΤΥΜΒΙΟΝ". 'ΕPITAFIO': UNA POESIA DI M. ANAGNOSTAKIS. “Epitafium”, ein Gedicht von Manolis Anagnostakis

Σε χθεσινό ενδοσχολικό διαγώνισμα επέλεξα ένα ποίημα (από τα δύο που είχα διδάξη) του σεμνού, αλλά και αναγνωρισμένου Μανόλη Αναγνωστάκη (1925- 2005).
Ένας από τους λίγους εξ ευωνύμων νεοέλληνες λογοτέχνες που σέβομαι καί για το ήθος καί για το έργο του (έστω και όχι άνευ επιφυλάξεων). Και πάνε κιόλας τρία χρόνια που (Ιούνιο μήνα) έφυγε.
Αξίζει μιας ιδιαίτερης μνείας μια ωραία δήλωσι είχε που κάνει τότε ο Μίκης Θεοδωράκης: «Έφυγε ο τελευταίος από τους μεγάλους ποιητές που ένωσαν τη ζωή και το έργο τους με τους αγώνες και τα όνειρα του ελληνικού λαού για ένα διαφορετικό μέλλον χωρίς κατα­ναγκασμούς και αλλοτριώσεις, με ήθος, μόρφωση και πολιτισμό.Σ' αυτό το ευγενικό όραμα ο Μανώλης Αναγνωστάκης θυ­σίασε τα καλύτερα χρόνια της ζωής του. Αξιώθηκε όμως να μετουσιώσει τις πληγές του σε μια μοναδική και εξαίσια ποί­ηση που έγινε φάρος και οδηγός για όσους ακολούθησαν και που είχαν μέσα τους την ψυχική ευγένεια και την πνευματική δύναμη για να την εκτιμήσουν».
Το ποίημα "ΕΠΙΤΥΜΒΙΟΝ", γνωστό για το ειρωνικό του στοιχείο, παραμένει μετά από 38 χρόνια ακόμα επίκαιρο. Το υπαινικτικό μήνυμά του αναπόδραστα έχει πολλούς αποδέκτες. Οι Λαυρέντηδες εξακολουθούν να ευημερούν κι η υποκρισία θα συνεχίση στον κόσμο μας να βασιλεύει …


Επιτύμβιον

Πέθανες - κι έγινες και συ: ο καλός.

Ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.
Τριάντα έξι στέφανα σε συνοδέψανε, τρεις λόγοι αντιπροέδρων,
εφτά ψηφίσματα για τις υπέροχες υπηρεσίες που προσέφερες.

Α, ρε Λαυρέντη, εγώ που μόνο το 'ξερα τι κάθαρμα ήσουν,
τι κάλπικος παράς, μια ολόκληρη ζωή μέσα στο ψέμα.
Κοιμού εν ειρήνη δε θα 'ρθω την ησυχία σου να ταράξω.
(Εγώ, μια ολόκληρη ζωή μες στη σιωπή θα την εξαγοράσω
πολύ ακριβά κι όχι με τίμημα το θλιβερό σου το σαρκίο).
Κοιμού εν ειρήνη. Ως ήσουν πάντα στη ζωή: ο καλός,
ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.

Δε θα 'σαι ο πρώτος ούτε δα κι ο τελευταίος.


M. AΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ, (Ο Στόχος), 1970
.................................................................................
Η κυριότερη επιφύλαξί μου (έχω ήδη εκφρασθή επιφυλακτικά για το υπερτιμημένο ποίημά του για το σκάκι σε σχόλιό μου: https://www.blogger.com/comment.g?blogID=2986052557616541388&postID=2135171130414514403 ) για τον ποιητή Μ. Αναγνωστάκη, έχει να κάνει με το στοιχείο της πρωτοτυπίας. Πόσο βαραίνει πάνω του λ.χ. ο Καβάφης; Δεν είναι, βέβαια, κι ο μόνος ποιητής στην σκιά ενός μεγάλου. Πάντως ήταν πολύ ικανός και αποτελεσματικότατος στην αξιοποίησι της αναγνωστικής του εμπειρίας κι επιπλέον έχοντας αναμφισβήτητα υψηλού επιπέδου αφομοιωτική ικανότητα. Επ’ αυτού ΟΥΔΕΙΣ ΨΟΓΟΣ! Και φυσικά η μίμησι είναι και μία από τις συνιστώσες τής καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Εν προκειμένω, μοιράζομαι μαζί σας –δεν ήθελα να ταλαιπωρήσω τους μαθητές μου με μια επιπλέον παρατήρησι παράλληλου κειμένου- την αίσθησι της ομοιότητας στο στοιχείο τής ειρωνείας και την ποιητική περιγραφή τού απατηλού φαίνεσθαι που συναντάμε στο γνωστό καβαφικό ποίημα "Ηγεμών εκ Δυτικής Λυβίης":

Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης

Άρεσε γενικώς στην Aλεξάνδρεια,
τες δέκα μέρες που διέμεινεν αυτού,
ο ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης
Aριστομένης, υιός του Μενελάου.
Ως τ’ όνομά του, κ’ η περιβολή, κοσμίως, ελληνική.
Δέχονταν ευχαρίστως τες τιμές, αλλά
δεν τες επιζητούσεν· ήταν μετριόφρων.
Aγόραζε βιβλία ελληνικά,
ιδίως ιστορικά και φιλοσοφικά.
Προ πάντων δε άνθρωπος λιγομίλητος.
Θάταν βαθύς στες σκέψεις, διεδίδετο,
κ’ οι τέτοιοι τόχουν φυσικό να μη μιλούν πολλά

Μήτε βαθύς στες σκέψεις ήταν, μήτε τίποτε.
Ένας τυχαίος, αστείος άνθρωπος.
Πήρε όνομα ελληνικό, ντύθηκε σαν τους Έλληνας,
έμαθ’ επάνω, κάτω σαν τους Έλληνας να φέρεται·
κ’ έτρεμεν η ψυχή του μη τυχόν
χαλάσει την καλούτσικην εντύπωσι
μιλώντας με βαρβαρισμούς δεινούς τα ελληνικά,
κ’ οι Aλεξανδρινοί τον πάρουν στο ψιλό,
ως είναι το συνήθειο τους, οι απαίσιοι.

Γι’ αυτό και περιορίζονταν σε λίγες λέξεις,
προσέχοντας με δέος τες κλίσεις και την προφορά·
κ’ έπληττεν ουκ ολίγον έχοντας
κουβέντες στοιβαγμένες μέσα του.

Και να μην το ξεχάσω: σημαντικότερο από το όποιο φιλολογικό μου εύρημα περί το ποίημα ή τις υποτιθέμενες πηγές τής έμπνευσής του (δεν μιλάμε και για τις αυθαίρετες ή πρόχειρες ψευτοερμηνείες σχετικά με τους …υποψήφιους αποδέκτες πρβλ σχόλιο στον τίτλο :http://dapnipako.blogspot.com/2008/04/blog-post_11.html ) είναι βέβαια η ανάγνωσι του ποιήματος από τον ΙΔΙΟ ΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ! Μπορείτε λοιπόν (κι ΑΞΙΖΕΙ) να πάτε να το ακούσετε στην ιστοσελίδα τού «Σπουδαστήριου του Νέου Ελληνισμού»: http://www.snhell.gr/anthology/content.asp?id=218&author_id=1