Αποχαιρετισμός στο μάθημα των Αρχαίων Β’ Λυκείου (Β΄μέρος): 20+1 Αποφθέγματα από το έργο «Αντιγόνη» του Σοφοκλέους. Venti più uno detti di Sofocle (versi e citazioni dalla tragedia “Antigone”).

 

20+1 Αποφθέγματα από το έργο «Αντιγόνη» του Σοφοκλέους :

Το θέμα που εδόθη προς επιλογήν στους μαθητές μου (μαζί μετα υπόλοιπα 29, όπως έχουμε ήδη αναφέρει) τιτλοφορείτο: «Είκοσι αποφθέγματα από το έργο Αντιγόνη» . Ο εκ των αρίστων μαθητής μου Καπετάνιος Θεόδωρος, ανταποκρινόμενος εγκαίρως και επιμελώς όπως ανέμενα, συνέθεσε και μου παρέδωσε την δικιά του πρότασι την οποία, αφού αξιολόγησα ως λίαν καλή, την κρίνω και άξια να κοσμήσει –με την συγκατάθεσί του φυσικά- το ταπεινό μου ιστολόγιο.   

Στην σύντομη παρουσίασι στην τάξι ένοιωσα την ανάγκη, επιδοκιμάζοντας και επαινώντας προσηκόντως την προσπάθειά του, να προσθέσω ως επιπλέον προσωπικό σχόλιο την αναγκαιότητα συμπερίληψης (εκτός απο μια μικρή εισαγωγή για το επιγραμματικό στοιχείο στην δραματική ποίησι του Σοφοκλή), ενός ακόμη αποφθεγματικού στίχου υψηλής Σοφόκλειας σύλληψης, τον περίφημο στ. 523. Τον εμβληματικό στίχο, όπου η Αντιγόνη στην σκληρότητα του Κρέοντα «Ο εχθρός μου ούτε και όταν πεθάνει δεν μου γίνεται φίλος» (522), δίνει μια απάντησι παγκόσμιας ακτινοβολίας και οιονεί χριστιανικού ήθους ,

«Οὒτοι συνέχθειν,ἀλλά συμφιλεῖν ἔφυν»!

Δεν γεννήθηκα για να μοιράζομαι το μίσος, αλλά την αγάπη!

 

Τον μαθητή μου - και  ...δόκιμο συνεργάτην του "Νέου Παλαμήδη" -, 

συγχαίρω και ευχαριστώ!

 

Α. Σ.

 

 ......................................................................

 

Αποφθέγματα από το έργο «Αντιγόνη» του Σοφοκλέους :

 

1.            Τὸ γὰρ περισσὰ πράσσειν οὐκ ἔχει νοῦν οὐδένα  (στ. 68)

Γιατί το να κάνει κανείς πράγματα ανώτερα από τις δυνάμεις του είναι ανόητο εντελώς.

2.            Ἀρχὴν δὲ θηρᾶν οὐ πρέπει τἀμήχανα.    (92)

Καθόλου δεν πρέπει να κυνηγά κανείς τα αδύνατα.

 

3.            Ἀμήχανον δὲ παντὸς ἀνδρὸς ἐκμαθεῖν

               ψυχήν τε καὶ φρόνημα καὶ γνώμην, πρὶν ἂν

               ἀρχαῖς τε καὶ νόμοισιν ἐντριβὴς φανῇ.  (175-176-177)

Αδύνατο να μάθεις ανθρώπου κανενός φρόνημα, γνώμη και ψυχή, προτού να ακoνιστεί στην εξουσία και στον νόμο.

4.            Καὶ μείζον᾽ ὅστις ἀντὶ τῆς αὑτοῦ πάτρας

               φίλον νομίζει, τοῦτον οὐδαμοῦ λέγω.   (182-183)

Κι όποιος απ' την πατρίδα του το φίλο προτιμά, τον έχω για μηδενικό.

5.            ἥδ᾽ ἐστὶν ἡ σῴζουσα καὶ ταύτης ἔπι

               πλέοντες ὀρθῆς τοὺς φίλους ποιούμεθα.  (189-190)

Και μόνο πάνω στης πόλης το σκαρί, ορθό σαν πλέει, δημιουργούμε τις φιλίες μας.

6.            Στέργει γὰρ οὐδεὶς ἄγγελον κακῶν ἐπῶν. (277)

Ποιος καλοδέχεται κακό μαντατοφόρο;

 

7.            Οὐδὲν γὰρ ἀνθρώποισιν οἷον ἄργυρος

               κακὸν νόμισμ᾽ ἔβλαστε· (295-296)

Γιατί κανένας θεσμός τόσο κακός δε φύτρωσε στους ανθρώπους όσο το χρήμα.

 

8.            Ἐκ τῶν γὰρ αἰσχρῶν λημμάτων τοὺς πλείονας

               ἀτωμένους ἴδοις ἂν ἢ σεσωσμένους. (313-314)

Γιατί από τα παράνομα κέρδη μπορείς να  δεις τους περισσότερους να καταστρέφονται παρά να έχουν σωθεί.

 

9.            Πολλὰ τὰ δεινὰ κοὐδὲν ἀνθρώπου δεινότερον πέλει (331-332)

Πολλά γεννούν το δέος· το μέγα δέος ο άνθρωπος γεννά.

 

10.          Ψεύδει γὰρ ἡ ᾽πίνοια τὴν γνώμην· ἐπεὶ (389)

Στερνή μου γνώση να σε είχα πρώτα. 

11.          Ἀλλ᾽, ἡ γὰρ ἐκτὸς καὶ παρ᾽ ἐλπίδας χαρὰ

               ἔοικεν ἄλλῃ μῆκος οὐδὲν ἡδονῇ, (392-393)

Όμως η ξαφνική κι ανέλπιστη χαρά απ' όλες τις χαρές έχει περίσσια γλύκα.

 

12.         Τὸ μὲν γὰρ αὐτὸν ἐκ κακῶν πεφευγέναι ἥδιστον, 

               ἐς κακὸν δὲ τοὺς φίλους ἄγειν ἀλγεινόν. (437-438)

Όταν γλυτώνεις συμφορές είναι γλυκό, κι όμως πικρό στη συμφορά να σέρνεις φίλους.

 13.          Σμικρῷ χαλινῷ δ᾽ οἶδα τοὺς θυμουμένους

                ἵππους καταρτυθέντας·  (477-478)

Και ξέρω ότι τα αγριεμένα άλογα με μικρό χαλινάρι δαμάζονται.

 

14.          Οὔτοι ποθ᾽ οὑχθρός, οὐδ᾽ ὅταν θάνῃ, φίλος. (522)

Ποτέ βέβαια δεν είναι ο εχθρός φίλος ούτε και σαν πεθάνει.

15.          Φεύγουσι γάρ τοι χοἰ θρασεῖς, ὅταν πέλας

               ἤδη τὸν Ἅιδην εἰσορῶσι τοῦ βίου.  (580-581)

Γιατί επιδιώκουν βέβαια να ξεφεύγουν οι τολμηροί, όταν βλέπουν πλέον το θάνατο κοντά στη ζωή τους.

 16.          Νόμος ὅδ᾽· οὐδὲν ἕρπει

               θνατῶν βιότῳ πάμπολύ γ᾽ ἐκτὸς ἄτας.  (613-614)

Ο βίος των θνητών καιρό δε σέρνεται πολύ έξω από της συμφοράς το μονοπάτι.

 

17.          Ψυχρὸν παραγκάλισμα τοῦτο γίγνεται,

                γυνὴ κακὴ ξύνευνος ἐν δόμοις.  (650-651)

Μια γυναίκα όταν είναι κακή σύζυγος το σπίτι, είναι παγερό αγκάλιασμα

 

18.          Ἀναρχίας δὲ μεῖζον οὐκ ἔστιν κακόν  (672)

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό από την αναρχία.

 

19.          Τί γὰρ πατρὸς θάλλοντος εὐκλείας τέκνοις

               ἄγαλμα μεῖζον ἢ τί πρὸς παίδων πατρί;  (703-704)

Γιατί ποια χαρά είναι μεγαλύτερη για τα παιδιά από τη δόξα του ευτυχισμένου πατέρα ή ποια χαρά είναι μεγαλύτερη για τον πατέρα από την δόξα των ευτυχισμένων παιδιών;

 

20.          Ἀλλ᾽ ἄνδρα, κεἴ τις ᾖ σοφός, τὸ μανθάνειν  (710)

Αλλά δεν είναι καθόλου ντροπή για έναν άνθρωπο  να μαθαίνει πολλά.

 

Καπετάνιος Θεόδωρος  (Β3 )

Αποχαιρετισμός στο μάθημα των Αρχαίων Β’ Λυκείου (2022-2023). Η φαεινή ιδέα με τις "Ατομικές Δημιουργικές Εργασίες" στην «Αντιγόνη».

 

Το μάθημα ήταν τα Αρχαία Ελληνικά της Γενικής Παιδείας στην Β΄ Λυκείου προς το τέλος της  σχολικής χρονιάς.

Μια ιδέα μου –σχεδόν της τελευταίας στιγμής – αποδείχθηκε φαεινή! Να αξιολογήσω τα παιδιά όχι μόνο με βάσι τα συνήθη δεδομένα στα προφορικά ή και τα όποια γραπτά του β΄ τετραμήνου, αλλά και με μια επιπλέον δυνατότητα: με ατομικές εργασίες, οι οποίες μάλιστα θα είχαν όχι μόνον ευθεία αναφορά στο μάθημα των Αρχαίων τετραμήνου (το Δράμα και η τραγωδία του Σοφοκλή «Αντιγόνη»), αλλά μαζί με το παραδοσιακό στοιχείο της σύνθεσης και παραγωγής τελικού κειμένου, θα μπορούσαν -πάντα προαιρετικά- να περιλάβουν κάποιες και το στοιχείο της της πολυτροπικότητας ή ακόμη ακόμη και της καλλιτεχνικής έκφρασης.

Μετα από έναν σύντομο προβληματισμό λοιπόν, κατέληξα να θέσω στην διάθεσι των μαθητών μου την τελική μου πρότασι για εναλλακτική αξιολόγησί τους υπο τον τίτλο «Ατομικές Δημιουργικές Εργασίες», ήτοι κάπου 30 διαφορετικά θέματα εργασιών προς ελεύθερη επιλογή.

 Η ανταπόκρισί τους ήταν απρόσμενα θετική και η πρωτοβουλία μου τελικά δικαιώθηκε!

Φυσικά δεν έλειψαν οι προχειρότητες και τα «πασαλείμματα». Χωρίς να αποκλείω και τα τρίτα χέρια σε κάποιες περιπτώσεις, αυτό που κρατώ είναι η ποσοτικά πολύ ικανοποιητική ανταπόκρισι (πάνω από το 85%) και πάνω απ’ όλα η ανάδυσι του στοιχείου της πρωτοτυπίας και της προσωπικής δημιουργικής έκφρασης σε ένα όχι αμελητέο ποσοστό.

Ειδικά ευτύχησα με τα θέματα που προσκαλούσαν τα παιδιά να αναδείξουν τα ταλέντα τους με εικαστικές / καλλιτεχνικές προσεγγίσεις!

 

Κλείνω την πρώτη αναφορά στο θέμα με μια από τις πιο εντυπωσιακές προτάσεις που ήρθαν στα χέρια μου: ένα ποίημα!  (Και βέβαια προσκαλώ τον οποιοδήποτε φίλο επισκέπτη του Ιστολογίου μας, να σχολιάσει καλοπροαίρετα.)

 

Θέμα υπ' αριθμ.3: "Εμπνέομαι σχετικά και γράφω ένα ποίημα"

 

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Μικρή γλυκιά Αντιγόνη,

με τα ολόμαυρα μάτια

και το ολόλευκο δέρμα.

Κλεισμένη στο χωματένιο κελλί σου…

 

Πόσο με τις δικές σου πράξεις

περιορισμένος μοιάζει

ο κύκλος της ζωής μιας γυναίκας:

Έρωτας…Θάνατος!

 

Αλλά, όπως θα κρίνουν «όσοι έχουν γνώση»,

πόσο μεγάλη διαδρομή διανύει κανείς

από το σώμα της επιθυμίας

στο σώμα της λήθης!

 

Ή μήπως ήταν όλα ξεκάθαρα

και φωτεινά για σένα;

Μήπως το χρέος,

αυτή η ακλόνητη πίστη,

έχει την δύναμη να ξεδιαλύνει όλους

τους φόβους, τα πάθη και την τρέλα;

 

Λαμπερή, ψηλή Αντιγόνη,

με τα ωραία λόγια

και την τραχιά φωνή,

εσύ η παλιά των δένδρων,

για ποια αλήθεια μας μίλησες!

 

Κ. Άγγελος (Β3)

Ένα βίντεο για θαυμασμό και αναστοχασμό. Και ευχές για ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ!! Auguri di un Buon Anno 2011; con un video stupendo (dal You Tube)

«ΩΣ ΧΑΡΙΕΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΟΤ’ ΑΝΘΡΩΠΟΣ Η»
Μια νότα αισιοδοξίας για την νέα χρονιά με θερμές ευχές!

Απίστευτη η θέλησι του ανθρώπου και αφάνταστα τα κρυφά χαρίσματά του.
Ύμνος για τις εκπληκτικές δυνάμεις που κρύβει μέσα του ο άνθρωπος …
Δήτε το βίντεο από το «Γιουτιούμπ»:
People Are Awesome


Εκπληκτικό!

{Με το μυαλό να πηγαίνει στο χορικό της Αντιγόνης}

Βέβαια ακόμα πιο σημαντική είναι η ηθική και πνευματική δύναμι που μπορεί να επιδείξη κάποιος άνθρωπος. Και αυτές οι περιπτώσεις αφανών ή επιφανών προσώπων, όπου φανερώνεται το μεγαλείο του εσωτερικού κόσμου τους, είναι ακαταμάχητη απόδειξι για το απροσμέτρητο μέγεθος που έχει στον άνθρωπο η διάστασι του βάθους!
Επ’ αυτού ακόμα πιο ενδεικτικό από το πιο πάνω πασίγνωστο ρητό του Μενάνδρου, είναι το απόσπασμα από το Α΄Στάσιμο (στ. 332 κ.ε.) της Αντιγόνης:
"Πολλὰ τὰ δεινὰ κοὐδὲν ἀνθρώπου δεινότερον πέλει".

[Εδώ όμως οφείλουμε να σημειώσουμε πως μόνο η αρχή αυτή της α΄ στροφής του στάσιμου μπορεί να ταιριάξη, γιατί το υπόλοιπο χορικό μάλλον είναι μακριά –αν όχι εναντίον – από κάθε επίδειξι εγωπάθειας ή ανώφελης δεξιοτεχνίας. Ο άνθρωπος στην κλασσική αρχαιότητα, νοείται μόνο μέσα στην κοινωνικότητά του και ολοκληρώνεται ως ενεργό μέλος ενός συνόλου, ως Πολίτης της .
Στο εν λόγω αριστούργημα του Σοφοκλή και στο συγκεκριμένο λυρικό αυτό κομμάτι , για όλα τα μεγαλειώδη επιτεύγματά του υμνείται το ανθρώπινο όν (και ως άτομο, αλλά νοούμενο μέσα σε οργανωμένο σύνολο, ως ανθρωπότητα που πορεύεται μέσα στον χρόνο): την κατάκτησι της βιοσφαίρας του (γή, θάλασσα, ζωικό βασίλειο), την σκέψι και τη γλώσσα, την κοινωνική οργάνωσι και την εξελικτική ανάπτυξι τεχνολογίας. Πράγματα που του επέτρεψαν να αντιμετωπίση με αξιοθαύμαστη επιτυχία το φυσικό κακό. Μόνο 2 πράγματα του μείναν και μένουν εσαεί ανυπέρβλητα: ο θάνατος ("Ἅιδα μόνον φεῦξιν οὐκ ἐπάξεται" –δηλ. μόνο τον Χάρο δεν μπορεί να αποφύγη ) και το ηθικό κακό ("τοτὲ μὲν κακόν, ἄλλοτ᾽ ἐπ᾽ ἐσθλὸν ἕρπει "--δηλ: άλλοτε προς το αγαθό και άλλοτε προς το κακό βαδίζει).
Για να προβάλη ως διαχρονική αξία ο ιδανικός τύπος πολίτη; Ο «ὑψίπολις». Που, αξίζει να το προσέξουμε, είναι ο νομοταγής και ταυτόχρονα ευσεβής πατριώτης ("νόμους γεραίρων χθονὸς θεῶν τ᾽ ἔνορκον δίκαν",/ ὑψίπολις), αυτός που υψώνει την πόλι. Ο άλλος («ὅτῳ τὸ μὴ καλὸν ξύνεστι τόλμας χάριν», που «συντρέχει στο άσχημο από θράσος», αυτός είναι «άπολις»]...

Αλλά αρκετη η ...παραφιλολογία!

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ σε όλους!!


ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ, Αντιγόνη
Α΄ Στάσιμο (στ. 332-372)
Χορός
πολλὰ τὰ δεινὰ κοὐδὲν ἀνθρώπου δεινότερον πέλει.
τοῦτο καὶ πολιοῦ πέραν πόντου χειμερίῳ νότῳ 335
χωρεῖ, περιβρυχίοισιν
περῶν ὑπ᾽ οἴδμασιν.
θεῶν τε τὰν ὑπερτάταν, Γᾶν
ἄφθιτον, ἀκαμάταν, ἀποτρύεται
ἰλλομένων ἀρότρων ἔτος εἰς ἔτος
ἱππείῳ γένει πολεύων. 340
κουφονόων τε φῦλον ὀρνίθων ἀμφιβαλὼν ἄγει
καὶ θηρῶν ἀγρίων ἔθνη πόντου τ᾽ εἰναλίαν φύσιν 345
σπείραισι δικτυοκλώστοις,
περιφραδὴς ἀνήρ•
κρατεῖ δὲ μηχαναῖς ἀγραύλου
θηρὸς ὀρεσσιβάτα, λασιαύχενά θ᾽ 350
ἵππον ὀχμάζεται ἀμφὶ λόφον ζυγῶν
οὔρειόν τ᾽ ἀκμῆτα ταῦρον.
καὶ φθέγμα καὶ ἀνεμόεν φρόνημα καὶ ἀστυνόμους 355
ὀργὰς ἐδιδάξατο καὶ δυσαύλων
πάγων ὑπαίθρεια καὶ δύσομβρα φεύγειν βέλη
παντοπόρος• ἄπορος ἐπ᾽ οὐδὲν ἔρχεται
τὸ μέλλον• Ἅιδα μόνον φεῦξιν οὐκ ἐπάξεται• 360
νόσων δ᾽ ἀμηχάνων φυγὰς ξυμπέφρασται.
σοφόν τι τὸ μηχανόεν τέχνας ὑπὲρ ἐλπίδ᾽ ἔχων 365
τοτὲ μὲν κακόν, ἄλλοτ᾽ ἐπ᾽ ἐσθλὸν ἕρπει,
νόμους γεραίρων χθονὸς θεῶν τ᾽ ἔνορκον δίκαν,
ὑψίπολις• ἄπολις ὅτῳ τὸ μὴ καλὸν 370
ξύνεστι τόλμας χάριν. μήτ᾽ ἐμοὶ παρέστιος
γένοιτο μήτ᾽ ἴσον φρονῶν ὃς τάδ᾽ ἔρδει.