Για την επέτειο της αποφράδας ημέρας 29 Μαΐου : «Η κοιμάμενη Βασιλοπούλα», ένα πατριωτικό ποίημα του Παπαδιαμάντη (και το ομώνυμο τραγούδι του Ψαραντώνη).

Ψαραντώνης - Η κοιμάμενη βασσιλοπούλα  ..............

Το τραγούδι «Η κοιμάμενη Βασιλοπούλα» που παραθέσαμε στην αρχή σε σύνθεσι του Νίκου Μαστοράκη και ερμηνεία του Ψαραντώνη, είναι μια διασκευή ενός ομώνυμου ποιήματος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Στην πραγματικότητα στο τραγούδι βρίσκονται μελοποιημένοι οι 25 από τους 44 συνολικούς στίχους (οι έξι πρώτες –από τις 11- τετράστιχες στροφές και μάλιστα με μια μικρή αλλαγή στην σειρά τους) του ποιήματος.

 

Η ΚΟΙΜΑΜΕΝΗ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΑ  

Λόγγος κι ορμάνι γύρω στο παλάτι,
και το φυλάν αόρατα σπαθιά,
κι εκείνη αποκοιμήθηκε βαθειά,
και δεν τη βλέπει ανθρώπου μάτι.
 

5    Μάγια κακά της είχαν καμωμένα
να μην ξυπνήσει χρόνους εκατό,
πριν ένα βασιλόπ’λο ξακουστό
έρθη να την ευρή από τα ξένα.
 

      Σ’ είσ’ η Κοιμάμενη Βασιλοπούλα,

10  πού όλ' η Ελλάς, νανούρισμα γλυκό,
σου στέλνει ένα τραγούδι μυστικό
και μια χρυσόχλωρη μυρτούλα.

Σ’ είσ’ η Κοιμάμενη Βασιλοπούλα
μα δεν κοιμάσαι μοναχή σου συ,

15  κι άλλος εκεί δεξιά σου τη χρυσή
του Έθνους καρτερεί αυγούλα.

Σταυρός αστράφτει και σπαθί σιμά του
ψυχών κοπάδι φτερουγίζει εκεί.
Αγίων μελίσσι γύρω κατοικεί

20  κι Αγγέλοι αμόνουν στ’ όνομά του.

Εκειός είν' η ελπίς μας, ο Μεσσίας
εκειός του Γένους ο εγδικητής
οπού κοιμάται στα υπόγεια τής
Αγίας του Θεού Σοφίας.

25  Και θα ξυπνήση να χαρούν σιμά του

κι οι όσιοι με τα πρόσωπα χλωμά,

κι οι Μάρτυρες στα στήθια τα θερμά

απ’ την πορφύρα του αιμάτου.

Και σέ άμποτε, με τόσους πονεμένους,

30  στην ύστερη ώρα πριν αναστηθής

να σ’ αξιώσ’ η Χάρις να βρεθής

στη μυστική χαρά του Γένους.

Εκεί κοιμάτ’, εκεί, καιρούς και χρόνια

κ’ η συντροφιά του θελά γίνης σύ,

35  μα η αγνότης του είναι περισσή

και πρώτα κ’ ύστερα κ’ αιώνια.

Και σε, βασιλοπούλα, θα σ’ αγνίση

Μαρτύρων αίμα κι άχνη και φωτιά,

κι η πρώτη του πολέμαρχου ματιά,

40  πρώτη γλυκά θα σ’ εξυπνήση.

Παρηγοριά στη φτώχεια μας να στείλη,

το δουλωμένο Γένος να χαρή,

που απ’ τη ματιά του ήλιο καρτερεί

ώραν την ώρα ν’ ανατείλη.

Αλέξ. Παπαδιαμάντης (1891)

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ:

Ο Παπαδιαμάντης αφορμάται από πραγματικό γεγονός επιδεικνύοντας μάλιστα αξιοθαύμαστα αντανακλαστικά. Και το περίεργο είναι πως ενώ στην αρχή του ποιήματος του αναφέρεται στην συγκεκριμένη τραγική είδησι με την Πριγκίπισσα της Ελλάδας Αλεξάνδρα 1870-1891), κόρη του Βασιλέως Γεωργίου Α΄ που συγκλόνισε το Πανελλήνιο με τον ξαφνικό θάνατό της, την 18 Σεπτεμβρίου 1891  στην Ρωσία,  (ελάχιστες μέρες, έξι, μετά την γέννα του γιού της Δημητρίου) σε ηλικία μόλις 21 ετών, στην συνέχεια υιοθετώντας ένα προφητικό ύφος (που θυμίζει Παλαμά) εκστασιάζεται ιστορώντας με τις χορδές της λύρας του την θρυλική μορφή του Μαρμαρωμένου Βασιλιά και το όραμα της Μεγάλης Ιδέας.

Συγκεκριμένα στην 4^η ήδη στροφή βάζει την κοιμάμενη Βασιλοπούλα παρηγορώντας την δίπλα σε κάποιον άλλο κοιμώμενο. Αυτόν που καρτερεί «τη χρυσή του Γένους αυγούλα» τον σκιαγραφεί η 5^η στροφή ως έθνικό πολεμιστή  με στοιχεία υψηλής ιερότητας. Η 6^η στροφή δεν αφήνει κανένα καμμία σκιά σχετικά με τον πραγματικό πρωταγωνιστή του ποιήματος:

Αυτόν που είναι «η ελπίς μας, ο Μεσσίας» μας! Αυτός που είναι « του Γένους ο εγδικητής» και που ως γνωστόν «κοιμάται στα υπόγεια τής
Αγίας του Θεού Σοφίας».

Η επόμενη στροφή αναφέρει πως αυτός που πουθενά στο ποίημα δεν ονοματίζεται (παρ’ όλο που οι Άγγελοι ορκίζονται στ’ όνομά του στ. 20) θα ξυπνήση και θα χαρούν δίπλα του οι όσιοι και οι Μάρτυρες.

Στην 8^η στροφή επιστρέφει ο ποιητής στην τιμωμένη Βασιλοπούλα, αλλά για να της ευχηθή στην ύστερη ώρα πριν αναστηθή:

«να σ’ αξιώσ’ η Χάρις να βρεθής

στη μυστική χαρά του Γένους».

Οι τελευταίες τρείς στροφές πάλι ανακαλούν την μυστική και αιώνια πάναγνη  μορφή του «ΠΟΛΕΜΑΡΧΟΥ» (στ. 39), του οποίου η ματιά θα ξυπνήση πρώτη την Βασιλοπούλα.

Οι έσχατοι τέσσερεις στίχοι συνδέουν το στιχούργημα του σκιαθίτη όχι μόνο με την πατριωτική, μεγαλοϊδεάτικη, πνοή του παλαμικής λύρας, αλλά και με το εθνικής σημασίας κεφάλαιο των θρήνων για την Άλωσι της Πόλης της Δημώδους ποιήσεώς μας.

«Παρηγοριά στη φτώχεια μας να στείλη,

το δουλωμένο Γένος να χαρή,

που απ’ τη ματιά του ήλιο καρτερεί

ώραν την ώρα ν’ ανατείλη.»

Ο πρώτος σχολιαστής του ποιήματος  έγραφε μεταξύ άλλων στην Εφημερίδα:

«…Το στιχούργημα του κ. Παπαδιαμάντη, ούτινος η ποιητική πεζογραφία, δια το έκτακτον της περιστάσεως, μετερσιώθη αίφνης εις μεγαλοϊδεάτιδα ποίησιν, θα το εχαρακτηρίζαμεν ως προϊόν αληθινής εμπνεύσεως εθνικής, αν η λέξις δεν είχεν απολέσει προ πολλού την σημασίαν της»...

«Για μια νέα Μεγάλη Ιδέα». Άρθρο Κ. Χολέβα. “Per una nuova Grande Idea”; articolo di K. Cholevas sulla neccessita’ di un rinascere spiritual-culturale

Κωνσταντίνος Χολέβας
Πολιτικός Επιστήμων

Διάβαζα προσφάτως γνωστό αρθρογράφο εφημερίδας, η οποία στηρίζει φανατικά το Μνημόνιο και την εξάρτηση. Το συγκεκριμένο άρθρο προσπαθούσε να μας πείσει να ξεχάσουμε τους «ψευδοπατριωτισμούς» και με χαρά να δεχθούμε τους τεχνοκράτες, τους οποίους στέλνει η τρόικα για να ... μεταρρυθμίσουν το ελληνικό κράτος. Πάντα στην ελληνική ιστορία υπήρχαν μειοψηφίες ευδιάκριτες, οι οποίες καλλιεργούσαν την εθνική μειονεξία και την ηττοπάθεια και καλούσαν τον Ελληνισμό να υπακούσει πειθήνια στα κελεύσματα των ξένων ... για το καλό του.
Με εκπλήσσει, όμως, η πρόταση να δεχθούμε ξένους τεχνοκράτες, ενώ είμαι βέβαιος ότι στον τόπο μας και μορφωμένους έχουμε και ταλαντούχους και έμπειρους σε πολλά πεδία διοίκησης και επιστήμης. Γιατί τέτοια ξενομανία και τέτοια απόρριψη των Ελλήνων που μπορούν και ξέρουν;
Στη νεώτερη ιστορία μας αναδείξαμε πολλά σοφά και έξυπνα μυαλά. Κάναμε και συνεχίζουμε να κάνουμε εξαγωγή εγκεφάλων.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας χρησιμοποιήθηκε επιτυχώς ως διπλωμάτης από τη Ρωσία και την Ελβετία του 19ου αιώνος.

Ο μαθηματικός Κων. Καραθεοδωρή διέπρεψε διεθνώς και βοήθησε τον Αϊνστάιν να διατυπώσει τις θεωρίες του.

Ο Γεώργιος Παπανικολάου ήταν ιατρός με παγκόσμια φήμη και με επιτυχή αποτελέσματα στην διάγνωση του καρκίνου της μήτρας.

Ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης υπήρξε προ ολίγων δεκαετιών διεθνούς κλάσεως πολεοδόμος και εκαλείτο να σχεδιάσει πόλεις σε όλη την Υφήλιο.

Στις ΗΠΑ σήμερα οι περισσότεροι «εισαγόμενοι» καθηγητές Πανεπιστημίου είναι Έλληνες. Κάθε χρόνο επιστρέφουν στη χώρα μας δεκάδες αγόρια και κορίτσια με λαμπρά διδακτορικά από κορυφαία ξένα Πανεπιστήμια, αλλά δεν τους αξιοποιούμε!

Δεν μας λείπουν, λοιπόν, οι Έλληνες τεχνοκράτες και δεν υπάρχει λόγος να εκλιπαρούμε αναξιοπρεπώς τους δανειστές μας να μας ... φωτίσουν. Ούτε δέχομαι την διαδεδομένη άποψη ότι, λόγω ιδιοσυγκρασίας, είμαστε λαός ανοργάνωτος, απρογραμμάτιστος και χρειαζόμαστε τους ψυχρούς Βορειοευρωπαίους να μας συντονίσουν.
Όταν υπήρχε σοβαρός σκοπός, ιερό ιδανικό και κίνητρο βασισμένο σε ανώτερες αξίες τότε ο Ελληνισμός απέδειξε ότι μπορεί να οργανώνει και να υλοποιεί με επιτυχία δύσκολα έργα. Θυμίζω τον Μακεδονικό Αγώνα, με την αφορμή του εορτασμού του τη δεύτερη Κυριακή του Οκτωβρίου. Μόλις δέκα χρόνια από την πτώχευση του Χ. Τρικούπη (1893) και πέντε χρόνια μετά από την επιβολή του πολυεθνικού Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (ΔΟΕ- η τρόικα της εποχής) , οι εντόπιοι Έλληνες της Μακεδονίας και οι ελεύθεροι της Νοτίου Ελλάδος κατόρθωσαν να συντονισθούν επιτυχώς και να απομακρύνουν τον Βουλγαρικό και Πανσλαβιστικό κίνδυνο από την τότε τουρκοκρατούμενη Μακεδονία. Λίγοι σε αριθμό ασχολήθηκαν, αλλά το έκαναν με πίστη στον Θεό και την Πατρίδα. Κληρικοί, διπλωμάτες, στρατιωτικοί, εκπαιδευτικοί, οπλαρχηγοί,, εθελοντές, γυναίκες, παιδιά. Κατόρθωσαν με σωστό προγραμματισμό και με θαυμαστή οργάνωση να προετοιμάσουν το έδαφος για την απελευθέρωση της Μακεδονίας που ήλθε τον Οκτώβριο του 1912. Συντονίσθηκαν χωρίς παρέμβαση ξένων ... τεχνοκρατών. Διότι υπήρχε μία Ιδέα, ένα ιδανικό. Η ελευθερία και η ελληνικότητα ενός πανάρχαιου και αιματοβαμμένου τόπου.

Σήμερα πιστεύω ότι το πρόβλημά μας δεν είναι η έλλειψη τεχνογνωσίας ή συντονισμού. Είναι η έλλειψη αξιών και ιδανικών που θα σταθούν ικανά να κινητοποιήσουν το ανεξάντλητο και αναξιοποίητο δυναμικό του Έθνους μας. Ωραίοι στόχοι είναι η οικονομική ευημερία, η ευρωπαϊκή μας πορεία, η εμπορική μας διείσδυση σε γειτονικές χώρες, αλλά δεν παύουν να αποτελούν καθαρά υλιστικές επιδιώξεις. Η ψυχή και το πνεύμα του Έλληνα θέλει κάτι άλλο πιο σημαντικό, για να αφυπνισθεί και να μεγαλουργήσει. Ουκ επ’ ἀρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος, διαβάζουμε στο Ευαγγέλιο. Και ευστόχως ο Μητροπολίτης Μεσογαίας κ. Νικόλαος τόνισε σε ραδιοφωνική του συνέντευξη ότι την μεγαλύτερη ευθύνη για την κρίση την έχει η κατάντια της παιδείας μας..
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες τα σχολικά μας εγχειρίδια συμβάλλουν στην έλλειψη προτύπων και ιδανικών. Έχουν διαγράψει τον Θεό, τον πατριωτισμό, τον ηρωισμό και προβάλλουν τον ωφελιμισμό. Συντείνουν στην εθνική κατάθλιψη που έχει εξαπλωθεί επικινδύνως.
Ο λαός μας χρειάζεται επειγόντως μία Νέα Μεγάλη Ιδέα. Μόνον έτσι θα ξεδιπλώσει τα τάλαντά του. Μία Ιδέα που θα βασίζεται στην οικουμενικότητα της ελληνορθόδοξης παιδείας και θα μετατρέψει την Ελλάδα σε παγκόσμιο Κέντρο Μελέτης του Αρχαιοελληνικού και του Ορθοδόξου Πολιτισμού.
Έγραψε σχετικά ο διακεκριμένος δοκιμιογράφος μας Κώστας Τσιρόπουλος στο δοκίμιο του με τίτλο «Η Νέα Μεγάλη Ιδέα»: «Για να πραγματοποιηθούν όλα αυτά το Έθνος χρειάζεται να απαλλαγεί από ένα παράδοξο σύμπλεγμα που το βασανίζει, μίγμα ανωτερότητας και κατωτερότητας. Ανωτερότητας για τους προγόνους, για την ελληνική συνεισφορά στην υπόθεση του πολιτισμού. Κατωτερότητας για τη φτώχεια μας, την ανέχειά μας, την οικονομική και τεχνική ή επιστημονική μας βραδυπορία. .... Και η Νέα Μεγάλη Ιδέα; Είναι η προσπάθεια να δώσει ο νέος Ελληνισμός στον σημερινό κόσμο ένα ΤΥΠΟ ΖΩΗΣ ανθρώπινο, μεσογειακό, φωτεινό, ισορροπημένο ανάμεσα στο πνεύμα και στην ύλη, ελεύθερο και συζητητικό, τύπο ζωής που να συνδιαλέγεται με το μυστήριο, που να έχει μία έξαρση ιεραποστολής και υπερβατικότητας, τύπο που εκφράζει έντονα η Ελληνική Ορθοδοξία».
Μπορούμε, αρκεί να το θελήσουμε. Στη νεώτερη ιστορία μας έχουμε ξεπεράσει δυσκολότερες κρίσεις. Ας αλλάξουμε τους στόχους της παιδείας και τα σχολικά βιβλία που στερούν από τα παιδιά μας την αισιοδοξία του ελληνορθόδοξου τρόπου σκέψης και ζωής. Ας ξεκινήσουμε τώρα, πριν να είναι αργά.