Κωνσταντίνος Καβάφης: Η περιφορά του Σταυρού απο τους Ορθοδόξους (ποιητ. Απόσπασμα...).Da una poesia di Cavafy: La processione della Croce dagli ortodossi (più 1 haiku e 1 problemino di Selenidis). From a Cavafy's poem: The Procession of the Cross by the Orthodox Cristians (plus a haiku and a chess puzzle by Selenides).

Στο ποίημα με τον τίτλο “Μεγάλη συνοδεία εξ ιερέων και λαϊκών” [ΣΣ Ένα ποίημα που 1. ανήκει στην ενότητα των “ιστορικών” ποιημάτων του Καβάφη στην οποία στηλιτεύει με τον τρόπο του τον Αυτοκράτορα Ιουλιανό και 2. φέρεται να είναι σύνθεσι ακριβώς 100 χρόνων πρίν απο σήμερα], ο Καβάφης κάνει μια θερμή και παραστατική περιγραφή μιας περιφοράς του Σταυρού απο την χριστιανική κοινότητα της Αντιόχειας.

Περιγράφει μια “μεγάλη συνοδεία εξ ιερέων και λαϊκών” να “διέρχεται οδούς, πλατέες, και πύλες της περιωνύμου πόλεως Αντιοχείας.” Η ατμόσφαιρα παρουσιάζεται ακόμα πιο εορταστική, καθώς η ετήσια αυτή περιφορά γίνεται λίγο καιρό μετά τον θάνατο του μισητού Ιουλιανού και την ανάρρησι στο θρόνο ενός “ευσεβέστερου” και χριστιανού Αυτοκράτορα...

Το σχετικό απόσπασμα πολύ θα πικραίνει τους κατα καιρούς θρησκευτικά αδιάφορους θαυμαστές τού Αλεξανδρινού, εκείνους που του αρνούνται --είτε απο άγνοια είτε, συχνότερα απο προκατάληψι-- την γνήσια θρησκευτικότητα και δή την χριστιανική πίστι…

ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ:

(Μεγάλη συνοδεία ἐξ ἱερέων καὶ λαϊκῶν )

(...)

Στῆς ἐπιβλητικῆς, μεγάλης συνοδείας τὴν ἀρχὴ                     5

ὡραῖος, λευκοντυμένος ἔφηβος βαστᾶ

μὲ ἀνυψωμένα χέρια τὸν Σταυρόν,

τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐλπίδα μας, τὸν ἅγιον Σταυρόν.

(...)

                                            ...Προχωρεῖ                               13

ὁ ἅγιος Σταυρός. Εἰς κάθε συνοικίαν

ὅπου ἐν θεοσεβείᾳ ζοῦν οἱ Χριστιανοί

φέρει παρηγορίαν καὶ χαρά:

βγαίνουν, οἱ εὐλαβεῖς, στὲς πόρτες τῶν σπιτιῶν τους

καὶ πλήρεις ἀγαλλιάσεως τὸν προσκυνοῦν —

τὴν δύναμιν, τὴν σωτηρίαν τῆς οἰκουμένης, τὸν Σταυρόν.—   19

(...)

Κ.  ΚΑΒΑΦΗΣ   (1926) 

 

ΕΝΑ ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΟ  ΠΡΟΒΛΗΜΑ: 

Σκακογραφικό, ως συνήθως, του Σελλενίδη...

 MATTO IN 3 MOSSE

ΜΑΤ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ!

[ΣΣ. Errata corrige: Απο ένα lapsus ...calami, αντί για "3-mover", έγραψα "2-mover". No comment]

 .............................................

 

 ΤΟ ΧΑΪΚΟΥ (της Ημέρας): 

 

 Και πάλι:

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ 

και 

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙ ! 

 

 

Στα εκατόχρονα του καβαφικού ποιήματος «Εις Ιταλικήν παραλίαν». Cento anni dalla poesia “In spiaggia italiana” di Costantino Cavafis.

Ο Καβάφης (για εμένα όπως έχω επανειλημμένα πεί και γράψει Ελληνικώτατος, άρα και εθνικός ως ένα βαθμό, ποιητής) εν μέσω εθνικής καταστροφής (3 μόλις χρόνια μετά την Μικρασιατική καταστροφή, το 1925 ο απόηχος είναι εντονότατος και το εθνικό τραύμα χαίνει), γράφει το παρακάτω ποίημα για να εκφράσει με τον ιδιοπρόσωπο λυρικό του τρόπο (ψευδο-ιστορική σκηνοθεσία, κλασσική επιγραμματικότητα, καβαφική ειρωνεία) την δική του συγκίνησι. Παραλληλίζει το ιστορικό γεγονός της Μικρασιατικής Καταστροφής με το αντίστοιχο της καταστροφικής για τους συνασπισμένους Έλληνες της Πελοποννήσου (Αχαϊκή Συμπολιτεία - O Αλεξανδρινός έχει και άλλο, ακόμα πιο εύγλωττο, σχετικό ποίημα) τελευταίας στην ουσία μάχης που έγινε το 146 π.Χ στην Κόρινθο (Μάχη της Λευκόπτετρας) και που σήμανε την κατάληψι όλης της Πελοποννήσου απο τους Ρωμαίους... 

Να σημειώσουμε την σημαντική ιστορική λεπτομέρεια: μετά απο αυτήν την συντριπτική μας ήττα, οι Ρωμαίοι με αρχηγό τον ύπατο Λεύκιο Μόμμιο προέβησαν σε παραδειγματική γενοκτονία των Ελλήνων της περιοχής, σφάζοντας όλον τον ανδρικό πληθυσμό, σκλαβώνοντας τα γυναικόπαιδα και ισοπεδώνοντας/πυρπολώντας τα σπίτια της Κορίνθου…

Στην ψευδο-ιστορική σκηνοθεσία του ποιήματος, ο δραματικός χρόνος είναι το 146 π.Χ. Το εναρκτήριο έτος της Ρωμαιοκρατίας σ’ ολόκληρο τον κυρίως Ελληνικό Κόσμο.

Ο δραματικός χώρος: μια παραθαλάσσια Ελληνική Αποικία της Ιταλίας κάπου στην πάλαι ποτέ σφύζουσα απο τον ελληνικό Πολιτισμό Μεγάλη Ελλάδα (=Καλαβρία και Σικελία. ήδη, απο χρόνια τότε, το 146, κατακτημένη απο την Ρωμαϊκη αναδυόμενη Αυτοκρατορία).

Πρωταγωνιστής είναι ένας Έλληνας απο την ιστορικά ελληνική αυτή περιοχή της Ιταλίας ("Ἰταλιώτης “), είναι ανέμελος νεαρός, είναι πλούσιος γόνος και φέρει το (καβαφικώς πεποιημένον) όνομα Κήμος Μενεδώρου.

Στο θέαμα της άφιξης του στόλου των νικητών Ρωμαίων με την λεία απο την Ελλάδα, ο νέος συνειδητοποιείται και μελαγχολεί...

Εἰς Ἰταλικὴν παραλίαν

Ὁ Κῆμος Μενεδώρου,   Ἰταλιώτης νέος,

τὸν βίον του περνᾶ     μέσα στὲς διασκεδάσεις·

ὡς συνειθίζουν τοῦτο      οἱ ἀπ’ τὴν Μεγάλη Ἑλλάδα

μὲς στὰ πολλὰ τὰ πλούτη   ἀναθρεμένοι νέοι.

Μὰ σήμερα εἶναι λίαν,     παρὰ τὸ φυσικό του,

σύννους καὶ κατηφής.      Κοντὰ στὴν παραλίαν,

μὲ ἄκραν μελαγχολίαν     βλέπει ποὺ ἐκφορτώνουν

τὰ πλοῖα μὲ τὴν λείαν       ἐκ τῆς Πελοποννήσου.

 

Λ ά φ υ ρ α  ἑ λ λ η ν ι κ ὰ·   ἡ   λ ε ί α  τ ῆ ς  Κ ο ρ ί ν θ ο υ.

Ά, σήμερα βεβαίως        δὲν εἶναι θεμιτόν,

δὲν εἶναι δυνατὸν        ὁ Ἰταλιώτης νέος

νά 'χει γιὰ διασκεδάσεις   καμιὰν ἐπιθυμίαν.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΒΑΦΗΣ (1925)

Ποιητικός αποχαιρετισμός (με χαϊκού και καβαφικό ποίημα) για το In-Country Program. Saluto poetico (con un haiku di Sellenidis e una poesia di Kavafis) per il programma In-Country. Poetic farewell (with a haiku by Sellenides and a Cavafy's poem) for the In-Country Program.

  Ένα σύντομο αποχαιρετιστήριο post για το εφετινό In-Country Program και το πέρασμα του Admin απο αυτό.

1. ΧΑΪΚΟΥ

 Το χαϊκού είναι σελλενίδειον, αλλά η αναφορικότητα δείχνη ευθέως τον Καβάφη και με εστίασι στην ελληνοκεντρικότητά του.

 

ΑΘΗΝΑΙ

 

Μόνο η Αθήνα

Στεφάνωσε τον Λόγο

Και τον Άνθρωπο.

 

Αλέξανδρος Σελλενίδης (Χαλκίδα - Θεσσαλονίκη, 02.07.2025)

[ΣΣ: Απώτερη φιλολογική πηγή: Ιμέριος (βλ. 4ος μ.Χ. αι.). Πρβλ. βέβαια το παρακάτω καβαφικό "Γνωρίσματα"] 

  2. ΠΟΙΗΜΑ Κ. ΚΑΒΑΦΗ

Το ποίημα του Καβάφη είναι όχι άγνωστο, αλλά γενικά υποτιμημένο - και όχι μόνο λόγω του ότι είναι ένα απο τα 75  ¨Κρυφά" ή ¨Κρυμμένα" του. Είναι ένα παμπάλαιο, 130 ήδη χρόνων, απο την πρώτη ποιητική περίοδο του Αλεξανδρινού, και φέρει τον τίτλο "Γνωρίσματα¨...

ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ

Ἄλλων μὲν γὰρ ἄλλαι χῶραι καρπῶν τε καὶ τόκων
εὔφοροι· ἵππος δεικνύει τὸν Θετταλόν…· καρπὸς δὲ
τῆσδε τῆς πόλεως λόγος καὶ ἄνθρωπος. ( Ιμέριος)

 

Το γνώρισμά της έχει κάθε χώρα.

Ίδιον είναι Θεσσαλού ίπποι και ιππασία·

αναδεικνύει του πολέμου ώρα

τον Σπαρτιάτην· έχει η Μηδία

την τράπεζαν μετά των εδεσμάτων·

κόμη δεικνύει τους Κελτούς, τους Ασσυρίους πώγων.

Αι δε Αθήναι ως γνωρίσματά των

τον Άνθρωπον έχουσι και τον Λόγον.

                                                 Κωνσταντίνος ΚΑΒΑΦΗΣ  (1895)

 

 [ΣΣ: Για μια ακόμη φορά ζητώ συγγνώμη, για την μή χρήσι του πολυτονικού στο πρωτότυπο καβαφικό κείμενο]

 

 

«Αθανάσιος»: Ένα “άγνωστο” ποίημα του Καβάφη . “Athanasios”: a little known poem by K. Kavafis (as a small tribute to prof. George Frazis)

 

Στην αρχή το σημερινό ποίημα (εν πολλοίς άγνωστο) το είχα στο αρχείο με τις προσεχείς αναρτήσεις του Ιστολογίου, σκεπτόμενος να το αναρτήσω τον προσεχή Ιανουάριο (και μάλιστα πιθανολογούσα μαζί με κάτι απο Γρηγόριο Θεολόγο).

Όμως μετά την χθεσινοβραδινή ποιητική βραδιά στην Αριδαία, στο πλαίσιο του προγράμματος In Country 2025, άλλαξα γνώμη και το βάζω απόψε, σαν μικρή συμβολή στον φίλο, συνάδελφο, κουμπάρο Γ. Φραζή. Ο νύν καθηγητής του Πανεπ. Darwin είχε, όπως είχα την ευκαιρία εχθές να θυμίσω στην ευάριθμη ομήγυρι, δημοσιεύσει προ 40 ετίας ως δευτερο-τριτοετής φοιτητής ένα κείμενο (σε δύο συνέχειες – αν θυμάμαι καλά) κάτι σαν πρωτόλειο άρθρο στο ενοριακό περιοδικό “Νεανικά Μηνύματα”, με θέμα τον Βυζαντινό Καβάφη και την θρησκευτικότητά του.

Το ποίημα είναι δικαιολογημένα ελάχιστα γνωστό, καθότι ευρισκόμενο στα “Ατελή Ποιήματα” του Αλεξανδρινού. Αλλά τα υπόλοιπα ίσως μου δοθή η ευκαιρία να τα πώ δια ζώσης στους συναδέλφους και τους φοιτητές του Προγράμματος...

 

«Αθανάσιος»
 
Μέσα σε βάρκα επάνω στον μεγάλο Νείλο,
με δυο πιστούς συντρόφους μοναχούς,
φυγάς και ταλαιπωρημένος ο Αθανάσιος
– ο ενάρετος, ο ευσεβής, ο την ορθή πίστην τηρών –
Προσευχόταν. Τον καταδίωκαν οι εχθροί
και λίγη ελπίς υπήρχε να σωθεί,
Ήταν άνεμος ενάντιος˙
και δύσκολα η σαθρή βάρκα τους προχώρει.
 
Σαν ετέλειωσε την προσευχή,
έστρεψε το θλιμμένο βλέμμα του
προς τους συντρόφους του – κι απόρησε
βλέποντας το παράξενο μειδίαμά τους.
Οι μοναχοί, ενώ προσεύχονταν εκείνος,
είχαν συναισθανθεί τι εγίνονταν
στην Μεσοποταμία˙ οι μοναχοί
εγνώρισαν που εκείνη τη στιγμή
το κάθαρμα ο Ιουλιανός είχεν εκπνεύσει.
 
 

Κ. Π. Καβάφης

 

 

 

Ένα από τα 12 ΠΟΙΗΜΑΤΑ για τον Καβάφη (του Γιάννη Ρίτσου). Αντι για "Έτος Καβάφη". Una delle 12 POESIE su Cavafy (di Yannis Ritsos). Invece di "Anno di Cavafy".

 

 

(Σχέδιο αγνώστου απο το ΑΡΧΕΙΟ ΚΑΒΑΦΗ, Κ.Π. απο το Cavafy Archive Onassis Foundation)

 

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης (29 Απριλίου 1863 (ν.ημ.) - 29 Απριλίου 1933)

 160 ΧΡΟΝΙΑ απο την γέννησί του και ταυτόχρονα 90 ΧΡΟΝΙΑ απο τον θάνατο του μέγιστου Αλεξανδρινού. Κανονικά έπρεπε να έχει βουίξει ο τόπος! Απο 2 πλευρές έρχεται το ηθικό χρέος στον μεγάλο μας  -παγκόσμιο Έλληνα- ποιητή. Αλλά δεν άκουσα τίποτα εφέτος για Έτος Καβάφη...

Προσωπικά πάντως ήδη κάτι εν προκειμένω έκανα στο σχολείο μου (ίσως ανεβάσω κάτι προς τεκμηρίωσι -έστω και καθυστερημένα- στο Ιστολόγιο) και συν Θεώ θα επανέλθω με ανάλογη πρότασι τιμής προς τον καθηγητή G. Frazis σε περίπτωσι που μετα απο την τριετή διακοπή συνεχιστεί εφέτος το καλοκαίρι το υπ' αυτόν διευθυνόμενο "In-Country Program" του Πανεπιστημίου του Darwin...

...........................................

 Ένα από τα 12 ΠΟΙΗΜΑΤΑ για τον Καβάφη (του Γιάννη Ρίτσου).

Ο ΧΩΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

Το μαύρο σκαλιστό γραφείο, τα δυό ασημένια κηροπήγια,

η κόκκινη πίπα του. Κάθεται, αόρατος σχεδόν, στην πολυθρόνα,

έχοντας πάντα το παράθυρο στη ράχη του. Πίσω από τα γυαλιά του,

πελώρια και περίσκεπτα, παρατηρεί τον συνομιλητή του,

στ’ άπλετο φως, αυτός κρυμμένος μές στις λέξεις του,

μέσα στην ιστορία, σε πρόσωπα δικά του, απόμακρα, άτρωτα,

παγιδεύοντας την προσοχή των άλλων στις λεπτές ανταύγειες

ενός σαπφείρου που φορεί στο δάχτυλό του, κι όλος έτοιμος

γεύεται τις εκφράσεις τους, την ώρα που οι ανόητοι έφηβοι

υγραίνουν με τη γλώσσα τους θαυμαστικά τα χείλη τους. Κ’ εκείνος

πανούργος, αδηφάγος, σαρκικός, ο μέγας αναμάρτητος,

ανάμεσα στο ναι και στο όχι, στην επιθυμία και τη μετάνοια,

σαν ζυγαριά στο χέρι του θεού ταλαντεύεται ολόκληρος,

ενώ το φως του παραθύρου πίσω απ’ το κεφάλι του

τοποθετεί ένα στέφανο συγγνώμης κι αγιοσύνης.

«Αν άφεση δεν είναι η ποίηση-ψιθύρισε μόνος του-

τότε, από πουθενά μην περιμένουμε έλεος».

 

Γ.  ΡΙΤΣΟΣ   (ΑΘΗΝΑ, Φθινόπωρο 1963)

 

“ΗΣΑΝ ΚΙ ΗΣΑΝ”. Ένας κέντρωνας, ποιητική σύνθεσι κολλάζ με στίχους απο καβαφικά ποιήματα. Una poesia collage di versi di Cavafis (componimento di Al. Sellenidis). A collage of Cavafis verses, by Alex. Sellenides (dedicated to G.)

 "...πράγματα που σάπισαν με το πέρασμα του καιρού..."

ΗΣΑΝ ΚΙ ΗΣΑΝ

Μνήμη μου, φύλαξέ τα σύ ως ήσαν. 

Μόλις θυμούμαι πια τα μάτια· ήσαν, θαρρώ, μαβιά…

Α ναί, μαβιά· ένα

μισό γυρνάμενες μες στο μυαλό μου ήσαν, 

— και πιθανόν μέχρι πολλού —

 ήσαν. Αλλ’ είχαν την ικανοποίησι που ο βίος τους

κι η φτώχεια και τα πλούτη του όλα για μένα ήσαν.

Τα χέρια του ήσαν λερωμένα από σκουριές και λάδια…

Τα ενδύματα μισοανοίχθηκαν — πολλά δεν ήσαν

γιατί επύρωνε θείος Ιούλιος μήνας.

 Αλλά τί δυνατά που ήσαν τα μύρα,

 σε τί εξαίσια κλίνην  ( …)

τέλεψαν,

και θέατρα και καφενεία που ήσαν μια φορά.

Οι φίλοι του δεν ήσαν Χριστιανοί·  αυτό ήταν θετικόν

μα φυσικά. Δεν ήσαν οι Σπαρτιάται

χωρίς βαρβάρους.

Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις.

Γιατί θυμούνταν που κι αυτοί ήσαν Έλληνες

 Ιταλιώται έναν καιρό κι αυτοί·

Έλληνες ήσαν επιτέλους. Μηδέν άγαν

Κι οι αποφάσεις

ήσαν βεβαίως απροσδόκητες.

Γι’ αυτό κι οι μεταμέλειες σταθερές ποτέ δεν ήσαν.

 

[Γιατί εδώ το Πιόνι θα πεθάνει

κι ήσαν οι κόποι του προς τούτο

μόνο  --   υποψία. ]

 

Ά, οι συμβουλεύσαντες δεν ήσαν διόλου συνετοί.

Παρέγινε 

τέλεψαν,  και θέατρα και καφενεία που ήσαν

μια φορά

ψεύτικα ήσαν τα μηνύματα

 (ή δεν τ’ ακούσαμε) …

 

Αντάξιοι υποκριταί των υψηλών δραμάτων

ήσαν αι Μούσαι, ο Ερμής και ο σοφός Απόλλων,

 τ’ άλλα — ήσαν όνειρα και ματαιοπονίες.

 

Οι Αλεξανδρινοί ένιωθαν βέβαια

που ήσαν λόγια αυτά και θεατρικά.

Μα ποιοί ήσαν τούτοι δεν εγνώριζε κανείς.

--Τα δανεικά, αυτά δα ήσαν κι ήσαν. 

 

 

(Στίχοι: Κωνσταντίνος ΚΑΒΑΦΗΣ. 

Σύνθεσι "Κολλάζ": Αλέξανδρος ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ)

 

[Σ.Σ. Παρακαλείσθε, οι τυχόν ενδιαφερόμενοι μετά την ανάγνωσι του κέντρωνα, να κάνετε υπομονή για προγραμματιζόμενη επεξήγησι/σχολιασμό σε σχετική μας ανάρτησι λίαν προσεχώς.]