Το ποίημα ΛΑ΄ Γρηγορίου του Θεολόγου: Δυο απόπειρες έμμετρης νεοελληνικής απόδοσης (υπό Α.Σ). La poesia XXXI di San Gregorio il Teologo: due tentativi di traduzione in neogreco (da A. Sellenidis) .Gregory the Theologian's Poem XXXI: Two Attempts into a Modern Greek Lyrical Translation (by Alex. Sellenides).

 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ (Του ..."μεταφραστού"):

Το εξομολογητικό ύφος του Γρηγορίου, τό χω ξαναπεί, είναι ένα απο τα χαρακτηριστικά της ποιητικής του φωνής. Ακούστε την απο τα βάθη των αιώνων σ’ αυτό το ποίημα.

Μοιάζει σπαρακτικό παράπονο πονεμένου και απο πολλά και πολλούς κατατρεγμένου ταπεινού ανθρώπου. Κι όμως είναι παράπονο που είναι έμμετρα διατυπωμένο απο την πέννα και το στόμα ενός γιγαντιαίου κατα το πνευματικό ανάστημα ανθρώπου, ενός αναγνωρισμένου ήδη απο την εποχή του Έλληνα Σοφού και Χριστιανού Αγίου.

Στο συγκεκριμένο ποίημα είχα προ ημερών την έμπνευσι να ετοιμάσω μια μετάφρασι. Μου πήρε κάποιες μέρες να κατασταλάξω σε κάτι έμμετρο με βάσι ρυθμό κάπως παρόμοιο με του πρωτοτύπου αρχαίου κειμένου (δωδεκασύλλαβο). Πάνω που την ολοκλήρωνα, άνοιξα ένα σκονισμένο βιβλίο και τί βρήκα ; Πάνω σε ένα πρόχειρο χαρτί μια (απο 20ετίας; ) άλλη μετάφρασί μου στο ποίημα!? Έμμετρη κι αυτή, αλλά η απόδοσι του ποιήματος του Γρηγορίου ήταν σε νεοελληνικό ιαμβικό 15σύλλαβο!

Τί να πώ, τώρα, για το ...μυαλό μου;

...................................................

: 

ΠΌΘΟΣ ΤΟΥ͂ ΘΑΝΆΤΟΥ

Δὶς, οἶδα τοῦτο, φεῦ δὶς ἐπτερνισμένος·

Εἰ μὲν δικαίως, προσδέχοιθ' ὑμᾶς Θεός·

Εἰ δ' οὐ δικαίως, προσδέχοιθ' ὅμως Θεός·

Οὐδὲν γὰρ ὑμῶν οὐδὲ ὣς καθέξομαι.

Πλὴν ἐκλέλοιπα, καὶ ποθῶ λύσιν κακῶν.

Τῶν μὲν παρόντων εἰμὶ πάντων ἔμπλεως,

Πλούτου, πενίας, χαρμονῶν, οὐ χαρμονῶν,

Δόξης, ἀτιμίας τε, δυσμενῶν, φίλων·

Τῶν δ' οὐ παρόντων εὔχομαι πεῖραν λαβεῖν.

Πέρας λόγου· τολμῶ δὲ, καὶ δέχου λόγον·

Εἰ μηδέν εἰμι, Χριστέ μου, τίς ἡ πλάσις;

Εἰ τίμιός σοι, πῶς τόσοις ἐλαύνομαι;

ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ

(ΕΠΗ ΙΣΤΟΡΙΚΑ “Περι εαυτου” ΛΑ΄, Migne XXXVII, 1299)

 

..........................................................................

 

ΔΟΚΙΜΗ Α΄ 

ΠΟΘΟΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ 

 

 

ΔΟΚΙΜΗ Β΄ 

[ ΥΓ (του ...μεταφραστου!) :

Είν’ αλήθεια οτι κι οι δύο μ’ αρέσουνε, αλλά και στις δύο κάθε φορά που τις κοιτάζω, βρίσκω ψεγάδια. Μέχρι να αποφασίσω κάτι άλλο (non c’ e΄ due senza tre?) τις δημοσιεύω και ...έχει ο Θεός!

Άγιος Γρηγόριος: Φτάνει πιά με αυτό το “Ναζιανζηνός”! San Gregorio Teologo: Basta con questo “Di Nazianzo” o “Nazianzeno”!

Πολύ με ευχαρίστησε σήμερα το πρωί στην Θ. Λειτουργία που άκουσα απο τον Αρχιμανδρίτη κατα την απόλυσι στον εκκλησιασμό την εκφώνησι “του Αγίου Γρηγορίου Επισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Θεολόγου”!

Πόσο λυπηρό φαινόμενο αυτό που παρατηρώ προσωπικά δεκαετίες τώρα. Το πιθανότερο, σκέπτομαι, είναι να μην έχει κλείσει αιώνας απο τότε που πρωτοεμφανίστηκε στα καθ ημάς. Εννοώ το να αποκαλείται αυτός ο μέγιστος κατα την Θεολογίαν του και μέγιστος κατα την παιδείαν και δή την λογοτεχνικότητά του Πατέρας της Χριστιανικής Εκκλησίας, “Ναζιανζηνός”.  Κι απο εμάς τους της ελληνικής και ορθόδοξης εκκλησιαστικής παραδόσεως...

Όχι μόνο στους εκπαιδευτικούς χώρους των κατώτερων βαθμίδων (σχολικά βιβλία, ομιλίες κττ), αλλά και σε πτυχιακές και μεταπτυχιακές ακόμα εργασίες και δημοσιεύσεις των Πανεπιστημιακών διαβάζουμε τα ξενόφερτα αναμασήματα “Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζού” ή συνηθέστερα “ο Ναζιανζηνός”.

Έ, λοιπόν, πόσο ακόμα θα συντηρούμε αυτήν την προχειρότητα, ή την απο ημιμάθεια συνήθεια στην προσφώνησι του Αγίου Ιεράρχη μας σαν “Ναζιανζηνού”;  Ούτε στην μικρή σχετικά και άσημη Ναζιανζό γεννήθηκε, ούτε στην ίδια την Ναζιανζό χειροτονήθηκε Επίσκοπος.

 

Ακόμα κι αν ίσχυαν αμφότερα, τί τιμητικώς προσφέρουν τέτοια κοσμητικά-τοπωνυμικά επίθετα στον κάτοχο του ονόματος; Όταν αυτός ο εν λόγω αναγνωρισμένος ήδη εν ζωή για το απαράμιλλο μέγεθος της αξιοσύνης του Γρηγόριος, γνωρίζουμε οτι έφτασε στον ακρότατο κατα την ιεροσύνη τιμητικό τίτλο του Αρχιεπισκόπου (ο μετέπειτα γνωστός ως “Πατριάρχης” ) της πρώτου ή δεύτερας κατα το ύψος εκκλησιαστικού θρόνου “Καθέδρας” (= Επισκοπής), εκείνον τον της Νέας Ρώμης, της Κωνσταντίνου Πόλεως;

...

Και τί άλλο επιχείρημα κατά της ημιμάθειας ή κακής αυτής συνήθειας να παρουσιάσω; Δέν φτάνει οτι υπάρχει άλλος που δικαιούται πλήρως την επωνυμία “Ναζιανζού”, “Ναζιανζηνός”. Ποιός; μα ποιός άλλος; Ο πατέρας του Αγίου μας, ο Γρηγόριος και αυτός στο όνομα, ο και πραγματικός Επίσκοπος Ναζιανζού!

 

Το αν έκατσε (και σχεδόν αναγκαστικά) ο γιός κοντά στον γηραλέο πατέρα του τον Επίσκοπο, αυτό φτάνει σε κάποιους ως δικαιολογία; Μπορεί να συγκριθεί αυτό το διακόνημα (του βοηθού Επισκόπου στον γέρο πατέρα) με το γιγαντιαίο συγγραφικό έργο, (έργο στυλοβάτης και θεμέλιο της Αγίας Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας) και την ύψιστη ευλογία να προεδρεύσει (έτος: 381-382) γενόμενος Επίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως σε Οικουμενική Σύνοδο, (ένα πρόσωπο ας πούμε νούμερο δύο σε απόλυτη ιεράρχησι, κάτω μόνο απο τον παριστάμενο Αυτοκράτορα, εν προκειμένω τον Θεοδόσιο τον Μέγα);

... 

Ζών ο Άγιος Γρηγόριος ποτέ δεν υπογράμμισε έντονα την εκ περιφερείας Ναζιανζού καταγωγή του. Στα πιο προσωπικά ποιήματά του συχνά αναφέρεται με ιδιαίτερη αγάπη (αλλά και με ταπείνωσι) στην ιδιαίτερη πατρίδα του, στο χωριό του την Αριανζό. (Εξ ού και ο υποφαινόμενος -- και υπογράφων ενίοτε παρ όλην την αναξιότητά μου ως “Φιλογρηγόριος” – έχει αυθαιρέτως προτείνει το “Αριανζηνός” απο αντίδρασι στο εντελώς φράγκικο “Ναζιανζηνός”. )

Μάλιστα στην ιδιόχειρη διαθήκη του (της οποίας το κείμενο, πρώτα ο Θεός, δεσμεύομαι να παρουσιάσω και να “μεταφράσω”) ο Άγιος Ιεράρχης υπογράφει (και μάλιστα δύο φορές στο κείμενο) ως “Γρηγόριος ἐπίσκοπος τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας τῆς ἐν Κωνσταντίνου πόλει”...

 

[Άν αξιωθώ, θα επανέλθω...]

 

Ξαναγυρίζω απο εκεί που αφορμήθηκα, την Εορτή της μνήμης του Αγίου στην Εκκλησία μας:

... 

Ὅλως συγκραθεὶς τῆ αἴγλη τοῦ Πνεύματος

ἐγίνου φωστήρ, πάτερ, ὁλόφωτος,

τῆ λαμπρότητι τῶν σῶν λόγων φωτίζων τὰ πέρατα

καὶ τῆ τῆς θεολογίας καθαρότητι, τέρπων

τὴν τερπνὴν ὁμήγυριν τῶν πιστῶν , Θεολόγε Γρηγόριε!

ΜΗΝΑΙΟΝ (...Ωδή στ΄)

 

Την ευχή του!

(ο ανάξιος αλλά εσαεί ακόλουθός του)

Αλέξανδρος Κ. Σοϊλεμέζης

 

Δέκα και δύο ερωτήματα (προς απάντησι) για τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο. Dieci piu due argomenti da discutere su Gregorio il Teologo.

Σήμερα, ανήμερα της (υπο κατάργησι;) Εορτής τους, σε μια εισαγωγική συζήτησι με μαθητές αρχικά της Β' τάξης και στην συνέχεια της Α΄ Λυκείου, ζήτησα την αρχική άποψι των παιδιών για τον εκ των Τριών Ιεραρχών Γρηγόριο. Εισπράττοντας μια γενικευμένη απορία και μια έως ενός σημείου δικαιολογημένη (για να μην πώ αναμενόμενη) άγνοια εκ μέρους τους για το εν λόγω ιστορικό πρόσωπο, κατέληξα συνοψίζοντας κατόπιν διευκρινιστικών τοποθετήσεων στην ανάγκη να απαντήσω στα παρακάτω δέκα ή αν θέλουμε δώδεκα ερωτήματα.

                  (Για τον ΓΡΗΓΟΡΙΟ ΘΕΟΛΟΓΟ)

  ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ - ΘΕΜΑΤΑ :

 

1. ΠΟΤΕ;  (Η εποχή του)

2. ΠΟΥ;  (Η πατρίδα του;)

3. ΚΑΤΑΓΩΓΗ; (Οι γονείς του;)

4. ΣΠΟΥΔΕΣ; (Οι δάσκαλοί του;)

5. ΠΗΓΕΣ; (Αποδείξεις, τεκμήρια; )

6. Κοινωνική ΤΑΞΙ; Κοινωνική ΔΡΑΣΙ; Οικογένεια;

7. Εκκλησιαστική ΘΕΣΙ; (Γιατί Άγιος, γιατί "Θεολόγος";)

8. Άλλα ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ; (Κλίσεις, ταλέντα, αντιλήψεις, ιδανικά...)

9. ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ;

10. ΕΠΩΝΥΜΙΑ: Θεολόγος ή "Ναζιανζηνός";)

 

 

11. Σχέσι με τους άλλους 2 Ιεράρχες;

12. Και ΠΟΙΗΤΗΣ; (Παραγωγή - είδη)

 

Στην μία διδακτική ώρα που είχα στην διάθεσί μου τοποθετήθηκα το κατα δύναμιν στα περισσότερα. Και φυσικά δεσμεύθηκα να επανέλθω πιο οργανωμένα σε αυριανή μονόωρη εκδήλωσι του Β1 τμήματος του Λυκείου. Εκεί που ως συντονιστής-ομιλητής θα επιχειρήσω να αναπτύξω το θέμα:

 "Ο Γρήγόριος ο Θεολόγος, ως συγγραφέας και λογοτέχνης".

 

 

Κατα τα άλλα,

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ!

 

Ένα απόφθεγμα του Γρηγορίου Θεολόγου για την Πατρίδα! Un aforismo di Gregorio Teologo circa l' onore alla Patria.

 Ο ιταλικός υπότιτλος το μαρτύραγε!

Έγραφα στην στην περσινή μου ανάρτησι ανήμερα στην « Γιορτή της Μητέρας» : «Un aforismo di Gregorio Teologo circa l' onore alla madre (ed alla Patria...), Δηλ.  «Ένα απόφθεγμα του Γ.Θ. περι της τιμής εις την μητέρα…» και συμπληρωματικά-επεξηγηματικά στην παρένθεσι: (καί εις την πατρίδα…»!

 Ημέρα της μνήμης του Γρηγορίου σήμερα, ήλθε η στιγμή να συμπληρώσω τα …αποσιωπητικά:

 

Άρα τα λόγια περιττεύουν:

Ο αγαπημένος μου Γρηγόριος ο εξ Αριανζού της Καππαδοκίας Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, ο Άγιος Ιεράρχης, ο μέγας Θεολόγος, Λογοτέχνης και Ποιητής, καταφάσκει στην έννοια (ΣΣ: αυτή μόνο καλώς εννοούμενη στέκει) του πατριωτισμού!

Την ευλογία του!!

 

Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης