Το (φιλογενές) "Επιτύμβιο" ενός απροσκύνητου. Un epitaffio patriottico (epigramma di Alessandro Sellenidis). A patriotic epitaph (by ALexander Sellenides)

 Πολυκαιρισμένο, αλλά αδημοσίευτο. Αντί για 

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ!!

Δια χειρός Αλέξανδρου Σοϊλεμέζη - Σελλενίδη

 

 

Για τα εξηνταεφτάχρονα του διαχειριστή ένα τετράστιχο σε έμμετρη “μετάφραση” (ενός αρχαιοελληνικού επιγράμματος του Λουκιανού στην Ελληνική Ανθολογία)

 

TO 67

Το 67% της δυνατής συνολικής βαθμολογίας έδινε ...νόρμα στα σκακιστικά τουρνουά της νιότης μου. Τώρα στην συμπλήρωσι του 67ου έτους της ηλικίας μου (πάντοτε χάριτι του Παναγάθου), κάθε άλλο παρά σε φόρμα (σκακιστική ή άλλη) νιώθω.

 

ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΡΙΟΝ

Όμως σε όλους εκείνους που μου ευχηθήκανε εχθές ανήμερα των γενεθλίων μου, ήθελα να αφήσω ένα μικρό ευχαριστήριο κειμενάκι σαν, ας πούμε, αφιέρωσι. Έστω χωρίς την απόλυτη πρωτοτυπία ή τον αμεσότερο προσωπικό τόνο και χωρίς οποιονδήποτε φιλολογικό σχολιασμό, επιτρέψτε μου, εδώ στο ιστολόγιο, κάτι μάλλον πρόχειρο και πάντως πολύ μικρό:

:

Μια έμμετρη απόδοσι στην καθομιλουμένη μας ενός αρχαιοελληνικού τετράστιχου επιγράμματος που συνάντησα εχθές το βράδυ φυλλομετρώντας (browserικά) ένα κεφάλαιο της Ελληνικής Ανθολογίας.

 

 

ΛΟΥΚΙΑΝΟΥ (νόθον;)

Σάν που θά ‘σαι μακαρίτης, γλένταγε τα αγαθά σου,

ααν που θα πολυχρονίσεις, φύλαγε γερά το βιός σου.

Νά ο συνετός ο άντρας πού ‘χει γνώσι και σοφία:

μέτρον άριστον σαν βάζει σε φειδώ και σ' ασωτία!

                                 

                                [Μεταφρ.  Αλέξανδρος Σελλενίδης, 31.01.2025]

Pseudo-Lucianus (Anthologia Graeca, X 26)

 

Μεταφράζοντας το επιτάφιο επίγραμμα του Ιανού Λάσκαρι ως αφιέρωσι στον καθ. Γιώργο Φραζή. L' epigramma funebre di Giano Lascaris tradotto in neogreco (dedica al prof. G. Frazis).

 

Tο επιτάφιο επίγραμμα στον τάφο του σημαντικότερου ίσως Έλληνα Λογίου στην Δύσι, του Ιανού Λάσκαρι (ή Ιάνου Λασκάρεως 1445  -  1534), είναι γνωστό οτι συνετέθη απο τον ίδιο σε προχωρημένη ηλικία. Άλλωστε εξ αρχής συγκαταλέγετο στα δεκάδες δημοσιευμένα αρχαιοπρεπή επιγράμματά του.

Αυτό το τετράστιχο (διπλό ελεγειακό δίστιχο) διάλεξε ο υποφαινόμενος να αποδώσει στην νεοελληνική και έμμετρα, για να το αφιερώσει στον φίλο και κουμπάρο του, Γιώργο Φρατζή έναν χρόνο πρίν, κατα την "5η Διαδικτυακή Εκδήλωση" του Πολιτιστικού μας Τμήματος.

Εκεί, λοπόν, κατα το κλείσιμο της εκδήλωσης, ως συμβολική χειρονομία χαιρετισμού προς τον καθηγητή του Charles Darwin University (ο οποίος άν και κύριος συντονιστής των τεσσάρων πρώτων διαδικτυακών σεμιναριακών εκδηλώσεων του Συλλόγου μας, δεν μπόρεσε να συμμετάσχει στην 5η για λόγους ανειλημμένων υποχρεώσεων), έγινε ο σύντομος σχολιασμός του επιγράμματος και η παρουσίασι της μεταφράσεώς μας.

Με την ευκαιρία όμως την έναρξης σε λίγες ώρες απο τώρα (όπως έχουμε αναφέρει) του «3ου Διεθνούς Συνεδρίου για την Ελληνική Διασπορά» επαναφέρουμε το επίγραμμα και την δική μας "μετάφραση", ως μικρό ευχαριστήριο για την προς εμάς τιμητική πρόσκλησι:

Ίσως και με κάποια αισθήματα ενοχής για την μή ολοκλήρωσι ενός σχετικού με τον κορυφαίο Έλληνα της Διασποράς του 16ου αι. δημοσιεύματος...

Αφιέρωμα για τα 2400 χρόνια από την γέννησι του Αριστοτέλη: τρία κείμενα (στ’ Αρχαία Ελληνικά). In Country Study Program 2016: Celebrates Aristotle (384 -322 B.C.) : three texts (in Ancient Greek). Omaggio ai 2400 anni dalla nascita di Aristotele: 3 testi (in greco classico).

ΕΝΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ

Τόνδε ποτ' οὐχ ὁσίως παραβὰς μακάρων θέμιν ἁγνὴν

ἔκτεινεν Περσῶν τοξοφόρων βασιλεύς,

οὐ φανερῶς λόγχῃ φονίοις ἐν ἀγῶσι κρατήσας,

ἀλλ' ἀνδρὸς πίστει χρησάμενος δολίου.

Ο ΥΜΝΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΕΤΗ

Ἀρετά, πολύμοχθε γένει βροτείῳ,                                     1
θήραμα κάλλιστον βίῳ,
σᾶς πέρι, παρθένε, μορφᾶς
καὶ θανεῖν ζαλωτὸς ἐν Ἑλλάδι πότμος
καὶ πόνους τλῆναι μαλεροὺς ἀκάμαντας·                          5
τοῖον ἐπὶ φρένα βάλλεις
καρπὸν ἰσαθάνατον χρυσοῦ τε κρεῖσσον
καὶ γονέων μαλακαυγήτοιό θ' ὕπνου.
σεῦ δ' ἕνεχ' οὑκ Διὸς Ἡρακλέης Λήδας τε κοῦροι
πόλλ' ἀνέτλασαν ἔργοις σὰν ἀγρεύοντες δύναμιν.            10
σοῖς δὲ πόθοις Ἀχιλεὺς Αἴας τ' Ἀίδαο δόμους ἦλθον·

σᾶς δ' ἕνεκεν φιλίου μορφᾶς Ἀταρνέος

ἔντροφος ἀελίου χήρωσεν αὐγάς.

τοιγὰρ ἀοίδιμος ἔργοις,

ἀθάνατόν τε μιν αὐξήσουσι Μοῦσαι,                                  15
Μναμοσύνας θύγατρες,

Διὸς ξενίου σέβας αὔξουσαι

φιλίας τε γέρας βεβαίου.

Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΤΟΥ

"Ἔσται μὲν εὖ· ἐὰν δέ τι συμβαίνῃ, τάδε διέθετο Ἀριστοτέλης·

ἐπίτροπον μὲν εἶναι πάντων καὶ διὰ παντὸς Ἀντίπατρον· ἕως δ'
ἂν Νικάνωρ καταλάβῃ, ἐπιμελεῖσθαι Ἀριστομένην, Τίμαρχον,
Ἵππαρχον, Διοτέλην, Θεόφραστον ἐὰν βούληται καὶ ἐνδέχηται
αὐτῷ, τῶν τε παιδίων καὶ Ἑρπυλλίδος καὶ τῶν καταλελειμ-
μένων. καὶ ὅταν ὥρα ᾖ τῇ παιδί, ἐκδόσθαι αὐτὴν Νικάνορι· ἐὰν δὲ
τῇ παιδὶ συμβῇ τι-ὃ μὴ γένοιτο οὐδὲ ἔσται-πρὸ τοῦ γήμασθαι
ἢ ἐπειδὰν γήμηται, μήπω παιδίων ὄντων, Νικάνωρ κύριος ἔστω
καὶ περὶ τοῦ παιδίου καὶ περὶ τῶν ἄλλων διοικεῖν ἀξίως καὶ αὐτοῦ
καὶ ἡμῶν. ἐπιμελείσθω δὲ Νικάνωρ καὶ τῆς παιδὸς καὶ τοῦ
παιδὸς Νικομάχου, ὅπως ἂν ἀξιοῖ τὰ περὶ αὐτῶν, ὡς καὶ πατὴρ
ὢν καὶ ἀδελφός. ἐὰν δέ τι πρότερον συμβῇ Νικάνορι-ὃ μὴ
γένοιτο-ἢ πρὸ τοῦ λαβεῖν τὴν παῖδα ἢ ἐπειδὰν λάβῃ, μήπω

παιδίων ὄντων, ἐὰν μέν τι ἐκεῖνος τάξῃ, ταῦτα κύρια ἔστω· ἐὰν δὲ
βούληται Θεόφραστος εἶναι μετὰ τῆς παιδός, καθάπερ πρὸς
Νικάνορα· εἰ δὲ μή, τοὺς ἐπιτρόπους βουλευομένους μετ' Ἀντι-
πάτρου καὶ περὶ τῆς παιδὸς καὶ περὶ τοῦ παιδίου διοικεῖν ὅπως
ἂν αὐτοῖς δοκῇ ἄριστα εἶναι. ἐπιμελεῖσθαι δὲ τοὺς ἐπιτρόπους
καὶ Νικάνορα μνησθέντας ἐμοῦ καὶ Ἑρπυλλίδος, ὅτι σπουδαία
περὶ ἐμὲ ἐγένετο, τῶν τε ἄλλων καὶ ἐὰν βούληται ἄνδρα λαμβάνειν,
ὅπως μὴ ἀναξίως ἡμῶν δοθῇ. δοῦναι δ' αὐτῇ πρὸς τοῖς πρότερον
δεδομένοις καὶ ἀργυρίου τάλαντον ἐκ τῶν καταλελειμμένων καὶ
θεραπαίνας τρεῖς, ἐὰν βούληται, καὶ τὴν παιδίσκην ἣν ἔχει καὶ

παῖδα τὸν Πυρραῖον· καὶ ἐὰν μὲν ἐν Χαλκίδι βούληται οἰκεῖν,
τὸν ξενῶνα τὸν πρὸς τῷ κήπῳ· ἐὰν δὲ ἐν Σταγείροις, τὴν πατρῴαν
οἰκίαν. ὁποτέραν δ' ἂν τούτων βούληται, κατασκευάσαι τοὺς
ἐπιτρόπους σκεύεσιν οἷς ἂν δοκῇ κἀκείνοις καλῶς ἔχειν καὶ
Ἑρπυλλίδι ἱκανῶς. ἐπιμελείσθω δὲ Νικάνωρ καὶ Μύρμηκος τοῦ
παιδίου, ὅπως ἀξίως ἡμῶν τοῖς ἰδίοις ἐπικομισθῇ σὺν τοῖς
ὑπάρχουσιν ἃ εἰλήφαμεν αὐτοῦ. εἶναι δὲ καὶ Ἀμβρακίδα ἐλευ-
θέραν καὶ δοῦναι αὐτῇ, ὅταν ἡ παῖς ἐκδοθῇ, πεντακοσίας δραχμὰς
καὶ τὴν παιδίσκην ἣν ἔχει. δοῦναι δὲ καὶ Θαλῇ πρὸς τῇ παιδίσκῃ

ἣν ἔχει, τῇ ὠνηθείσῃ, χιλίας δραχμὰς καὶ παιδίσκην· καὶ Σίμωνι
χωρὶς τοῦ πρότερον ἀργυρίου αὐτῷ <δοθέντος> εἰς παῖδ' ἄλλον, ἢ
παῖδα πρίασθαι ἢ ἀργύριον ἐπιδοῦναι. Τύχωνα δ' ἐλεύθερον
εἶναι, ὅταν ἡ παῖς ἐκδοθῇ, καὶ Φίλωνα καὶ Ὀλύμπιον καὶ τὸ
παιδίον αὐτοῦ. μὴ πωλεῖν δὲ τῶν παίδων μηδένα τῶν ἐμὲ
θεραπευόντων, ἀλλὰ χρῆσθαι αὐτοῖς· ὅταν δ' ἐν ἡλικίᾳ γένωνται,
ἐλευθέρους ἀφεῖναι κατ' ἀξίαν. ἐπιμελεῖσθαι δὲ καὶ τῶν ἐκδεδο-
μένων εἰκόνων παρὰ Γρυλλίωνα, ὅπως ἐπιτελεσθεῖσαι ἀνα-
τεθῶσιν, ἥ τε Νικάνορος καὶ ἡ Προξένου, ἣν διενοούμην ἐκδοῦναι,
καὶ ἡ τῆς μητρὸς τῆς Νικάνορος· καὶ τὴν Ἀριμνήστου τὴν
πεποιημένην ἀναθεῖναι, ὅπως μνημεῖον αὐτοῦ ᾖ, ἐπειδὴ ἄπαις

ἐτελεύτησε· καὶ <τὴν> τῆς μητρὸς τῆς ἡμετέρας τῇ Δήμητρι

ἀναθεῖναι εἰς Νεμέαν ἢ ὅπου ἂν δοκῇ. ὅπου δ' ἂν ποιῶνται τὴν

ταφήν, ἐνταῦθα καὶ τὰ Πυθιάδος ὀστᾶ ἀνελόντας θεῖναι, ὥσπερ

αὐτὴ προσέταξεν· ἀναθεῖναι δὲ καὶ Νικάνορα σωθέντα, ἣν εὐχὴν

ὑπὲρ αὐτοῦ ηὐξάμην. ζῷα λίθινα τετραπήχη Διὶ σωτῆρι καὶ

Ἀθηνᾷ σωτείρᾳ ἐν Σταγείροις."

Το επιτάφιο επίγραμμα του Σείκιλου. Το παλαιότερο γνωστό τραγούδι του κόσμου! The Seikilos epitaph; the oldest surviving example of a complete musical composition

[[A humble dedication to Prof. M.J.

Η παρακάτω πρόχειρη παρουσίασι, αποτελεί αφιερωματική χειρονομία σε ένδειξι τιμής προς το πρόσωπο του Καθ. Martin Jarvis, εκλεκτού επισκέπτη στο εφετινό Θερινό Πρόγραμμα Γλώσσας και Πολιτισμού, Κοσμήτορα του Πανεπιστημίου του Ντάργουιν (pro-Vice Chancellor of  Charles Darwin University, OAM 2007) με μεγάλη μουσική παιδεία*.]

Το επιτάφιο επίγραμμα του Σείκιλου

 Πάνω σε έναν τάφο στο Αϊδίνιο, δηλαδή στις Τράλλεις, την αρχαία ελληνική πόλι της Μικράς Ασίας.. Μια μαρμάρινη κυλινδρική στήλη 40 περίπου εκ.
Χρονολογείται ανάμεσα στον 2ο π. Χ - 1ο μ. Χ. αιώνα. Ανακαλύφθηκε το 1883. Όμως, κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής καταστροφής του 1922 η στήλη χάθηκε από το μουσείο της Σμύρνης. Ξαναβρέθηκε σε έναν κήπο τουρκικού σπιτιού. Σήμερα φυλάσσεται στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας στην Κοπεγχάγη. Πιστά αντίγραφά της υπάρχουν σε διάφορα μουσεία.
Πρόκειται για σχετικά πρόσφατα μελετημένο εύρημα, παγκόσμιας σημασίας. 

Η στήλη που είναι ενυπόγραφη και μάλλον αφιερωματική, φιλοξενεί ένα επίγραμμα σε δύο σκέλη.
Το πρώτο από τη μία μεριά:
ΕΙΚΩΝ Η ΛΙΘΟΣ
 ΕΙΜΙ • ΤΙΘΗΣΙ ΜΕ
 ΣΕΙΚΙΛΟΣ ΕΝΘΑ
ΜΝΗΜΗΣ ΑΘΑΝΑΤΟΥ
ΣΗΜΑ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΝ
...

 Το δεύτερο από την άλλη:
ΟΣΟΝ ΖΗΣ ΦΑΙΝΟΥ, ΜΗΔΕΝ ΟΛΩΣ ΣΥ ΛΥΠΟΥ.
ΠΡΟΣ ΟΛΙΓΟΝ ΕΣΤΙ ΤΟ ΖΗΝ,
ΤΟ ΤΕΛΟΣ Ο ΧΡΟΝΟΣ ΑΠΑΙΤΕΙ

Μεταφράσεις (2 ξένες και η δική μου)

•Αγγλικά

«While you live, shine
Don't suffer anything at all;
Life exists only a short while
And time demands its toll.»

Ιταλικά

« Finché vivi, splendi,

•non affliggerti per nulla:

•la vita è breve e il Tempo esige il suo tributo. »

•

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΙ

Όσο ζείς, εσύ να λάμπεις

•Για τίποτα καθόλου μή λυπάσαι

•Πολύ σύντομη είναι η ζήση

•Το πλήρωμα ο χρόνος απαιτεί.

 

Το επιμύθιο απλοϊκό και σαφέστατο:

Η ζωή είναι μικρή, ζήσε την όσο προλαβαίνεις!

...
Έ, λοιπόν, αυτό συνιστά το ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΟ ΠΛΗΡΕΣ ΜΟΥΣΙΚΟ ΚΟΜΜΑΤΙ που γνωρίζουμε μέχρι σήμερα στον πλανήτη μας! Έστω κι αν είναι συντομότατο, διασώζει καί τους στίχους καί το μέλος του τραγουδιού. (Πάνω από το κείμενο διαβάζονται ευκρινώς τα μουσικά σύμβολα)!

Και μια όμορφη πρότασι (από το Γιουτιούμπι) μουσικής αποκατάστασης του απίστευτης σημασίας ευρήματος!
Seikilos Epitaph - Song of Seikilos
Για την διακειμενική παρακολούθησι του τραγουδιού, προσθέτουμε και μια ακόμα μικρή βοήθεια για τους αγγλόφωνους:

Ὅσον ζῇς φαίνου, "Hoson zēs phainou", While you live, shine,
μηδὲν ὅλως σὺ λυποῦ• "mēden holōs sy lypou;" have no grief at all;
πρὸς ὀλίγον ἐστὶ τὸ ζῆν, "pros oligon esti to zēn," life exists only for a short while,
τὸ τέλος ὁ xρόνος ἀπαιτεῖ. "to telos ho chronos apaitei." and time demands its toll.

(ΣΗΜ. Περισσότερα επεξηγηματικά κ.ά. σχόλια, ελπίζω να έχω την ευκαιρία να συμπεριλάβω στην αποψινή power point παρουσίασι του θέματος)

Εκ μέρους του διδακτικού προσωπικού του Προγράμματος
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΟΪΛΕΜΕΖΗΣ

* Ο κ. Μάρτιν Τζάρβις, εκτὀς απο πανεπιστημιακός Καθηγητής, έχει διατελέσει δεινός βιολιστής, διευθυντής ορχήστρας, (είναι ο ιδρυτής της Συμφωνικής Ορχήστρας του Ντάργουιν), αλλά ασχολείται και με ιστορικο- μουσικές μελέτες. Μεγάλο ενδιαφέρον έχουν σημειώσει τα τελευταία δημοσιεύματά του   γύρω απο την σύζυγο του Μπάχ και την πιθανή συμβολή της στο έργο του πατριάρχη της κλασσικής μουσικής.

 Βιβλιογραφία για το επίγραμμα του Σείκιλου :
 Βλ.π.χ.  Das Seikilos-Liedmore, by Aikaterini Giampoura :
 http://academia.edu/1536441/Das_Seikilos-Lied