“Ο Marcel Duchamp και το σκάκι” (Αφιέρωμα για τα 50 χρόνια από το θάνατό του: γράφει η Σοφία Νικολάου). “Marcel Duchamp e gli scacchi” (Omaggio x i cinquant' anni dalla sua morte; collaborazione di Sofia Nicolau)

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ανάρτησι φιλοξενούμε σήμερα, με θέμα τον Γάλλο ζωγράφο, θεωρητικό και καλλιτέχνη ντανταϊστή Μαρσέλ Ντυσάν (Marcel Duchamp), ως ένθερμο φίλο του σκακιού. Ο Ντυσάν είναι γνωστός καί ως σκακιστής (αν και όχι πρώτης γραμμής, όπως μπορεί να δούμε προσεχώς -- πάντως τόσο, όσο να λάβη μέρος με την εθνική Γαλλίας σε 3 Ολυμπιάδες)· ως εκ τούτου, αυτή είναι η πλευρά που μας ενδιαφέρει και αυτό είναι που διάλεξε να μας παρουσιάση η αθλήτρια του συλλόγου μας και συνεργάτιδά μας, κα Σοφία Νικολάου.
Την ευχαριστούμε για την νέα συνεργασία!
.........................................................................................

 

“Ο Marcel Duchamp  και το σκάκι” 

(Αφιέρωμα για τα 50 χρόνια από το θάνατό του)

 [O Μαρσέλ Ντουσάμπ (Marcel Duchamp, 28 Ιουλίου 1887 - 2 Οκτωβρίου 1968), ήταν Γάλλος καλλιτέχνης και θεωρητικός, που επηρέασε σημαντικά την μεταπολεμική τέχνη στην Ευρώπη και την Αμερική.]

Γεννημένος στις 28 Ιουλίου 1887, στο Μπλενβίλ-Κρεβόν της Νορμανδίας, ο Μαρσέλ Ντυσάν όχι μόνο μεγάλωσε σε καλλιτεχνική οικογένεια (και τα τρία αδέλφια του ήταν καλλιτέχνες) αλλά πολύ γρήγορα άρχισε να διαπρέπει και ο ίδιος με τη ζωγραφική του και να κερδίζει βραβεία και διακρίσεις. Συμμετείχε σε πολλές εκθέσεις, όπως το Σαλόνι των Απορριφθέντων του 1908, με αποκορύφωμα, φυσικά, το Armory Show του 1913. 

Το 1923, ο Marcel Duchamp δηλώνει πως εγκαταλείπει την τέχνη και πως πρόκειται να αφοσιωθεί στο σκάκι.

«Το σκάκι είναι πιο αγνό από την τέχνη, όσον αφορά στην κοινωνική του θέση», ισχυρίζεται. Και, έχοντας αναστατώσει τον χώρο της τέχνης, έχοντάς τον αλλάξει για πάντα, ρίχνεται με τα μούτρα στο αγαπημένο του παιχνίδι. Γίνεται δεινός σκακιστής, γράφει άρθρα γι’ αυτό, κερδίζει πρωταθλήματα, εκπροσωπεί νικηφόρα τη Γαλλία σε Σκακιστικές Ολυμπιάδες. 

Ακόμα κι όταν, μετά το 1960, το ενδιαφέρον του κοινού για την πρωτοπόρα τέχνη του αναζωπυρώνεται, εκείνος παραμένει πιστός στο σκάκι.

«Το μόνο ναρκωτικό με το οποίο είχε αποκτήσει εξάρτηση», έλεγαν ο φίλοι του. 

Για χάρη του, χωρίζει την πρώτη του σύζυγο, τη Lydie Fischer Sarazin-Levassor, με την οποία παντρεύτηκε τον Ιούνιο του 1927.

 

Εκτός από τις πολλές φωτογραφίες του να παίζει σκάκι, δύο ζωγραφικά του έργα είναι πολύ χαρακτηριστικά:

Το πρώτο, με τον τίτλο A Game of Chess (Παιχνίδι σκακιού), μεταϊμπρεσιονιστικό στην τεχνική του, φιλοτεχνήθηκε το 1910 και σήμερα βρίσκεται στο Philadelphia Museum of Art.

Το δεύτερο, του 1911, με τίτλο Portrait of Chess Players  (Πορτραίτο σκακιστών), βρίσκεται στη Φιλαδέλφεια, στη συλλογή Luise and Walter Annenberg (Philadelphia Museum of Art).

Άλλα έργα του που ξεχώρισαν:

[Το 1913 επισκέφτηκε τη Νέα Υόρκη, όπου το έργο του υπό τον τίτλο Nude Descending a Staircase (Γυμνό που κατεβαίνει τη σκάλα) δημιούργησε σκάνδαλο όταν εκτέθηκε σε δημόσια έκθεση (βρίσκεται και αυτό στο Philadelphia Museum of Art)].

 Θεωρήθηκε "ένας από τους πραγματικά ελεύθερους ανθρώπους αυτής της εποχής", ο οποίος "μαζί με τον Καντίνσκι και τον Μοντριάν ετοίμασε το δρόμο για το μέλλον". Η μη παραστατική τέχνη και ο φουτουρισμός διαμόρφωσαν την προσωπική του πορεία. Ο Ντυσάν ήταν από τους πρώτους που υποστήριξαν με πάθος πως το έργο τέχνης δεν στοχεύει μόνο στην ευαισθητοποίηση της όρασης και της νόησης.

Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο ξαναγύρισε στο Παρίσι όπου συνεργάστηκε με τους ντανταϊστές και λίγο αργότερα με την ομάδα των υπερρεαλιστών. Σε αυτή παρέμεινε μέχρι το 1925. Για τους υπερρεαλιστές αποτελεί την κεντρικότερη φυσιογνωμία της σύγχρονης τέχνης. Όταν πρόσθεσε στη Μόνα Λίζα μουστάκι και μούσι δημιούργησε σκάνδαλο στο χώρο της τέχνης.

“Από την επαφή μου με καλλιτέχνες και σκακιστές, διαπίστωσα ότι όλοι οι καλλιτέχνες δεν είναι σκακιστές, όμως όλοι οι σκακιστές είναι καλλιτέχνες”   (Marcel Duchamp, 1952).

Έχοντας πλέον ως δεδομένη τη θέση του Μαρσέλ Ντυσάν, πρωτοπόρου καλλιτέχνη και δεινού σκακιστή, στην ιστορία του πολιτισμού, η επιγραφή στον τάφο του είναι μάλλον ό,τι θα περίμενε κανείς: 

«Αλλωστε, αυτοί που πεθαίνουν είναι οι άλλοι».

18/10/ 2018

Νικολάου Σοφία

 

Ένα ακόμα μουσικό βιντοκλίπ με το σκάκι για …μαϊντανό?! Un videoclip della canzone "Fade Out Lines" (The Avener) con un po' di scacchi (a mo' di contorno o ...prezzemolo)

Έχουμε ξαναμιλήσει για το σκάκι ως πρόσχημα στον καλλιτεχνικό χώρο, στο marketing και ειδικά στην διαφήμισι!
Άλλο ένα παράδειγμα σήμερα με 1 βιντεοκλίπ ξένου εμπορικού τραγουδιού (το βρήκαμε στο Γιουτιούμπι), όπου τάχα μου συμπρωταγωνιστεί το σκάκι, αλλά, όπως φαίνεται, οι συντελεστές και παραγωγοί του απαραίτητου συνοδευτικού για το τραγούδι οπτικού υλικού, δεν γνωρίζουν ούτε πώς τοποθετείται μια σκακιέρα!

 Θα ρωτήσει κανείς:
--Καλά, αφού οι τύποι δεν το κατέχουν το άθλημά μας ούτε στα στοιχειώδη, τί το ταλαιπωρούν; 
Θα συμφωνήσουμε στην ερώτησι με μια απαραίτητη υπαινικτική συμπλήρωσι:
--Αλλά, γιατί να τα βάλουμε με τους εκάστοτε διαφημιστές ή τους ποικίλους καλλιτέχνες; Εδώ υπάρχουν και διοικητικοί παράγοντες σε σκακιστικά σωματεία που τσαλαπατούν τον χώρο, χωρίς να ξέρουν καλά καλά ούτε το πώς στήνεται ο σκακιστικός άβακας, ούτε και τις κινήσεις των πεσσών!

Θαυμάστε την έμπνευσι του σκηνοθέτη και απολαύστε το παιχνίδι μας ως ...συνοδευτικό:
The Avener, Phoebe Killdeer - Fade Out Lines

Φινάλε στην Chessnale Athens 2014: προσωπικές εντυπώσεις, δύο εντυπωσιακά σποτάκια, ένα χαμένο βιντεάκι και δυο μινιατούρες από το Πρωτάθλημα Ανδρών. Chessnale Athens 2014; commenti, 2 piccoli spot e 2 partite –miniature- dal campionato open uomini.

Μετά από δύο διαφορετικές αναρτήσεις σχετικά με την ενδεχόμενη εμπορευματοποίησι του Σκακιού με διοργανώσεις μεγάλης απήχησης και τον κίνδυνο ευκαιριακής εκμετάλλευσης του βασιλικού αθλήματός μας, επανερχόμαστε σήμερα, μερικές ώρες πριν την λήξι της πολυσυζητημένης πολιτιστικής Έκθεσης - σκακιστικό Φεστιβάλ- με την ονομασία Chessnale, που από τις 29 Μαρτίου διεξάγεται με επιτυχία στο The Mall Athens.

ΒΙΝΤΕΟ 1
Η αλήθεια είναι ότι από την εντυπωσιακή καί σε διάρκεια καί ποικιλία προγραμματισμένων εκδηλώσεων Chessnale Athens 2014 δεν είχαμε την ευκαιρία να παρευρεθούμε παρα μόνο μία φορά, και αυτό για μια περιορισμένης διάρκειας, ολιγόωρης, επίσκεψι. Γι’ αυτό τα συμπεράσματά μας δεν μπορεί να είναι ούτε αλάνθαστα, ούτε αρκούντως αντικειμενικά και απόλυτα, ενώ και οι εντυπώσεις μας παραμένουν ανάμεικτες. (Δεν αρνούμαστε και μια κάποια προκατάληψι, αφού και πρίν την εν λόγω επίσκεψί μας, τις περισσότερες επιφυλάξεις τις είχαμε, είναι αλήθεια, σχετικά με την εκεί διεξαγωγή των εφετινών Σχολικών Πρωταθλημάτων Αττικής).

Ξεκινώντας από τα αρνητικά, αναφέρουμε την μη ικανοποιητική εντύπωσι που μας δημιούργησε ο υπερβολικά αποκομμένος από τους θεατές χώρος διεξαγωγής των δύο σημαντικότερων αγωνιστικών διοργανώσεων (63ο Πανελλήνιο Ατομικό Πρωτάθλημα Ανδρών και το 36ο Πανελλήνιο Ατομικό Πρωτάθλημα Γυναικών). Κοιτώντας τους αγωνιζόμενους πρωταθλητές μας από το τζάμι της αίθουσας, αισθανόμουνα πως αυτή η αμφιλεγόμενη τακτοποίησι στερεί σε εμάς τους θεατές την παρακολούθησι της από κοντινή σχετικά απόστασι έντασης του αγώνα, την γλώσσα του σώματος στο παίξιμο των κινήσεων επι της σκακιέρας, αλλά και τις εκφράσεις του προσώπου των θεωρητικά απόλυτων πρωταγωνιστών της διοργάνωσης, των πρωταθλητών μας. Σκεφτόμουνα πόσο δύσκολο θα ήταν, λ.χ. αν ήμουνα πιτσιρικάς, να πλησιάσω την παγκόσμια πρωταθλήτρια Νεανίδων Σταυρούλα Τσολακίδου και να της ζητήσω ένα ...χαμόγελο ή ένα αυτόγραφο!

Και μήν μου πήτε ότι θεράπευε το πρόβλημα της παρακολούθησης των παρτίδων η τοποθέτησι των μόνιτορ στις δύο άκρες, δεξιά και αριστερά, της τζαμαρίας. Η προταθείσα λύσι ήταν πολύ …μινιμαλιστική για την δική μου –τα τελευταία χρόνια μειωμένη- οπτική οξύτητα! Αλλά από ό,τι έβλεπα ούτε και οι άλλοι εκτός της αιθούσης αυτής θεατές άντεχαν για πολύ ώρα την από του μακρόθεν παρακολούθησι.

Νομίζω ότι θα ερχόταν στον νού των περισσοτέρων, ότι καλύτερα από το να πιέζουν το βλέμμα τους (και να στριμώχνονται για να δούν από κοντύτερα) εστιάζοντας στα 10 μόνιτορ, καλύτερα να πήγαιναν στην άνεσι του υπολογιστή τους να παρακολουθήσουν την παρτίδα μέσω της πλατφόρμας προβολής «ζωντανών παρτίδων», ChessArena, στην πολύ καλή επίσημη ιστοσελίδα της διοργάνωσης.

Στα θετικά, από την άλλη πλευρά, πρέπει να καταγράψουμε την επιτόπια συνολική προβολή των σκακιστικών δρώμενων, (μεγάλα και όχι ακαλαίσθητα “banners”, περίπτερα κλπ), την πολυθεματική ποικιλία των μή αγωνιστικών εκδηλώσεων (ομιλίες, θεατρικά παιδικά παιχνίδια, εκθέσεις, σεμινάρια, προβολές…), την ισχυρή απήχησι της διοργάνωσης (με κύριο χαρακτηριστικό την μαζική προσέλευσι κοινού, νεανικού κατά μεγάλο ποσοστό) και τέλος την αναμφίβολη προβολή του αθλήματος μας όλο αυτό το διάστημα από την τηλεόρασι , το ραδιόφωνο και τις εφημερίδες.

Ισχυρό ατού τέλος θα μπορούσε να θεωρηθή η προσβασιμότητα του The Mall, λόγω της αρκετά  εύκολης μετακίνησης που προσφέρει με την χρήσι του Ηλεκτρικού (ενδεχομένως και με τον συνδυασμό του Μετρό), ο οποίος σε βγάζει κατευθείαν στον χώρο του μεγάλου Εμπορικού Κέντρου που ως γνωστόν συνδέεται μέσω πεζογέφυρας με τον Σταθμό «Νερατζιώτισσα».

Κατόπιν όλων αυτών, είναι το πιθανότερο, με την συγκεκριμένη διοργάνωσι να κερδίσαμε ως άθλημα την προσοχή αρκετών συμπατριωτών μας που δεν γνώριζαν και πολλά για το σκάκι προηγουμένως.

ΒΙΝΤΕΟ 2
ΤΟ Blind Show του ΤΑΚΗ ΠΑΝΤΑΒΟΥ

Ιδιαίτερα εντυπωσιακό, παρόλο που είχε μικρή διάρκεια και δεν προβλήθηκε όπως έπρεπε (δεν υπάρχει –μέχρι στιγμής- στο Youtube και είναι σε πλατφόρμα που δεν μπορούμε να το βγάλουμε με «ενσωμάτωση»), είναι το μικρό αφιέρωμα-ρεπορτάζ που πρόβαλε τις πρώτες μέρες το Mega και το οποίο εστίαζε στο εντυπωσιακό “τυφλό” σιμουλτανέ του Τάκη Πανταβού.

Κάνουμε μια γρήγορη αποδελτίωσι της αρχής του και παρακαλούμε έστω και τώρα όποιον από τους αναγνώστες μας γνωρίζει κάποιον ειδικό, να επιχειρήση να το αποσπάση από εκεί και να το ανεβάση στο πιο προσιτό σε όλους μας Γιουτιούμπι.
«Ο Διεθνής Μαίτρ του σκακιού Τάκης Πανταβός, με καλυμμένα τα μάτια αντιμετωπίζει τρείς έμπειρους σκακιστές έχοντας μια απλή ενημέρωσι των δικών τους κινήσεων. Μετά από 1,5 ώρα έχει νικήσει τους δύο και έχει πάρει μια ισοπαλία από τον τρίτο. Αυτή η σπάνια επίδειξι ήταν απλά η πρώτη γεύσι μιας σπουδαίας διοργάνωσης με την ονομασία «Τσεσνάλε», όπου το ελληνικό σκάκι κάνει μάτ στην κρίσι και αναδεικνύει τις τεράστιες δυνατότητες της νεολαίας μας.…»

Τον φίλο Τάκη Πανταβό συναντώντας τον με χαρά κατά την επίσκεψί μας (όπως και αρκετούς άλλους με πρώτους και καλύτερους δυο άλλους φίλους, τον Κώστα Μουτούση και τον Χρήστο Γκορίτσα) τον παρακαλέσαμε να μας στείλει στον Νέο Παλαμήδη κάποια από τις τρείς παιγμένες blind παρτίδες της επίδειξης του. Αυτός μας το υποσχέθηκε, λέγοντας ότι θα μας στείλει και τις τρείς και μάλιστα σύντομα!

[Ο Διεθνής Μαίτρ και Γ.Γ. της ΕΣΟ, Χρήστος Γκορίτσας, παρ’ όλη την επισημότητα και το βάρος της ευθύνης από το αξίωμά του, μοιράστηκε την χαρά της συμμετοχής με χαρακτηριστική απλότητα στο Τουρνουά Ράπιντ. 30.03.2014]

Κλείνουμε με δημοσίευσι δύο σύντομων παρτίδων (μινιατούρες!) από το Πρωτάθλημα Ελλάδος που ευρισκόμενο στον όγδοο γύρο  οδεύει προς την λήξι του (: ο τελευταίος γύρος θα παιχθή αύριο 10.00-16.00). Πρωταγωνιστές είναι ο ΜΔΜ Θανάσης Μαστροβασίλης και ο ταλαντούχος νεαρός σκακιστής του Σκακιστικού Ομίλου Καλλιθέας, Σταμάτης Κούρκουλος-Αρδίτης.

Kourkoulos-Arditis, Stamatis - Mastrovasilis, Athanasios

Play online chess

ΚΟΥΡΚΟΥΛΟΣ-ΑΡΔΙΤΗΣ Σταμάτης - ΓΑΛΟΠΟΥΛΟΣ Νίκος

Play online chess

Μια διαφημιστική σκακιέρα στην “Chessnale” και η …ανορθογραφία της. Una scacchiera-dolce modellata per ragioni di pubblicita nella Chessnale Atene 2014; ma non senza errore!

Εξ όνυχος τον λέοντα! 

Στις επιφυλάξεις για την ενδεχόμενη εμπορευματοποίησι του Σκακιού με διοργανώσεις μεγάλης απήχησης σαν την περσινή και κυρίως την εφετινή πολιτιστική Έκθεση- σκακιστικό Φεστιβάλ Chessnale στο The Mall Athens, πολλοί είναι αυτοί που υπογραμμίζουν εκ παραλλήλου τα θετικά από την συνεύρεσι του αθλήματος και του επιχειρηματικού κόσμου (χορηγοί, λάμψι, μαζική προβολή, διαφήμισι κλπ).

Δεν μπορεί να αρνηθή κάποιος τα όποια θετικά στοιχεία προκύπτουν. Όμως ο κίνδυνος ευκαιριακής εκμετάλλευσης είναι υπαρκτός. Και το σημερινό φωτογραφικό «ρεπορτάζ» είναι ένα μικρό, αλλά καλό παράδειγμα.

Ο επιχειρηματίας, ζαχαροπλάστης εν προκειμένω, που αποφάσισε να διαφημισθή χρησιμοποιώντας το σκάκι, σκέφτηκε να σχεδιάση μια μεγάλη τούρτα, κανονική σκακιέρα στημένη, εν είδει γλυκιάς μακέτας, ας πούμε «άβαξ και πεσσοί» (: ασπρόμαυρη επιφάνεια 64 τετραγώνων με τα ασπρόμαυρα πιόνια και τα κομμάτια τοποθετημένα κατά την αρχική τους θέσι) και να προβάλη παράλληλα με αυτό τον τρόπο το πνευματικό άθλημα! Μόνο που κατά την υλοποίησι του σχεδίου δεν τηρήθηκαν οι προδιαγραφές του αθλήματος: η σκακιέρα χρωματίσθηκε με ανάποδα χρώματα!!

Δεν είναι, βεβαίως, κακό να έρχεται η διαφήμισι κοντά στο σκάκι. Αρκεί η διαφήμισι και οι άνθρωποί της να σέβονται την ιδιοπροσωπία και τις όποιες αρχές του παιχνιδιού μας. Αντιθέτως δεν είναι πρέπον να σέρνεται το σκάκι πίσω από την διαφήμισι και μαζί με την πιθανότητα να γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης, να αλλοιώνεται και αισθητικά. (Προσέξτε ότι και ο σχεδιασμός των πεσσών είναι αμφιλεγόμενης αισθητικής, εδικά με το σχήμα των Φού και των Βασιλισσών).

Όσο για το υπερβολικά λεπτομερειακόν του παραδείγματος, ισχύει το παροιμιώδες: «εξ όνυχος τον λέοντα»!

Σκάκι και σύγχρονη τέχνη: Μια σκακιέρα σε πίνακα του R. Paresce.Scacchi e Arte Contemporanea: Una citazione (scacchiera) in una tela di Renato Paresce

Δεν ξέρω τί μ’ έπιασε τις προάλλες και χάζευα διαδικτυακά στις δημοπρασίες του οίκου Κρίστις (Christie's) – οι συλλεκτικές μανίες μου δεν φτάνουν δα και τόσο ψηλά!

Ανάμεσα πάντως από τα διάφορα εκθέματα στο εικονικά διαμορφωμένο κεφάλαιο «Μεταπολεμική και σύγχρονη Τέχνη» των έργων ζωγραφικής, πέτυχα αυτόν τον πίνακα με την σαφή αναφορά στο σκάκι (μέσα από την μαυρόασπρη κανονική σκακιέρα στην αριστερή πλευρά της σύνθεσης).

Το έργο υπογράφεται από τον Ελβετο-Ιταλό ζωγράφο και συγγραφέα Ρενάτο Παρέσε (Renato/ René Paresce, 1886-1937) και τιτλοφορείται «Νεκρή φύση» (Natura morta).

Η περιγραφή του φημισμένου οίκου έχει και τα εξής χρήσιμα στοιχεία για τον πίνακα:
Λάδι σε ύφασμα
61 x 41 εκ.
Τελειωμένο το 1922
Έργο καταγεγραμμένο στο αρχείο Paresce με το νούμερο 13/22

Και το σημείωμα παρουσίασης του έργου στην δημοπρασία:

«Ο René Paresce ζωγράφισε αυτόν τον μουσαμά κατά την διαμονή του στο Παρίσι, όταν ακόμα δεν είχε προσχωρήση στο γκρούπ των «Ιταλών των Παρισίων» και συμμετέχει στην ατμόσφαιρα του εκλεκτισμού της “Ecole de Paris”.
Οι διαστάσεις του πίνακα και το θέμα της σύνθεσης – μια νεκρή φύσι μετακυβιστική – είναι τυπικά χαρακτηριστικά του στυλ του Paresce στις αρχές της δεκαετίας του ’20, όταν ο καλλιτέχνης δημιουργεί μια σειρά ζωγραφικών έργων αυτού του είδους που αντανακλούν πλήρως το γούστο και την αγορά της εποχής. Ο πίνακας –με την παραπομπή της σκακιέρας, με τα επάλληλα επίπεδα και την τοποθέτησι-πόζα του παράθυρου με την κουρτίνα – βρίσκει απ’ ευθείας αντιστοιχία με τις νεκρές φύσεις που η Lux Guyer, η ελβετίδα αρχιτέκτων και φίλη του Paresce, είχε αγοράση για την συλλογή της, κατά την διάρκεια των εκθέσεων του Paresce στο Παρίσι.» (Rachele Ferrario)

Ίσως ενδιαφέρει και η τιμή πώλησης του έργου στην δημοπρασία:
Με αρχική εκτίμησι €18,000 - €25,000, ο πίνακας έπιασε το ποσό των €43,640!!