ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ: ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΠΟΙΗΤΙΚΟΤΗΤΟΣ (μέρος β’). GREGORIO DI NAZIANZO (io dico: Arianzeno); Un Santo Grande Poeta Ed Erudito. II

Το παρακάτω αποτελεί συνέχεια της προ διετίας (?!) ανάρτησής μας:

Απο το νεανικό καίμενό μου: "ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΤΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΝΑΖΙΑΝΖΗΝΟΥ ..." (Ο ποιητής Γρηγόριος ο Θεολόγος ή Αριανζηνός)

«(...) Δεκαέξι αιώνες τώρα, εφάνησαν λίγος χρόνος για να εκτιμηθή σωστά, αν όχι να αναγνωρισθή, το μεγαλύτερο μέρος της συγγραφικής του παραγωγής, το ποιητικό!
Και το σημαντικώτερο, η παραγνωρισθείσα αυτή ποίησι, όχι μόνο δεν είναι τυχαία, μα έχει και κάτι το πρωτοποριακό, όσο και βαθειά ανθρώπινο. Και τούτο είναι το άκρως προσωπικό ή μάλλον εξομολογητικό ύφος και περιεχόμενο.
Eν τούτοις, σήμερον, όπου τα προκατειλημμένα, όσο και προκλητικά κηρύγματα του Γίββωνος και του Μοντεσκιά για τον «Βυζαντινό» πολιτισμό, μοιάζουν με εφιαλτικά σκέλεθρα, είναι τουλάχιστον λυπηρό το να υπάρχουν μελετητές, και μάλιστα Έλληνες, που να αρνούνται ολοσχερώς την ποίησι (ως γνήσια ποιητική έμπνευσι) του Γρηγορίου ή άλλοι, οι οποίοι να παραβλέπουν την πρωτοτυπία της για να προβάλουν επ’ αυτού άλλες ποιητικές φυσιογνωμίες της χριστιανικής Δύσεως και δή μεταγενέστερες! (…),,
Αυτά στο «Αντί Προλόγου». Πάμε τώρα στο κεφάλαιο:
Η Ποιητική Παραγωγή Του Γρηγορίου
"Δεν θα ήτο σφάλμα, εάν ελέγαμε ότι ως συγγραφέας ο Γρηγόριος, ήτο περισσότερο ποιητής.
Τούτο πιστοποιείται πρωτ’ απ’ όλα από το ποσοστό της ποιήσεως στην όλη διασωσμένη συγγραφική του παραγωγή (= πολύ μεγαλύτερο του μισού). Επ’ αυτού η θέσι μας ενισχύεται περισσότερο, αν λάβουμε υπ’ όψι μας την γνώμη του λεξικού της Σούδας, ότι δηλ. ο Γρηγόριος συνέταξε πάνω από τριάντα χιλιάδες (30.000!) στίχους, γνώμη που από δέχονται αρκετοί ερευνητές (όπως π.χ. ο Muratori).
Επίσης στο αυτό συμπέρασμα μας οδηγεί η κοινώς αποδεκτή παρατήρησι ότι καί «οι λόγοι του εν πολλοίς είναι πεζά ποιήματα». Έτσι άλλωστε εξηγείται το γεγονός ότι οι λόγοι του Γρηγορίου «προσφέρθηκαν σαν πρώτο υλικό στις ψυχές και τον κάλαμο των μεγάλων υμνογράφων της Εκκλησίας», όπως του Ι. Δαμασκηνού και του Κοσμά Μαϊουμά.
Επι πλέον η ανωτέρω γνώμη μας, ότι δηλ. ο Γρηγόριος ήτο κυρίως ποιητής, επικυρούται και από την μεγάλη διάδοσι που είχαν τα έπη του στους μεταγενεστέρους. Ενδεικτική είναι η ιδιαίτερη εκτίμησι των υμνογράφων της ρυθμικής ποιήσεως. Θαυμασμό για την ποιητική τεχνική του Γρηγορίου εκφράζει ο Θεόδωρος Πρόδρομος, γράφοντας για αυτόν ότι κατείχε «γραμματικήν τ’ ιδέ μέτρα πολύτροπα, θεσμά τε ρήτρης». Μακρά υπομνήματα στην ποιητική και πεζή παραγωγή του Γρηγορίου έγραψε ο Κοσμάς ο Μαϊουμά. Ανθολογία των ποιημάτων του συνέταξε ο Νικήτας Δαυίδ (9ος αι.) και σχόλια επ’ αυτής ο Ζωναράς (12ος αι.). Προσθετέον επ’ αυτών οι πολλές επώνυμες και ανώνυμες συλλογές εμμέτρων γνωμικών του Γρηγορίου, οι οποίες αλλεπάλληλα ανευρίσκονται από την φιλολογική έρευνα σε άγνωστα χειρόγραφα «οφειλόμεναι εις διαφόρους μελετητάς του μεγάλου πατρός της εκκλησίας» αφ’ ενός, αφ’ ετέρου δε στην ίδια την ποίηασι του Γρηγορίου, που σε αρκετά μεγάλο βαθμό είναι αποφθεγματική.
Γεγονός πάντως είναι ότι από την όλη αρχική ποιητική παραγωγή του Γρηγορίου, σήμερον μας σώζονται 408 «έπη» που εκτείνονται σε 20.000 περίπου στίχους. Ο αριθμός των επών εκφραζόμενος σε εκατοστιαία ποσοστά, αναλογεί κατά το 60% περίπου σε «επιτάφια / επιγράμματα», κατά το 25% σε «έπη ιστορικά», το 9% σε «ηθικά» και το 6% σε «θεολογικά».
Βέβαια, όπως είναι ευνόητο, η αριθμητική υπεροχή των «επιταφίων / επιγραμμάτων». Δεν πρέπει να μας λέει και πολλά, μια και η ποσοτική τους έκτασι σε στίχους είναι κάπως ασήμαντη εν σχέσει με το σύνολο των υπολοίπων ποιητικών συνθέσεων. Συγκεκριμένα, μετα βίας ξεπερνούν τους χίλιους στίχους."

(Συνεχίζεται)

Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης

ΜΝΗΜΗ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ: ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΚΑΙ ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΠΟΙΗΤΙΚΟΤΗΤΟΣ. GREGORIO DI NAZIANZO (o meglio Arianzeno); UN SANTO GRANDE POETA ED ERUDITO

Απόψε αναζήτησα επι σκοπώ τιμής του αγαπημένου μου Καππαδόκη Αγίου, του Γρηγορίου του Θεολόγου (ή και Αριανζηνού, όπως αρέσκομαι προσωπικά να τον αποκαλώ, διαφωνώντας με το γενικά αποδεκτό «Ναζιανζηνός» που του ‘κόλλησαν’ οι εξ Εσπερίας χριστιανοί) ένα παλιό μου κείμενο, μία ανέκδοτη –ακόμη- προπτυχιακή μου μελέτη, πολυσέλιδη, η οποία στάθηκε η αφορμή να γνωρίσω και να θαυμάσω την ποιητική πλευρά του θεολογικότερου, όχι μόνο ανάμεσα στους τρείς Ιεράρχες μας, αλλά και πιθανότατα τον θεολογικότερο πάντων των μεγάλων μας αγίων και Πατέρων της Εκκλησίας μας.
Άξιοσημείωτο άλλωστε, ότι εφέτος –πιθανώτατα- έχουμε και την 1680ή επέτειο από την γέννησί του, αφού οι περισσότεροι μελετητές δέχονται το 329 ως έτος της γεννήσεώς του!
Βρήκα λοιπόν το καλά φυλαγμένο, αλλά και ήδη πολυκαιρισμένο φωτοαντίγραφο.
Διαβάζω στο εσώφυλλο:
«Μικρή Πανεπιστημιακή Εργασία εις την Βυζαντινή Φιλολογία. Θέμα: ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΤΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΝΑΖΙΑΝΖΗΝΟΥ (ή Ο ποιητής Γρηγόριος Ναζιανζηνός και το υποκειμενικό στοιχείο στα Επιγράμματά του»). Πιο κάτω η ημερομηνία: «Φεβρουάριος 1979».
Τριάντα ολόκληρα χρόνια!;
Κι ακόμα ο Γρηγόριος …περιμένει. Έχει ο Θεός!

…Αντιγράφω μερικές (ελπίζω ακόμη ενδιαφέρουσες) σελίδες:
Α΄ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ίσως να μην υπάρχη πιο αξιοσέβαστο πράγμα απο το έργο και την υπο οποιανδήποτε μορφή δημιουργίας προσφορά στο σύνολο, ενός ανθρώπου.
Στην περίπτωσι μάλιστα που ο μελετητής καλείται να πλησιάση την πνευματική κληρονομιά μια μεγάλης ιστορικής προσωπικότητος, τότε τον σεβασμό τον διαδέχεται το αίσθημα του ιερού. Τούτο συμβαίνει , κυρίως, με προσωπικότητες οι οποίες με το ήθος και την πνευματική ακτινοβολία τους, όχι μόνον εσφράγισαν ανεξίτηλα την εποχή τους, αλλά και καταξιώθηκαν ξεπερνώντας τα στενά τοπικά και χρονικά όρια, να υψωθούν και να μεταβληθούν σε σύμβολα και λαμπρά υποδείγματα για τους επερχομένους.
Και τα ανωτέρω ισχύουν πολύ περισσότερο, προκειμένου για μια από τις εξοχώτερες μορφές του Δ΄ μ.Χ. αιώνος, του «χρυσού» αυτού «Αιώνος του Χριστιανισμού» -και επομένως ενός απο τους σημαντικότερους αιώνες για την διαμόρφωσι του καθόλου ύστερου πολιτισμού- για ένα «Μεγάλο Καππαδόκη», τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό ή –καλύτερα- Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, όπως μεταθανατίως ετιμήθη και αποκαλείται πλέον από την Ορθοδοξη Εκκλησιαστική μας Παράδοσι.
Βεβαίως, ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός συνδέεται περισσότερο με τον χώρο της Θεολογίας, όπου γενικώς αναγνωρίζεται ως μεγάλη πατερική φυσιογνωμία, η οποία με την δράσι και το έργο της συνέβαλε καί εις την μέσω της διατυπώσεως του δόγματος εδραίωσι του δόγματος της Χριστιανικής Εκκλησίας, καί εις την προσέγγισι των δύο κόσμων, του Χριστιανισμού και του Ελληνισμού. Όμως μόνον αυτά, αποτελούν τουλάχιστον ατελή εικόνα της πνευματικής κληρονομιάς και, κατ’ επέκτασι, της προσφοράς του ανδρός.
Δεκαέξι αιώνες τώρα, εφάνησαν λίγος χρόνος για να εκτιμηθή πλήρως, αν όχι να αναγνωρισθή, το μεγαλύτερο μέρος της συγγραφικής του παραγωγής, το ποιητικό. Και το σημαντικώτερο: η παραγνωρισθείσα αυτή ποίησι, όχι μόνο δεν είναι τυχαία, μα έχει και κάτι το πρωτοποριακό, όσο και βαθειά ανθρώπινο. Και τούτο είναι το άκρως προσωπικό ή μάλλον εξομολογητικό ύφος και περιεχόμενο….
(…)
(Continua...)

ΜΝΗΜΗ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ

Σήμερα το εκκλησιαστικό μας εορτολόγιο μάς καλεί να θυμηθούμε τον μεγάλο Καππαδόκη Ιεράρχη (έναν από τους Τρείς) τον Γρηγόριο τον Θεολόγο. Ο γίγας αυτός της Ορθοδοξίας μας είναι και Μέγας Ποιητής. Χιλιάδες οι στίχοι τής ποιητικής του παραγωγής. Η ποικιλία τών μετρικών σχημάτων και τών στιχουργικών συστημάτων, καθώς και η πολυμορφία ποιητικών ειδών (από το επίγραμμα έως το έπος) καθώς και η πρωτοτυπία με την σφραγίδα τού προσωπικού ύφους, σε συνδυασμό με την βαθειά γνώσι τών υψηλών προτύπων τής αρχαίας ελληνικής γραμματείας, συνθέτουν ένα μνημειώδες λογοτεχνικό έργο που ακόμα δέν έχει πλήρως αποτιμηθεί.
Από το πολύστιχο 'Επος εις εαυτόν’ ΙΑ΄ είναι το ακόλουθο απόσπασμα:
(Άς μας συγχωρέσει ο Άγιος το θράσος να αποδώσουμε στην νεοελληνική, και δη στο μονοτονικό, στίχους του –αυθαιρετώντας και στην επιλογή).


[Αφιέρωση
στ’ αγαπημένα του πνευματικά παιδιά]

Ακέραιη φυλάξτε Την που πρόσφερα Τριάδα
σε τέκνα, εσάς, που πόθησα, σαν ζάμπλουτος πατέρας
και τα δικά μου βάσανα, μή μου τα λησμονήστε.
Α.Σ.