Τα ιταλικά στο «Γκρέκο Μασκαρά» και το …προφητικό χάρισμα του Μηλιώκα! Osservazioni linguistiche sulla canzone italogreca “Greco Mascara” di Miliokas

Osservazioni linguistiche (e non solo) sulla canzone italogreca “Greco Mascara” (1990) di G(ianni) Miliokas

Για άλλη μια φορά ο καλός μας «Αιθεροβάμων» παρέπεμψε στον Γιάννη Μηλιώκα, γι’ άλλη μια φορά μάς υποχρεώνει να σπεύσουμε να δευτερολογήσουμε!
Δεν μπορούμε να κάνουμε κι αλλιώς: Είναι βλέπετε το πλεονάζον «ελληνοϊταλικό στοιχείο στην ανάρτησί του, το οποίο είναι απλώς …το στοιχείο μας! Το στοιχείο δηλαδή του Ιστολογίου (ένα απο τα χαρακτηριστικά του γνωρίσματα) και του διαχειριστού του.
Ως εκ τούτου, η φιλολογική μας περιέργεια από την μια και η ιταλική μας επάρκεια από την άλλη, μας ωθούν φορτικά να κάνουμε το εξής: να κοιτάξουμε το γλωσσικό υλικό που χρησιμοποιεί ο Γιάννης (ο Μηλιώκας) στο τραγούδι του «Γκρέκο Μασκαρά» και να ελέγξουμε το κατά πόσον είναι ή δεν είναι …Prodotto in Italia (νεογκρικλιστί : Made in Italy). Να δούμε δηλαδή αν όντως οι λέξεις οι χρησιμοποιούμενες σαν δομικά υλικά στο εν λόγω στιχούργημα είναι γνησίως ιταλικές.

Αλλά πρώτα ας δούμε τα λόγια:

Γκρέκο Μασκαρά

(Στίχοι / Μουσική: Γιάννης Μηλιώκας)


Τσίρκο, παράγκα, φίρμα γκρέκα
τέμπο, μουργέλα, αγγαρεία
γκράντε μαέστρο καλαμπόρτζο
ράτσα μπαρούφα, ομελέτα, ιστορία
γκράντε μαέστρο καλαμπόρτζο
ράτσα μπαρούφα, ομελέτα, ιστορία

Μασκαρά, γκρέκο μασκαρά
μασκαρά, γκρέκο μασκαρά

Μάτσο αμάκα καπιτάλε
σκάρτο, τανάλια, πολιτσία
φράγκο, ρεζέρβα, φαλιμέντο
περκέ μαντζάρε σοσιαλίστε κομπανία
φράγκο, ρεζέρβα, φαλιμέντο
περκέ μαντζάρε σοσιαλίστε κομπανία

Μασκαρά, γκρέκο μασκαρά...

Σβέλτα, μαντόνα, μανιβέλα
φρένο, στραπάτσο, αραμπόλα
μόδα, καβάλα, ντόλτσε βίτα
τρόμπα, φιγουρα, σαχλαμάρα κι άρπα-κόλλα

...................................................................

Και ξεκινάμε από τον τίτλο:
Γκρέκο Μασκαρά

Γκρέκο = Greco, αλλά και η λ. μασκαράς μπορούμε να την δεχθούμε ως ιταλική. Κατά την μορφή σχετίζεται με την λ. mascara (= μάσκα και προφέρεται: ¨μάσκαρα¨), η οποία θεωρείται κατά τους ιταλούς λεξικογράφους παλιά ή εκτός χρήσης μορφή («Voce arcaica o desueta»: Nicola Zingarelli, Vocabolario della Lingua Italiana, Bologna 1986, 11esima ediz., σ. 1116) της αντίστοιχης δόκιμης maschera.
Κατά περίεργο λόγο οι συγγραφείς του Dizionario Greco moderno – Italiano (Gruppo Rditoriale Internazionale, Roma 1993) την νεοελληνική λ. μασκαράς (σ. 591) την ετυμολογούν κατά τρόπο απαράδεκτο από την …τουρκική maskara. [ Όσο …τουρκική είναι η λ. μάσκα –λέξι «αντιδάνειο», όπως θα εξηγήσουμε άλλη φορά- που στα τουρκικά λέγεται maske. Αν είναι δυνατόν!]
Βεβαίως η λ. μασκαράς κατά σημασίαν είναι συνώνυμη με την ιταλική mascalzone .

Α΄ στροφή:

Τσίρκο = Circo
παράγκα = baracca
φίρμα = firma
γκρέκα = greca
τέμπο = tempo
μουργέλα = ; Σ’ αυτήν την ούτως ή άλλως «αγνώστου ετύμου» (Μπαμπινιώτης), προτείνω όχι άνευ επιφυλάξεως την –άγνωστή μου- muriella (Zingarelli, σ. 1210)
αγγαρεία = angaria
γκράντε = grande
μαέστρο = maestro
καλαμπόρτζο = ; Μου είναι παντελώς ΆΓΝΩΣΤΟΝ – ακόμα και σαν νεοελληνικό!
Το πιο πιθανό να πρόκειται για ιταλικής καταγωγής φράσι με το γνωστό ρήμα calare στην προστακτική: cala = αμόλα! Ας πούμε, κάποιο ναυτικό παράγγελμα τύπου: π.χ. cala burga ( όπου burga = καλάθι για ψάρια) ή κάποιο –εξ ίσου περιθωριακό- διαλεκτικό γλωσσικό στοιχείο τύπου βρισιάς (σε ανάλογο επαγγελματικό σινάφι. Π.χ. cala, brogio! (όπου brogio = βλάξ).
[Πολύ θα ήθελα –αν και απίθανο- να σχετίζεται το περίεργο αυτό καλαμπόρτζο με το επίθετο calabrese. Λέτε να ‘χουμε καμμια περίπτωσι κρυπτομνησίας του Μηλιώκα, κατά το Greco il Calabrese; Έτσι κι αλλιώς το περίφημο τέκνο της Μεγάλης Ελλάδος, ο Γκρέκο ήταν πράγματι Γκράντε Μαέστρο (Grande Maestro = Grand Maître = Grand Master = Gross Meister : GM = ΜΔΜ) στο σκάκι της εποχής του --Για να μην πούμε ένας άτυπος Παγκόσμιος Πρωταθλητής, εκεί στην αυγή του 17ου αι.!]

ράτσα = razza
μπαρούφα = baruffa
ομελέτα = omeletta
ιστορία = κανονικά storia, αλλά υπάρχει και το istoria !! (Zingarelli, σ. 1001)

Β΄ στροφή:
Μάτσο = mazzo
αμάκα: υπάρχει, όχι από το amaca (= η κρεμαστή -συνήθως δικτυωτή- κούνια των ναυτικών), αλλά από την έκφρ. a macca = στο τσάμπα! (Καμμία σχέσι με το 3ο εν. του ρ. ammacco = χτυπάω ζουλάω, κοπανάω)
καπιτάλε = capitale
σκάρτο = scarto
τανάλια: υπάρχει το tanaglia παράλληλα με το tenaglia ! (Zingarelli, σ. 1958)
πολιτσία = polizia
Φράγκο = franco
ρεζέρβα : εντάξει το κανονικό είναι riserva (= εφεδρεία, απόθεμα, αποθεματικό π.χ. κεφάλαιο), αλλά μάλλον θα υπάρχει σε διαλεκτικό τύπο κοντά στο μαρτυρούμενο συγγενικό reservatorio.

φαλιμέντο = fallimento (= πτώχευσι, χρεοκοπία)
περκέ = perche (= γιατί / διότι)
μαντζάρε = mangiare (= τρώω)
σοσιαλίστε : τροποποιημένο. Tο ορθόν: socialista (πληθ.: socialisti). Ίσως επιλέχθη όχι τόσο κατά το γερμανικόν socialisten, όσο για το ανορθογράφως ομόηχο και σατιρικώς καταληκτούν: «σοσιαλησταί» !
κομπανία = compa(g)nia (= παρέα, εταιρία)
[Έβαλα, όπως θα προσέξατε, και τις σημασίες στην ελληνική, ούτως ώστε να μην είναι δύσκολη η αποκρυπτογράφησις του εμφαντικά επαναλαμβανόμενου δίστιχου:
«Φράγκο, ρεζέρβα, φαλιμέντο / περκέ μαντζάρε σοσιαλίστε κομπανία» !]

Γ΄ στροφή:
Σβέλτα = svelta (το επιθ. svelto επιρρηματικά)
μαντόνα = madonna
μανιβέλα : η ελαφρώς τροποποιηθείσα manovella
φρένο = freno
στραπάτσο = strapazzo
καραμπόλα = carambola
μόδα = moda
καβάλα : βεβαίως στην αντίστοιχη σημασίας επιρρηματική έκφρασι χρησιμοποιείται το αρσενικό cavallo (a cavallo και όχι το θηλ. cavalla), αλλά υπάρχει η πιθανότητα να έχουμε επίδρασι κατ’ ευθείαν από την προστακτική του ρ. accavallare: accavalla = συσσώρευε, βάζε το ένα πάνω στ’ άλλο, καβάλα)
ντόλτσε βίτα = dolce vita
τρόμπα= trompa
φιγούρα = figura
σαχλαμάρα = ;
άρπα-κόλλα: ούτε κι αυτή η έκφρασι είναι ιταλική. Υπάρχουν μεμονωμένα οι λέξεις arpa και colla, αλλά με άλλες σημασίες (είναι αμφότερες ουσιαστικά) και χωρίς την ανάλογη με την ελληνική επιρ – ρηματική χρήσι.

Αλλά, ας ξανακούσουμε το κομμάτι σε (διαφορετικό) βίντεο απο το Γιουτιούμπι.

Greco Maskara - Γκρέκο Μασκαρά

Συνοψίζουμε:
Επιχείρησα στα πλαίσια της διαγλωσσικής προσέγγισης μια όσο γίνεται προσεκτική αναζήτησι για την ενδεχόμενη πιστή ταύτισι των αναφερομένων νεοελληνικών λέξεων/εκφράσεων με τις αντίστοιχες λέξεις/εκφράσεις της ιταλικής στους στίχους του τραγουδιού του Μηλιώκα.
Διαπιστώσαμε ότι σε ένα συντριπτικό ποσοστό το «ελληνόφωνο» γλωσσικό υλικό που δομεί στιχουργικά το κομμάτι αυτό, ταυτίζεται μορφο-σημασιολογικά με το αντίστοιχο υλικό της ιταλικής.
Είναι αξιοσημείωτο ότι από τις 14 της α΄ στροφής (γίνονται 16 μαζί με τον τίτλο), μόνο μία (καλαμπόρτζο) παρέμεινε τελικά αταύτιστη και άλλη μία (μουργέλα) με κάποια επιφύλαξι. Το ίδιο περίπου υψηλό ποσοστό στην γ΄ και τελευταία στροφή (από τις 14-15 λέξεις, καθολικά αταύτιστη μόνο η λ. σαχλαμάρα και εν μέρει η επιρρηματική φράσι άρπα-κόλλα).
Συνολικά δηλαδή, από τις 44 λέξεις (2+ 14+ 13+ 15 ) που απαρτίζουν ευφυέστατα προσαρμοσμένες το στιχούργημα, μόνο 2-3 ( ποσοστό γύρω στο 5%) δεν έχουν αντίστοιχο τύπο (μιλάμε για ομόηχο «σημαίνον») στην γλώσσα του …Μπερλουσκόνι! Όλες οι άλλες (με κάποια ανοχή σε ελάχιστες περιπτώσεις στην προσαρμοσμένη προφορά κατά την νεοελληνική μεταφορά τους π.χ. baracca, manovella, car/ά/mbolla και επίσης στις δύο τελευταίες: arpa, colla, που δεν τις απέρριψα πιο πάνω, αλλά ούτε τις συμπεριέλαβα ακριβώς, επειδή αυτές οι δυο ιταλικές ομόηχες απομακρύνονται στις αντίστοιχες περιπτώσεις από το νεοελληνικό σημαινόμενο), όπως είδαμε, ταυτίζονται piu’ o meno απόλυτα.

ΕΠΙΛΟΓΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Ο Μηλιώκας γνωστός για το ανατρεπτικό χιούμορ του, αλλά και το γνήσια σατιρικό ύφος του (με κριτική στάσι σε διάφορα κοινωνικά φαινόμενα και επιπλέον στόχευσι συχνά αντιεξουσιαστική) και σ’ αυτό το τραγούδι δεν νοιάζεται ούτε, βέβαια, να προβάλη καμμιά ιταλομάθεια ούτε και να αναδείξη με φιλολογική νοοτροπία γλωσσικές (αναγνωρισμένες άλλωστε) συγγένειες.
Ως μεγάλος καλλιτέχνης πετυχαίνει απόλυτα τον αισθητικό-ιδεολογικό του στόχο με ένα ακόμη δυνατό σατιρικό τραγούδι. Το οποίο προσφυέστατα το συνέθεσε κάπως αλα ιταλικά!

Ά! Για να μην το ξεχάσουμε: Στην β΄στροφή του τραγουδιού, που είναι και η κεντρική του όλου στιχουργήματος, (δεν το είπαμε :) δεν έμεινε ΚΑΜΜΙΑ ΛΕΞΙ χωρίς απόλυτη αντιστοίχισι!!
Πράγμα που καθιστά τον ροκά συνθέτη-τραγουδοποιό, και στιχουργό με ιδιαίτερα διαισθητικό -μην πούμε προφητικό- χάρισμα: Τί έγραφε η επωδός του τραγουδιού του για τα χρηματικά αποθέματα, το ποιος έφαγε τα φράγκα και ποιος οδηγεί την χώρα των γραικών σε χρεοκοπία;

Φράγκο, ρεζέρβα, φαλιμέντο / περκέ μαντζάρε σοσιαλίστε κομπανία !

Κι αυτά το 1990!!


Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης

Ημέτερον το kudos! Και αιώνιον το κύδος για την παγκόσμια προσφορά της Ελληνικής. “Kudos”, parola inglese (una ancora) di origine …omerica!

[Ελληνικόν -δάνειον και- το kudos! (έστω και αγγλιστί -τουλάχιστον ως λέξις)]

Πρό ημερών ο δευτερότοκος γιός μου και για τις ανάγκες του σχολείου του ζήτησε την συνδρομή μου (πιο πολύ για επιβεβαίωσι) σε μια άσκησι στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών. Η άσκησι από εισαγωγικό κεφάλαιο του εγχειριδίου της Α΄ τάξης Γυμνασίου, στόχευε στην αναζήτησι ελληνικών στην καταγωγή λέξεων που επιβιώνουν στην σημερινή Αγγλική ή σε άλλες ξένες γλώσσες.
Στην ολιγόλεπτη μεταξύ μας συζήτησι που ακολούθησε, μου έδειξε το βιβλίο και το τετράδιό του, όπου διαπίστωσα ότι είχε ήδη απαντήση στο 99% των ζητουμένων. Πριν τον αποδεσμεύσω όμως και για να τον επιβραβεύσω που για μια ακόμη φορά κατέφυγε στην…αυθεντία μου, (και άλλοτε του έχω μιλήση για τα απροσμέτρητα γλωσσικά δάνεια της Ελληνικής στην Αγγλική, στην Ιταλική, αλλά και σε άλλες γλώσσες που γνωρίζω πολύ λιγώτερο), του ανέφερα την ελληνικής προέλευσης αγγλική/αμερικάνικη λέξι kudos και αφού του εξήγησα την ετυμολογική διαδρομή της από τις αμμουδιές του Ομήρου, του υπέδειξα ενθέρμως να την συμπεριλάβη τελευταία στις άλλες ορθές απαντήσεις του στην άσκησι του σχολείου.
Ο πιτσιρικάς, όμως δεν έδειξε και πολύ εντυπωσιασμένος από την την ανακάλυψι και ακόμη λιγότερο από την υπόδειξί μου (ίσως και επειδή τυγχάνει από πρώτο χέρι πληροφορημένος και για κάποιες αιρετικές μου εν γένει απόψεις!). Με έναν αέρα σιγουριάς, μια φυσικότητα, (ξέρετε, εκείνη η καθολική απουσία συναίσθησης του κινδύνου που χαρακτηρίζει τα νιάτα), μου λέει:
-- Καλά! Εγώ προτιμώ να γράψω στην καθηγήτρια την λέξι mill. Είναι φυσικά η ελληνική λέξι μύλος!
Μετά από ένα κινηματογραφικό πάγωμα της εικόνας μου (πιθανόν και με το στόμα μισάνοικτο), έσπευσα, αφού του χάιδεψα το κεφάλι σε ένδειξι ηθικής επιβράβευσης και παραδοχής, να του υποδείξω (με συνοπτικές διαδικασίες) ως πιο δόκιμη για τον συσχετισμό με το mill την αρχαιοελληνική λέξι μύλη και απεσύρθην κάπως σαν βρεγμένος γάτος, εις τα ίδια!

.....................................................................................

Τώρα, από φιλολογική διαστροφή (αλλά και για την τιμή των όπλων) το μόνο που μου μένει, είναι να καταφύγω στην εδραίωσι του ευρήματός μου, της φαινομενικά ξένης λέξης kudos (προφορά: / ΄kjudos/ ). Όχι για την αδιαμφισβήτητη ετυμολογία του, ως δάνειον εκ της ελληνικής, [Θυμίζω μόνο τα ομηρικά χωρία: ὦ Νέστορ Νηληϊάδη μέγα κῦδος Ἀχαιῶν ( Ξ 42) και νίκην καὶ μέγα κῦδος (Θ 176) και τον ωραίο αισχύλειο στίχο: ναών έδωκε κύδος Έλλησιν μάχης (Πέρσαι 455) - και συγγνώμη που δεν παρέθεσα το γ΄ παράδειγμα το αρχαίο κείμενο στο πολυτονικό)], αλλά για την δόκιμη χρήσι του ουσιαστικού αυτού στην σύγχρονη αγγλική γλώσσα:

kudos (προφορά: / ΄kjudos/

Α. Σημασία : Έπαινος και τιμή που λαμβάνεται για ένα κατόρθωμα. (praise and honour received for an achievement). [ Όπως δηλαδή και στ’ αρχαία, όπου η λέξι σημαίνει δόξα, φήμη, τιμή – και μάλιστα αυτή που κατακτάται στον πόλεμο]

Β. Έννοια και συνώνυμες εκφράσεις:

kudos - an expression of approval and commendation; "he always appreciated praise for his work", congratulations, extolment, praise commendation, approval - a message expressing a favorable opinion; "words of approval seldom passed his lips "superlative - an exaggerated expression (usually of praise); "the critics lavished superlatives on it, "encomium, paean, panegyric, pean, eulogy - a formal expression of praise, eulogium, eulogy - a formal expression of praise for someone who has died recently, good word, recommendation, testimonial - something that recommends (or expresses commendation of) a person or thing as worthy or desirable compliment - a remark (or act) expressing praise and admiration


Γ. Και λίγο ακόμα γλωσσικό υλικό γύρω από την χρήσι του:

(kudos Usage Examples)

Παραδείγματα :
a. (Στο γνωστό λεξικό «Oxford E-G» του Σταυρόπουλου) We did the work and he got the kudos
b. (από το διαδίκτυο): She was looking for kudos rather than profit .


Preposition: of

approval: This is the BBC's cultural channel which is stamped with the kudos of intelligentsia approval.

Converse of object

deserve: I believe she deserves kudos for just putting up with some of the drama that comes with her job.
earn: She earned further kudos on a school trip to Devon.
attach: There's a lot of kudos attached to having a presence on the Web!
gain: For him to gain any kudos from the deaths of good men would be loathesome.
win: The game starts with you turning up in town, looking to score some races and win some kudos.
carry: Being the first sportsman to win a reality TV show carries much kudos.

Adjective modifier

huge: The Test team, along with the Live Team, gets a huge kudos from me for that.
much: How much kudos is there really in beating Milan's B team or Ajax on an off day?
political: They don't feel they will get political kudos out of it.
special: This film is outstandingly kitted out in every respect, with special kudos due Abbott's extraordinary editing effort.
major: It still works, which is a major kudos to Apple from a PC person.
more: More kudos must go to Jack Emery, who played Ralph.
Κλπ

Για περισσότερα και για ερωτήσεις τύπου: “Hi, how popular is the expression 'kudos to you' and in what situations would you use it?”

βλ. εδώ.


Κλείνοντας, με την ευκαιρία, μιλώντας για δανεισμούς και χρέη –στο κλίμα των καιρών- ας κάνω μια χαιρέκακη πρότασι (ρητορική αδεία):

Ας ζητήσουμε πίσω από τις ευρωπαϊκές γλώσσες τα ...γλωσσικά μας δάνεια !

(Αυτή θα ήταν παγκοσμίου κλίμακος πολιτιστική χρεοκοπία!!)


ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΟΪΛΕΜΕΖΗΣ