Στα 101 χρόνια του Αναγνωστάκη: “Έχει Τέλος το Σκάκι;”: Μία ποιητική αντίρρησι του Σελλενίδη...Sul centenario di M. Anagnostakis (1925 - 2005: "Gli scacchi finiscono mai?" Un'obiezione poetica di Sellenidis...

Πέρυσι, χρονιά της εκατονταετηρίδας απο την γέννησι του σπουδαίου Μανώλη Αναγνωστάκη (9 Μαρτίου 1925...) σχεδίαζα να κάνω κάτι περισσότερο στο πλαίσιο του In Country Program που ήμουν προσκεκλημένος. Εκ των πραγμάτων δεν τα κατάφερα…

[Το ίδιο απαγορευτική αποδείχθηκε και η άλλη επέτειος των 30 χρόνων απο τον θάνατό του.]

Εφέτος έλεγα να πετύχω ακριβώς την ημερομηνία στις αρχές Μαρτίου στο Ιστολόγιο ή να περιμένω την ευκαιρία του εφετινού Θερινού Σχολείου πολύ πιο οργανωμένα, ει δυνατόν με μια επιμέρους θεματική σε συνεννόησι πάντα με τον επικεφαλής καθηγητή του Προγράμματος. Η πρόσφατη όμως πληροφόρησί μου πως για λόγους ανωτέρας βίας μάλλον ακυρώνεται η διεξαγωγή του εφετινού In Country Program, με ωθεί να επιχειρήσω μια απλή, ήσσονος σημασίας, ανάρτησι στο ταλαίπωρο Blog μου.

[Η απογοήτευσί μου, ομολογημένα, ας είναι δικαιολογία για την όποια προχειρότητα του σημερινού post...]

….………….

Η άποψί μου για τον αγαπημένο της Αριστεράς και βραβευμένο αυτόν ποιητή της Θεσσαλονίκης έχει κατατεθεί καί στο σχολείο (σχεδόν κάθε χρόνο), αλλά καί στο Ιστολόγιο.

Περιορίζομαι σε ένα μικρό απόσπασμα:

Έναςαπό τους λίγους εξ ευωνύμων νεοέλληνες λογοτέχνες που σέβομαι καί για το ήθοςκαί για το έργο του (έστω και όχι άνευ επιφυλάξεων)…κλπ

Στην ίδια ανάρτησι κάτι έγραφα περι πρωτοτυπίας, καβαφικής επιδρασης και μίμησης...

Αλλ' ας έρθουμε στο προκείμενο. Μια πολυδιαφημισμένη (και μελοποιημένη!) ποιητική του σύνθεσι.

Θυμίζω πως σε σχόλιο σχετικής με αυτό το λογοτέχνημα παλιάς ανάρτησής μου έγραφα:

"...Τώρα, το συγκεκριμένο ποίημα του αξιόλογου και σημαντικού κατά τα άλλα Μανώλη Αναγνωστάκη, δεν μου λέει και πολλά.
Θεωρώ μάλιστα ότι και αυτό όπως και το άλλο δημοφιλέστατο, του Ν. Βαγενά, είναι μετριότατες συνθέσεις.
Επιπλέον ισχυρίζομαι ότι αυτά τα ποιήματα δεν έχουν και πολλή συνάφεια με το παιχνίδι των Βασιλέων. Απλά το χρησιμοποιούν για εκφραστικό πρόσχημα.
Πολύ πιο δικό μας –σκακιστικά- θεωρούσα ανέκαθεν το λιγότερο προβεβλημένο από τα παραπάνω δύο «ανέκδοτο» ποίημα του μεγίστου μας Καβάφη με τον τίτλο «Το Πιόνι»..."

 

Και ολοκλήρωνα ως εξής:

"Αντικειμενικά μιλώντας το θεματικό στοιχείο που καλύπτει στην Ν.Ε. μας ποίησι το σκάκι είναι πενιχρότατο. Ως ποσοστό ποιημάτων δε, καλύτερα να μη μιλάμε! «Τα δάκτυλα στο φιλιατρό» που έλεγε και ο εθνικός μας ποιητής.…"

 

Ακριβώς για αυτό, λοιπόν, επειδή ο σεμνός και ταυτόχρονα αξιοπρεπής αυτός άνθρωπος της ποιήσεως έχει υμνηθή με υμνολογίες ουρανομήκεις και περιβληθή με θαυμασμό υπερμεγέθη απο τους συστημικούς κριτικούς και ιδεολογικά προκατειλημμένους αναγνώστες του ειδικά για το ποίημα “Το Σκάκι”, κρίνω κατάλληλη στιγμή να δημοσιεύσω μια, ούτως ειπείν, “ποιητική αντίρρησι” .

 

“Έχει Τέλος το Σκάκι;”: αντίφωνο του Σελλενίδη στο ποίημα “Το Σκάκι” του Αναγνωστάκη. 

 

ΕΧΕΙ ΤΕΛΟΣ ΤΟ ΣΚΑΚΙ;

Στην δικιά μου “πατρίδα” εκεί στο σκάκι

δέν ξεπουλώ παρτίδα, Αναγνωστάκη.

Ἡ Ντάμα κι άν “πεθάνει” δέν πεθαίνει,

άν στην μεγάλη ιδέα είναι δοσμένη.

Οἱ Πύργοι μου χωρίς φτερά για μύλους,

φυλάνε, δεν πυροβολούν τους φίλους.

Τα Φανταράκια έχουν σκεπάσει την θωριά τους

μα πάνε εμπρός με πίστι στα όνειρά τους.

Οἱ Αξιωματικοί έχουν μεγάλη χάρι

σαν συνεργάζονται στην μάχη ὡς ζευγάρι.

Ὅσο για τ’ Άλογα, τα μόνα που πετάνε,

περιοδεύουνε και ὅπου θές σε πάνε.

[Με άβουλο Βασιλιά και αποξενωμένο;

Όχι, δεν κάθομαι το τέλος να προσμένω.

Τί να τον κάνω τον Τρελό, δέν θέλω νούλα,

και μ΄ ἕνα άλογο σώζω την Ακριβούλα!]

Κι άν πέφτω; Μαχόμενος!

Κι απ’ την αρχή,

σαν χάσω μία μάχη, ξαναπαίζω!

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ (Χαλκίδα, 10 10 2025)

 

Στιχουργική απομίμησι του Σουρή για τα διοικητικά μέλη του ΑΒΑΞ ΚΑΙ ΠΕΣΣΟΙ (από τον Σελλενίδη). Imitazione poetica alla maniera di Souris (dal Sellenidis; per il Consiglio d’ amministrazione del nostro Club)

Ο «Νέος Παλαμήδης» ζήτησε την γνώμη του Σελλενίδη για τους ανθρώπους που στηρίζουνε το σκακιστικό Τμήμα του Συλλόγου «ΑΒΑΞ ΚΑΙ ΠΕΣΣΟΙ». Η απάντησί του με δίστιχα:

 ΤΟ ΝΕΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ «ΑΒΑΞ ΚΑΙ ΠΕΣΣΟΙ»

Ο Πρόεδρος φιλολογεί με όλα γενικώς ·  

Η μάνα του τον έκραζε «Τεμπέλης κλασσικός»!

Ο Κονταξής δικηγορεί μην πάς να τον γελάσεις,

Στο Ράπιντ όμως και στο Μπλίτς φωνάζει «Ποιος Θανάσης»!

Κακάτσος Αντιπρόεδρος αθλητικών συλλόγων,

Τραπεζικός κομψότατος το παίζει μισοπώγων!

Ευρυβιάδης, δάσκαλος με κύρος στο σχολείο,

Στο σκάκι λίγα πράματα, του δώσαν το ταμείο!

Κωνσταντινίδου αγγλικού με φίνα προφορά · 

Έγινε για την Κάϊσσα προεδρική φρουρά!

Ο Προβελέγγιος καλός στο σκάκι, στο πιγκ πόνγκ:

Συχνά συναγωνίζεται την τέχνη …του Βαν Γκόγκ!

[Ο Προβελέγγιος γαμπρός στα ανοίγματα και σ' όλα,
μα δύο κοπέλες παίζουνε στο νου του καραμπόλα.]

Η Κωνσταντίνα η Χανιά μένει στο φαρμακείο;

Για κλείσιμο ο σύλλογος, ανοίξτε Καφενείο!

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ

(Χαλκίδα, 2020)

,,,,,,,,,,

[Σ. Σ. Επειδή η ποιητική του σύνθεσι μιμούμενη μία ανάλογη του Γ. Σουρή προς την εφημ. «Άστυ» δεν έχει καμμία πρωτοτυπία, ο Σελλενίδης, όπως μας δήλωσε, υπογραμμίζει την μιμητικότητα του προσομοίου στιχουργήματος με την διπλή αναφορά στο όνομα «Προβελέγγιος», το οποίο στο μέν σελλενίδειο αναφέρεται στον μοναδικό φάν και φίλο του ποιητού, τον Δημήτρη Προβελέγγιο appunto, στο δέ γνωστό σύνθεμα του Σουρή, αντιστοιχεί ovviamente στο όνομα του λογίου Αριστομένη Προβελέγγιου.]

Υ.Γ .   Το πρωτότυπο ποίημα του Γ. Σουρή (ειδικά απειδή έχει και μια ξώφαλτση αναφορά στο σκάκι), θα το παραθέσουμε από κάτω και όχι σε απλό σχόλιο.

..................................................

..................................................

[ΟΙ ΛΟΓΙΟΙ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ]

Δροσίνης γλαφυρότατος, με πνεύμα δροσερό
αλλά προφέρει πάντοτε πολύ ψευδά το ρο.

Πολέμης λιγυρότατος και πολυχαϊδεμένος,
αλλά πειράζεται πολύ, για κρίσεις, ο καημένος.

Ο Προβελέγγιος λαμπρός στα δράματα και σ' όλα,
μα δύο γλώσσες παίζουνε στο νου του καραμπόλα.

Ο Παλαμάς βαθύτατος, με ποίηση ζοφώδη,
αλλά φρενιάζει σαν του πεις κακό για τη δημώδη.

Παράσχος μέγας ποιητής, συνάδελφος εν Μούση,
που τα μαλλιά του τά 'κοψε μα όχι και το μούσι.

Λασκαράτος
γέρος γάτος!

Ο Μαρκοράς Γεράσιμος
κι επίσημος και άσημος.

Βλέπω πυρ εις τον Στρατήγη, του Αβέρωφ τον κολλήγα,
που στην Αίγυπτον επήγε, σαβουρώσας ουκ ολίγα.

Ο Βλάχος μέγας κριτικός, τον έχω και κουμπάρο,
αλλά ποτέ μου δε μπορώ στο σκάκι να τον πάρω.

Ο Ροΐδης ή Τσουρίδης, φιλολόγος ξεβαμμένος,
αγελαίος κατά Κόντον και πολύ γεγανωμένος.

Ο Άννινος θαυμάσιος, με καλαμπούρια πρώτης,
ωσάν κι εμένα πλούσιος, μα του Σταυρού Ιππότης.

Δαμβέργης φίνος συγγραφεύς κι αυτός γεμάτος φώτα
και κρητικός τρικούβερτος με ήτα και με γιώτα.

Ξενόπουλος πολύ κομψός, μα χωρατά δε δέχεται,
εις δε το μάους πάντοτε απ' όλους κατατρέχεται.

Βικέλας, Λάρας δηλαδή, με μάθηση και κρίση,
απ' το Παρίσι έρχεται και πάει στο ...Παρίσι.

Πολύ τιμάται παρ' εμού και ο Παπαδιαμάντης,
που είναι πάντ' a quatres epingles και φαίνεται γαλάντης.

Ο Πολυλάς
σοφός μπελάς.

Εγώ μεγάλως εκτιμώ κι αυτόν τον Καρκαβίτσα,
που 'ναι γιατρός στ' ατμόπλοια με λιάρα και με γκλίτσα.

Τι σου λέει ο Ψυχάρης,
κάβο δε μπορείς να πάρεις.

Κουρτίδης εμβριθέστατος, με γράμματα περίσσια,
μα κάνει τον ρομαντικό και μένει στα Πατήσια.

Ο Καλοσγούρος κριτικός, αλλ' όμως δε τον ξέρω,
γι' αυτά που δεν εδιάβασα εκ μέσης τον συγχαίρω.

Γαβριηλίδης ο πολύς, με κύρος κι αυθεντίαν,
που βγάζει πότε Χαλιμάν και πότε Λαυρεντίαν.

Όποιος χάσει δε τον χάνει,
τον Καμπούρογλου τον Γιάννη,
τ' άντερά του στο τηγάνι,
να τα τρων οι Ατσιγγάνοι!

Γ. ΣΟΥΡΗΣ

[Εφημερίδα "Το Άστυ"]