Το τραγούδι «Οι μοναχικές γιαγιάδες» της Ε. Βιτάλη. Αντί δευτερολογίας στην «Ημέρα της Γυναίκας». 1 Canzone ancora (x la festa della Donna).

Λυρικός απόηχος στο ποίημα Kate της χθεσινής ανάρτησης.
Σαν "παράλληλο κείμενο" για το ανώνυμο ποίημα που δημοσιεύσαμε -και μάλιστα αμετάφραστο- στα αγγλικά.
Αυτή την φορά, (τρίτη και "φαρμακερή"), πρόκειται για ελληνικό προϊόν, γνήσιου λυρισμού που βάζει την σφραγίδα του στην θεματική μας αναφορά για την "ημέρα της γυναίκας". Που όντας μέχρι σήμερα διπλή και με υλικά ξενόγλωσσα καμωμένη, ήταν κοντά στο όριο της παρεξήγησής μας...

Το τραγούδι έχει τίτλο «Οι μοναχικές γιαγιάδες» και είναι της αγαπημένης Ελένης Βιτάλη, μιας απο τις κορυφαίες γυναικείες λαϊκές φωνές στην Ελλάδα.

Όταν τέλος ‘89, αρχές ‘90 αγόρασα το άλμπουμ και είχα διαβάση --όχι χωρίς δυσπιστία—στο οπισθόφυλλο του δίσκου πως η δημοφιλής ερμηνεύτρια --μεγάλη μου συμπάθεια—είχε γράψει η ίδια τους στίχους και τη μουσική σε όλα τα τραγούδια, δεν φανταζόμουνα πως με το πρώτο κιόλας άκουσμα των κομματιών θα υποχρεωνόμουνα να υποκλιθώ μπροστά στην γυναίκα-καλλιτέχνιδα, Ελένη Βιτάλη!
Και αυτό το νεωτερικό της τότε προφίλ, είναι για μένα μέχρι σήμερα το πιο σημαντικό. Ίσως να επηρεάστηκα όχι μόνο από την (συχνά σπαρακτική) αλήθεια του στιχουργικού της παλμού, (δές την λυρική τόλμη της και τον σαρκασμό στο «Η Κιβωτός»), αλλά και από το κρυφο-ρόκ στοιχείο στις μπαλλάντες της (βλ. λ.χ. το εκπληκτικό «Περπατούσα αφηρημένη», ή το «Ένα χειμωνιάτικο πρωί»), που σίγουρα απηχεί τις μουσικές προτιμήσεις του συμπαραγωγού και ενορχηστρωτή του δίσκου, Γιάννη Σπάθα.

Τέλος πάντων, το παρακάτω κομμάτι είναι τόσο εμβληματικό για εκείνο το άλμπουμ-σταθμός της Βιτάλη, που η Ελένη όχι μόνο το προτάσσει (πρώτο από τα 10 συνολικά κομμάτια-διαμάντια του δίσκου), αλλά που φτάνει στο σημείο να σφραγίση μέσω της αποσπασματικής επιλογής του πρώτου στίχου (= το β΄ ημιστίχιο) της δεύτερης στροφής του, ολόκληρη την πρωτότυπη αυτή δημιουργία της. Στον τίτλο!

Το Απέναντι Μπαλκόνι
Στίχοι-μουσική: Ελένη Βιτάλη

1. ΟΙ ΜΟΝΑΧΙΚΕΣ ΓΙΑΓΙΑΔΕΣ
2. ΕΓΩ ΤΡΑΓΟΥΔΑΓΑ
3. Η ΚΙΒΩΤΟΣ
4. ΚΑΘΕ ΣΠΙΤΙ ΟΧΥΡΟ
5. ΠΙΟ ΠΟΛΥ ΓΙΑ ΜΕΝΑ
6. ΠΕΡΠΑΤΟΥΣΑ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ
7. ΕΓΓΟΝΑ
8. ΕΝΑ ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟ ΠΡΩΙ
9. ΝΥΧΤΩΝΕΙ
10. ΤΙ ΜΕ ΚΟΙΤΑΖΕΤΕ

Ελένη Βιτάλη: Οι μοναχικές γιαγιάδες




ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ:

Οι μοναχικές γιαγιάδες

Γίνεται γλέντι, μάτια μου, ντύσου αν θέλεις κι έλα
Μη βάλης καθημερινά, ούτε και τα καλά σου
και μην το παίξης γκόμενα και φοβηθή η κοπέλα
που κρύβεται στα στήθια σου και στη μικρή καρδιά σου.

Τη γρια που χαιρετίζω στο απέναντι μπαλκόνι
τόσο λίγο την γνωρίζω, μα η ματιά της με πληγώνει
Τόσο λίγο την γνωρίζω, μα η ματιά της με πληγώνει
τη γριά που χαιρετίζω στο απέναντι μπαλκόνι.

Κι όπως φεύγουνε οι μέρες και περνάνε οι βδομάδες
έτσι κρύβουνε οι κοπέλες τις μοναχικές γιαγιάδες
Κι όπως φεύγουνε οι μέρες και περνάνε οι βδομάδες
έτσι κρύβουνε οι κοπέλες τις μελλοντικές γιαγιάδες.

Είναι μέσα μου κρυμμένη, είμαι μέσα της κι εγώ
τί να σκέφτεται η καημένη, την κοιτάζω κι απορώ
Τί να σκέφτεται η καημένη, την κοιτάζω κι απορώ
είναι μέσα μου κρυμμένη, είμαι μέσα της κι εγώ.

Κι όπως φεύγουνε οι μέρες και περνάνε οι βδομάδες
έτσι κρύβουνε οι κοπέλες τις μοναχικές γιαγιάδες (δις)

Γίνεται γλέντι, μάτια μου, ντύσου αν θέλεις κι έλα
Μη βάλης καθημερινά, ούτε και τα καλά σου
και μην το παίξης γκόμενα και φοβηθή η κοπέλα
που κρύβεται στα στήθια σου και στη μικρή καρδιά σου.

Μουσική/Στίχοι/Ερμηνεία : Βιτάλη Ελένη

Για τα εγκώμια της Μ. Παρασκευής. Τραγουδιστές που ψάλλουν και ένα ποίημα του Βάρναλη. Inni del Venerdi΄ santo; cantanti greci che cantano gli Encomi

Για τα λαοφίλητα εγκώμια της Μ. Παρασκευής λίγα λόγια και δυό τρία βιντεοτράγουδα.
Inni del Venerdi΄ santo; cantanti greci che cantano gli Encomii
(+ una poesia di Varnalis)


Το ότι τα Εγκώμια της Μ. Παρασκευής είναι ένα βαθύ και γνήσιο βίωμα για τις γενιές διαχρονικά των ρωμιών ανα την ελληνορθόδοξη οικουμένη, είναι ένα γεγονός που φαίνεται αυταπόδεικτα από εκατοντάδες πλευρές. Φτάνει να κάνη κανείς μια έρευνα στχετικά με την απήχησι που έχουν τα τροπάρια αυτά στην Νεοελληνική μας λογοτεχνική (ποιητική πρωτίστως, αλλά και πεζογραφική) παράδοσι. Από τον Ελύτη μέχρι τον Μυριβήλη η νεοελληνική ποίησι απηχεί όχι μόνο επιδράσεις από την εκκλησιαστική μας (ή αλλιώς και βυζαντινή) πνευματική-θρησκευτική παράδοσι, μέσα από το θαυμαστό πολιτιστικό φαινόμενο της υμνογραφίας, αλλά και απ’ ευθείας από τις ακολουθίες της Μ. Εβδομάδος και μάλιστα τα Εγκώμια της Μ. Παρασκευής.
Λογικό, αφού ο ελληνικός λαός ταυτιζόμενος με την θρησκευτική του παράδοσι και ζώντας με βαθειά συγκίνησι τα δρώμενα της Μεγάλης Εβδομάδος με το πέρασμα από τον θάνατο (με την βεβαιότητά του) στην Ανάστασι (με το σωτηριώδες της Θαύμα των θαυμάτων) έχει αγαπήση ιδιαίτερα κάποια έτσι κι αλλιώς αριστουργηματικά υμνογραφικά κομμάτια, σαν αυτά τα τροπάρια και τους ύμνους της Μ. Παρασκευής.
Δίπλα στην κυρίαρχη μορφή του Εσταυρωμένου Σωτήρα και το ασύλληπτο όσο και συγκλονιστικό πάθος Του, είναι καταλυτική για τον συναισθηματισμό του λαού μας η παρουσία της Θεοτόκου Παναγίας. Η μορφή και το πάθος της Μάνας δεν συγκινεί λιγότερο τον αιώνιο Έλληνα που κρύβεται (ακόμα και με τις καταβολές της Δήμητρας ή του Άδωνι) στην καρδιά του καθενός μας.
Η Παναγία ως μία μάνα που κλαίει και θρηνεί το Μονογενή της με συντριβή, αλλά εν σιωπή και καρτερία μέσα στο χρυσό φώς της πίστης στην ορθόδοξη εικονογραφία, στην υμνογραφία της ημέρας παρουσιάζεται να αναρωτιέται σπαρακτικά φωνάζοντας μέσα από τον μητρικό της πολύδακρυ θρήνο: «πώς να σε κηδεύσω, Γιέ μου;» και να θρηνωδεί γοερώς (μάλιστα κάποιες στιγμές δεν φαίνεται καθαρά η παρηγοριά της Ελπίδας) : «αλίμονο, φώς του κόσμου, αλίμονο φώς δικό μου…», «ώ χαρά μου, πώς ν΄ αντέξω την τριήμερη ταφή σου; Σπαράζουν τώρα τα μητρικά μου σπλάχνα». Στην ίδια πρώτη στάσι των Εγκωμίων, η Θεόνυμφος Παρθένος αναζητά (κραυγάζουσα) «νερό και πηγές δακρύων» για να κλάψη τον αγαπημένο της Υιό, ενώ ως Μητέρα του Θεού μας, καλεί όλη την φύσι (βουνά και μακρυνά δάση) και των ανθρώπων όλο το πλήθος να κλάψουν όλοι και όλα μαζί της.
Στην δεύτερη στάσι πάλι παρουσιάζεται η Σεμνή Μητέρα να αναφωνεί: «Χωρίς πόνο μόνη από τις γυναίκες Σε γέννησα, / αφόρητες ωδίνες σαν να γεννάω τώρα υποφέρω» , κι αλλού «Άσχημα πληγώθηκα, Λόγε, τα σπλάχνα μου σπαράζουν, / βλέποντας, αλίμονο, την άδικη σφαγή Σου». Κι όταν Τον είδε στον Σταυρό να τον σηκώνουν, ένα φαρμακωμένο βέλος την καρδιά της τρυπάει: «Εσένα τον γλυκασμό του σύμπαντος η Μάνα, σαν είδε / ξίδι και χολή αντί για το μάννα να σου δίνουν / με δάκρυα έβρεχε πικρά τα μάγουλά της»...
Αλλά η κορύφωσι έρχεται στην τρίτη στάσι των εγκωμίων. Εκεί όπου η Πάναγνη, σαν μια οποιαδήποτε μητέρα («μητροπρεπώς») θρηνεί:
«Ώ γλυκιά μου άνοιξι, γλυκύτατο παιδί μου, / πού πήγε κι έδυσε η ομορφιά σου;»
Σαν μια οποιαδήποτε νεαρή γυναίκα, «Κόρη», χύνει καυτά δάκρυα και με έναν πόνο-σφάχτη στα σπλάχνα ανακράζει:
«΄Ω, φώς των οφθαλμών μου, γλυκύτατο παιδί μου, πώς μπαίνεις μές στον τάφο;»

Για νά ‘ρθη η απάντησι (πάντα κατά τον υμνωδό) από τον οικτίρμονα Σωτήρα προς την Μητέρα Του: «Τον Αδάμ και Εύαν ελευθερώσαι, Μήτερ, μη θρήνει, ταύτα πάσχω»!
.................................................

Από την άλλη, είναι γνωστό πως κάποιοι λαϊκοί μας τραγουδιστές αρέσκονται (κι όχι μόνο για λόγους εμπορικότητας) να ψάλλουν, ενώ και ψάλτες κατηγορούνται (όχι πάντα κακεντρεχώς) από ομοτέχνους τους πως …τραγουδάνε!
Να υπογραμμίσουμε μόνο την αναγνωρισμένη κοινή βάσι επάνω στην οποία στηρίζεται η εθνική μουσική μας παράδοσι. Αρχαία ελληνική μουσική, βυζαντινή μουσική και δημοτικό (στην αρχή) ή λαϊκό (αργότερα) τραγούδι έχουν κοινό παρονομαστή και διαπνέονται από την ίδια μουσική αντίληψι. Όπως και η γλώσσα έτσι και η μουσική του λαού μας διακρίνεται από μια αδιάσπαστη συνέχεια!
Κλείνουμε την ανάρμοστη και με την σοβαρότητα της ημέρας πολυλογία μας, με μερικά αναπάντεχα δείγματα ψαλτικής δεινότητας δημοφιλών λαϊκών τραγουδιστών μας και ένα μελοποιημένο ποίημα ενός μεγάλου νεοέλληνα ποιητή. Στα δύο πρώτα βίντεο με τα ψαλσίματα των Εγκωμίων, διαλέξαμε κάτι λιγώτερο γνωστό από τις αντίστοιχες περιπτώσεις δημοφιλέστατων στον ελληνισμό της γενιάς μας τραγουδιστών (λ.χ. : τον Πέτρο Γαϊτάνο η την Γλυκερία): τον Ξυλούρη παρέα με τον Μητσιά και τον Βασ. Παπακωνσταντίνου με την Ελένη Βιτάλη.
Στο τελευταίο βίντεο ακούμε τον αγαπημένο βάρδο του ιστολογίου Νίκο Ξυλούρη να ερμηνεύει σε μουσική Λουκά Θάνου το ποίημα του Κ. Βάρναλη Οι πόνοι της Παναγίας:

1.Nikos Xylouris, Manolis Mitsias - I zoi en tafo (1977)


2.Βασίλης Παπακωνσταντίνου και Ελένη Βιτάλη ψέλνουν εγκώμια


3. ΞΥΛΟΥΡΗΣ - ΟΙ ΠΟΝΟΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ (Κ.Βάρναλη)


Ανάστηθι...!


ΥΓ Να μην ξεχάσουμε και το πλήρες ποιητικό κείμενο του Κώστα Βάρναλη:

Οι πόνοι της Παναγιάς

Πού να σε κρύψω, γιόκα μου, να μη σε φτάνουν οι κακοί;
Σε ποιο νησί του Ωκεανού, σε ποια κορφήν ερημική;
Δε θα σε μάθω να μιλάς και τ' άδικο φωνάξεις
Ξέρω πως θάχεις την καρδιά τόσο καλή, τόσο γλυκή,
που με τα βρόχια της οργής ταχιά θενά σπαράξεις.

Συ θα ‘χεις μάτια γαλανά, θα 'χεις κορμάκι τρυφερό,
θα σε φυλάω από ματιά κακή και από κακό καιρό,
από το πρώτο ξάφνιασμα της ξυπνημένης νιότης.
Δεν είσαι συ για μάχητες, δεν είσαι συ για το σταυρό.
Εσύ νοικοκερόπουλο, όχι σκλάβος, όχι σκλάβος ή προδότης

Τη νύχτα θα σηκώνομαι κι αγάλια θα νυχοπατώ,
να σκύβω την ανάσα σου ν’ ακώ, πουλάκι μου ζεστό
να σου τοιμάζω στη φωτιά γάλα και χαμομήλι,
κ’ υστέρα απ' το παράθυρο με καρδιοχτύπι να κοιτώ
που θα πηγαίνεις στο σκολιό με πλάκα και κοντύλι...

Κι αν κάποτε τα φρένα σου το Δίκιο, φως της αστραπής,
κι η Αλήθεια σου χτυπήσουνε, παιδάκι μου, να μη την πεις.
Θεριά οι ανθρώποι, δεν μπορούν το φως να το σηκώσουν.
Δεν είναι αλήθεια πιο χρυσή σαν την αλήθεια της σιωπής.
Χίλιες φορές να γεννηθείς, τόσες θα σε σταυρώσουν.

Ώχου, μου μπήγεις στην καρδιά, χίλια μαχαίρια και σπαθιά.
στη γλώσσα μου ξεραίνεται το σάλιο, σαν πικρή αψιθιά!
- Ω! πώς βελαζεις ήσυχα, κοπάδι εσύ βουνίσιο...-
Βοηθάτε, ουράνιες δύναμες, κι ανοίχτε μου την πιο βαθιά
την άβυσσο, μακριά απ’ τους λύκους να κρυφογεννήσω!

40 ΜΕΡΕΣ ΧΩΡΙΣ ΤΟΝ ΑΛΕΞΗ: ΣΤΗΝ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΜΕ ΛΟΓΟ ΚΑΙ ΜΕΛΩΔΙΑ (1 ποίημα +1 τραγούδι-2 βίντεο) . Una poesia di Solomos + 1 canzone (con Eleni Vitali)

Σήμερα 13 Σεπτεμβρίου 2009 οι γονείς και στενοί συγγενείς του Αλέξη Κλαμαρή, σε μερικές ώρες, θα τελέσουν το 40ήμερο μνημόσυνο για τον πρόωρα χαμένο άνθρωπό τους στην Εκκλησία του χωριού τους.
Εκεί στον Ιερό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (της Καθολικής) στην Γαστούνη 8. 30΄ το πρωί, θα είμαστε νοερά για να προσευχηθούμε υπέρ της ανάπαυσης της ψυχής του.
Τώρα για τον συναγωνιστή και φίλο ένα μικρό αφιέρωμα μέσα από το αγαπημένο του Ιστολόγιο. Με λόγο ποιητικό και μελωδική φωνή από την μεγαλειώδη πολιτιστική μας παράδοσι.
Το εν πολλοίς άγνωστο ποίημα του Διονυσίου Σολωμού “Un Giovine Moribondo Al Suo Amico” (σε αδημοσίευτη μετάφρασι) και το αγαπημένο Κλέφτικο Δημοτικό τραγούδι με τον τίτλο «Βγήκα ψηλά και πλάγιασα» ερμηνευμένο ιδανικά και με ανδρική και με γυναικεία φωνή, από την Ελένη Βιτάλη και τον αξεπέραστο Αλέκο Κλιτσάκη αντιστοίχως.

α) Ποίημα Δ. Σολωμού “Un Giovine Moribondo Al Suo Amico” (Ιταλικά)

Un Giovine Moribondo Al Suo Amico

Ecco mio dolce amico, apresi l’urna
Che mi deve albergar tra le tenebre,
Gia; la bella per me lampa diurnal
Si nasconde per sempre alle tenebre.

Parvenze omai d’ oscurita’ notturna
Alle pupille mie si fanno crebre,
Ε mi par di veder la taciturna
Sacra schiera intuonar l’ inno funebre.

Addio! So che amista’ mi serberai,
Perocche’ nelle care alme sincere
Dura oltre la morte, e non si estingue mai.

Vieni allora che saro’ sopra il feretro
A porgere per me calde preghiere,
E vieni allor che diverro’ scheletro.
Διονυσιος ΣΟΛΩΜΟΣ

ΕΤΟΙΜΟΘΑΝΑΤΟΣ ΝΕΟΣ ΣΤΟΝ ΦΙΛΟ ΤΟΥ

Να την, καλέ μου φίλε έτοιμη η τεφροδόχη
Κι άνοιξε να με ξενίση ανάμεσα στα σκότη,
Ήδη το όμορφο όμμα για μένα της ημέρας
Κρύβεται για πάντα μέσ’ στα βένθη.

Κιόλας παρουσίες ζόφου νυκτερινού
Στα βλέφαρά μου εκεί συχνάζουν,
Και θαρρώ πως βλέπω αυτόν τον αθόρυβο,
Τον ιερό θίασο να παίζη ύμνο νεκρώσιμο.

Αντίο! Την φιλία μας θα διαφυλάξης, το ξέρω,
Καθόσον στις άδολες αγαπημένες καρδιές
Πέρ’ απ’ τον θάνατο κρατά κι ούτε ποτέ δεν σβήνει.

Έλα την ώρα που θα ‘μαι στο φέρετρο πάνω
Θερμές προσευχές για με να προσφέρης
Κι έλα και τότε που σκέλεθρο θα ‘χω γίνη.

(Μετάφρ. Αλεξ. Σελλενίδη)

β) Αντί για μοιρολόι ένα κλέφτικο (ηπειρώτικο) τραγούδι:


ΒΓΗΚΑ ΨΗΛΑ ΚΑΙ ΠΛΑΓΙΑΣΑ

Βγήκα ψηλά, γιέ μου, και πλάγιασα
Σε πέτρα, γιε μου, σε λιθάρι
Κι εκεί ήταν μνήμα, γιέ μου, κλέφτικο
Θαμμένο παλληκάρι

Κι ακούω το μνήμα, γιέ μου, να βογγά
βαριά να αναστενάζει
Πάρ’ αδερφέ μου το κορμάκι μου
και θάψ’ το στο χωριό μας!

Για την ερμηνεία-πρότυπο του Αλέκου Κλιτσάκη δεν βρήκαμε ακόμη καλύτερο βιντεάκι στο You Tube, από το παρακάτω: