Αυτό μόνο, προς το παρόν!
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα GREGORIO ARIANZENO. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα GREGORIO ARIANZENO. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Κυριακή 8 Μαΐου 2022
Παρασκευή 26 Απριλίου 2019
Ένας θρήνος της Παναγίας από το δράμα «Χριστός Πάσχων» του Γρηγορίου Θεολόγου (απόσπασμα). Un lamento della Madonna dalla tragedia “Christus patiens” del Gregorio Teologo - “Nazianzeno” (testo Greco di 25 versi con traduzione neogreca)
Για τον αγαπημένο του
Άγιο, τον Γρηγόριο Θεολόγο, κατά τους Δυτικούς γνωστό και ως «Ναζιανζηνό», ο
διαχειριστής του «Νέου Παλαμήδη» έχει ήδη κάτι ψελλίσει, ενώ ακόμη του χρωστάει,
το ομολογεί, τα μέγιστα.
Βεβαίως εδώ
στο Ιστολόγιο τον τον τιμούμε ως Άγιο, αλλά τον γνωρίζουμε περισσότερο ως
ποιητή.
Κάποια
στιγμή, λοιπόν, θα επανέλθουμε διεξοδικότερα για την ποιητική του ιδιοσυγκρασία
και ιδιοφυϊα· άλλωστε, μην ξεχάσουμε, εφέτος έχουμε και την 1690ή επέτειο από
την γέννησί του (το 329 θεωρείται σχετικά ως το πιθανότερο έτος)! Σήμερα, υπακούοντες
και στο κλίμα των ημερών, διαλέξαμε να κάνουμε μια αναφορά (την πρώτη μας!) σε
ένα του πρωτοποριακό για την εποχή του έργο: το δράμα γνωστό ως «Χριστός Πάσχων»,
μια (μοναδική στην Βυζαντινή Λογοτεχνία!;) τραγωδία 602 στίχων με θέμα το Θείο
Πάθος!
Επιτρέψτε μου πρώτα δύο σχόλια
συμπληρωτικά σε όσα έγραφα σε προηγούμενη παλιά ανάρτησι, σχετικά με την
συγγραφική του παραγωγή:
Συγκεκριμένα μας έχουν διασωθή 45 λόγοι, 246 επιστολές και
408 «έπη». Επίσης ο Γρηγόριος - η
σύγρονη φιλολογική κριτική πρέπει τελικώς να παραδεχθή την υόδειξι της παραδόσεως
– είναι και θεατρικός συγγραφέας! Συνέγραψε το θρησκευτικό δράμα «Χριστός
Πάσχων», απανθισμένο (σχεδόν συντεθημένο) σε μεγάλο βαθμό με στίχους από τραγωδίες
του Ευριπίδη.
(…) Για πολλά χρόνια η φιλολογική κριτική συνηγορούσα με την
γνώμη μεγάλων μεγάλων μελετητών, όπως του Krumbacher, το θεωρούσε κατηγορηματικά έργο μεταγενέστερο και
ψευδεπίγραφο (...)
Αλλά φτάνουν τα φιλολογικά. Πάμε να απολαύσουμε ένα
απόσπασμα από το α΄ μέρος του έργου. Είναι η σκηνή όπου η Θεοτόκος μετά την
προδοσία του Ιούδα και την σύλληψι του Ιησού, μαθαίνει την θανατική του
καταδίκη και ταυτόχρονα βλέπει το εξαγριωμένο πλήθος να οδηγεί τον Γιό της στο
δρόμο του Μαρτυρίου.
Παραθέτουμε το πρωτότυπο κείμενο στην αρχαία μας γλώσσα και
προσθέτουμε μια έμμετρη πρότασι στην νεοοελληνική.
ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙ!
...................................................
ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ:
{ΘΕΟΤΟΚΟΣ}
Αἲ αἴ, τί δράσω; καρδία γὰρ οἴχεται.
Πῇ πῇ πορεύῃ, Τέκνον; ὡς ἀπωλόμην·
ἕκητι τίνος τὸν ταχὺν τελεῖς δρόμον;
μὴ γάμος αὖθις ἐν Κανᾷ κἀκεῖ τρέχεις,
ἵν' ἐξ ὕδατος οἰνοποιήσῃς ξένως;
Ἐφέψομαί σοι, Τέκνον, ἢ μενῶ σ' ἔτι;
∆ὸς δὸς λόγον μοι, τοῦ Θεοῦ Πατρὸς Λόγε,
μὴ δὴ παρέλθῃς σῖγα δούλην μητέρα·
νῦν γὰρ στόματος φιλίου χρῄζω σέθεν
φωνῆς ἀκοῦσαι καὶ προσειπεῖν, ὦ Τέκνον.
∆ός μοι, πρὸς αὐτοῦ Πατρός, ὦ Τέκνον, σέθεν,
σοῦ θεσπεσίου χρωτὸς ἅψασθαι χεροῖν
ψαῦσαι ποδῶν τε καὶ περιπτύξασθαί σε.
Φεῦ φεῦ, τί δράσω; καρδία μου δίκεται.
Ὦ δεῦτε, φίλαι, δεῦτε, λίπωμεν φόβον·
προσέλθετ', ἀσπάσασθε καὶ προσείπατε,
λάζεσθε χειρὸς δεξιᾶς. Τάλαιν' ἐγώ,
ὡς ἀρτίδακρύς εἰμι καὶ φόβου πλέα.
Αἲ αἴ, πανώλης ἡ τάλαιν' ἀπόλλυμαι.
Γυναῖκες, ὄψιν στυγνὰν ὡς εἶδον Τέκνου,
ποθῶ τεθνᾶναι, ζῆν δ' ἔτ' οὐδαμῶς φέρω.
Οἴμοι, τί δράσω; πῶς λάθω λαῶν χέρας;
ἐχθροὶ γὰρ ἐξιᾶσι πάντα δὴ κάλων,
κοὐκ ἔστιν ἄτης εὐπρόσοιστος ἔκβασις.
Τί γοῦν τί δράσω; πῶς φύγω τόσους βρόχους;
ΕΜΜΕΤΡΗ ΑΠΟΔΟΣΙ (Αλέξανδρου Σελλενίδη):
ΘΕΟΤΟΚΟΣ
Άχ, αλίμονο, τί κάνω; Σταμάτησε η καρδιά μου.
Για πού τό βαλες παιδί μου, νομίζω πως πεθαίνω.
Για ποιά αιτία και για πού, ξάφνου τον δρόμο παίρνεις;
Μήπως θα τρέξεις στην Κανά, πάλι για κάποιον γάμο,
να κάνεις το νερό κρασί, σαν θαύμα να κεράσεις;
Να ‘ρθω μαζί σου, τέκνο μου, ή να σε περιμένω;
Μίλα μου, γιέ μου, μίλα μου, ο του Πατρός Σου Λόγος,
αμίλητος μην προσπερνάς την δόλια σου την μάνα.
Θέλω ν’ ακούσω να μιλά τ’ αγαπημένο στόμα
κ’ εγώ μετά, παιδάκι μου, να σ’ αποχαιρετήσω.
Στο όνομα του πατέρα σου, άσε με να σ’ αγγίξω,
να χάιδευα το πρόσωπο, το θεϊκό, τα πόδια,
με τα πικρά τα χέρια μου να σε σφιχταγκαλιάσω.
Ώχου, τί κάνω η μαύρη μου; Σκίζεται η καρδιά μου.
Εδώ, καλές μου, ας έλθετε, ας διώξουμε τον φόβο·
σιμώστε και κρατήστε του το χέρι που ευλογούσε,
δώστε ασπασμό και πήτε του, μαζί μου, ένα αντίο.
Αλίμονό μου, γέμισα με φόβο και με δάκρυα.
Πνίγομαι σβήνω η δύσμοιρη, μεσ’ στην καταστροφή μου.
Το πρόσωπο, φίλες, το χλωμό, σαν βλέπω του παιδιού μου
τον θάνατό μου επιθυμώ, την ζήσι δεν την θέλω.
Και πώς να κάνω να σωθώ από τα χέρια του όχλου;
Γιατι οι εχθροί με κύκλωσαν από παντού με δίχτυα·
δεν φαίνεται εύκολη η διαφυγή από την συμφορά μου.
Πώς να ξεφύγω, πέστε μου, από τα τόσα βρόχια;
Για πού τό βαλες παιδί μου, νομίζω πως πεθαίνω.
Για ποιά αιτία και για πού, ξάφνου τον δρόμο παίρνεις;
Μήπως θα τρέξεις στην Κανά, πάλι για κάποιον γάμο,
να κάνεις το νερό κρασί, σαν θαύμα να κεράσεις;
Να ‘ρθω μαζί σου, τέκνο μου, ή να σε περιμένω;
Μίλα μου, γιέ μου, μίλα μου, ο του Πατρός Σου Λόγος,
αμίλητος μην προσπερνάς την δόλια σου την μάνα.
Θέλω ν’ ακούσω να μιλά τ’ αγαπημένο στόμα
κ’ εγώ μετά, παιδάκι μου, να σ’ αποχαιρετήσω.
Στο όνομα του πατέρα σου, άσε με να σ’ αγγίξω,
να χάιδευα το πρόσωπο, το θεϊκό, τα πόδια,
με τα πικρά τα χέρια μου να σε σφιχταγκαλιάσω.
Ώχου, τί κάνω η μαύρη μου; Σκίζεται η καρδιά μου.
Εδώ, καλές μου, ας έλθετε, ας διώξουμε τον φόβο·
σιμώστε και κρατήστε του το χέρι που ευλογούσε,
δώστε ασπασμό και πήτε του, μαζί μου, ένα αντίο.
Αλίμονό μου, γέμισα με φόβο και με δάκρυα.
Πνίγομαι σβήνω η δύσμοιρη, μεσ’ στην καταστροφή μου.
Το πρόσωπο, φίλες, το χλωμό, σαν βλέπω του παιδιού μου
τον θάνατό μου επιθυμώ, την ζήσι δεν την θέλω.
Και πώς να κάνω να σωθώ από τα χέρια του όχλου;
Γιατι οι εχθροί με κύκλωσαν από παντού με δίχτυα·
δεν φαίνεται εύκολη η διαφυγή από την συμφορά μου.
Πώς να ξεφύγω, πέστε μου, από τα τόσα βρόχια;
Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2017
Μια δίγραμμη (συστατική!) επιστολή του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου προς τον ειδωλολάτρη Λιβάνιο! Traducendo e commentando una lettera di Gregorio di Arianzo (“Nazianzeno”) al filosofo ed oratore Libanio.
Είχα υπ’όψιν μου μια επιστολή του Γρηγορίου Θεολόγου, η οποία με την έκτασι των 2 γραμμών της μοιάζει με επίγραμμα. Και μάλιστα τρίστιχο.
Ως τέτοιο βλέποντάς την, την αναρτώ στον Νέο Παλαμήδη, και την μεταφέρω επι τη ευκαιρία της εορτής των τριών Ιεραρχών & σε λόγο νεοελληνικό και έμμετρο.
Η επιστολή, αν δεν είναι η βραχύτερη συστατική επιστολή στην μετακλασσική και την βυζαντινή επιστολογραφία, είναι η βραχύτερη όλων των γνωστών επιστολών του Γρηγορίου. Στην εκδεδομένη από τον Ιγνάτιο Σακαλή συλλογή των 244 επιστολών (Ε.Π.Ε., Γρηγορίου του Θεολόγου Άπαντα τα έργα, τ.7 Επιστολές, Θεσσαλονίκη 1986), φέρει τον αριθμό 236. Αξιοσημείωτο γεγονός είναι το ότι έχει ως παραλήπτη τον Λιβάνιο, μεγάλο Σοφιστή και από τους μεγαλύτερους ρήτορες της εποχής του.
Αν εκπλήσσει το εύχαρι και επιγραμματικό στοιχείο της λιλιπούτιας επιστολής, τί να πή κανείς για το θέμα και την οικειότητα του ύφους; Λοιπόν, ο Γρηγόριος συστήνει κάποιον νεαρό γνώριμό του στον ονομαστό σοφιστή και πολυγραφότερο όλων ρήτορα της ύστερης αρχαιότητος, τον συνειδητό ειδωλολάτρη Λιβάνιο! Με την παράκλησι να τον φροντίζει "σαν κατα τους λόγους πατέρας του"!
Ο προστατευόμενος νέος που προφανώς θα ήταν και ο κομιστής της επιστολής του Γρηγορίου, παραμένει άγνωστος.
Η απλότητα και η οικειότητα που αποπνέει η επιστολή (σημειωτέον ότι ο Γρηγόριος δεν υπήρξε μαθητής του Λιβανίου, όπως λ.χ. ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Μέγας Βασίλειος, και ούτε επιβεβαιώνεται η πληροφορία του εκκλησιαστικού ιστορικού συγγραφέα Σωκράτους πως υπήρξε ακροατής του Λιβανίου στην Συρία), αφ΄ενός δεν συνάδει με το κλίμα του διαθρυλούμενου έντονου θρησκευτικού φανατισμού της εποχής, αφ΄ ετέρου μάς υποχρεώνει να παραδεχθούμε, πέρα από την αυτονόητη από την μεριά του Καππαδόκη Ιεράρχη εκτίμησι, και κάποιου είδους σχέσι ή ενδεχομένως και γνωριμία του με τον Ελληνοσύρο μέγα δάσκαλο και Σχολάρχη της ρητορικής στην Αντιόχεια.
...
Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ:
ΣΛF΄ . ΛΙΒΑΝΙΩι ΣΟΦΙΣΤΗι
Μήτηρ πατρί πέπομφα παίδα, η κατα φύσιν τω κατα λόγους. Όπως ουν μοι μελήση, σοι μελήσει.
ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ
ΤΟ (Οιονεί) ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ:
Σαν μάνα στον πατέρα του σ' έστειλα το παιδί μου
-- Εγώ ως προς την φύσι μου, εσύ ως προς παιδείαν.
Κι όπως εγώ το νοιάζομαι, εσύ να το φροντίσεις!
(Νεοελληνική απόδοσι: Αλέξανδρος Σελλενίδης)
Τετάρτη 8 Ιουλίου 2015
Δώδεκα αποφθέγματα του Γρηγορίου Θεολόγου, μικρό αφιερωματικό εράνισμα για την καθηγεσία ενός φίλου. Una dozzina di aforismi e detti di Gregorio Arianzeno (“Nazianzeno”) raccolti come piccola offerta all’ elezione del mio amico catedrato, G.Frazis.
Όταν προ τετραμήνου πραγματοποιήθηκε ο διακαής και πολυκαιρισμένος πόθος των ελληνικής καταγωγής μεταναστών της Βορείου Αυστραλίας για προκήρυξι Έδρας Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Ντάργουιν και έφθασε το εξαίσιο νέο για την πλήρωσι της Έδρας με την υποψηφιότητα του Γιώργου Φρατζή, θέλησα να χαιρετίσω το θαυμάσιο γεγονός της καθηγεσίας του φίλου και κουμπάρου μου με μια ακόμη αφιερωματική ανάρτησι στο παρόν ιστολόγιο.
Και αμέσως μού ‘ρθε η ιδέα να βρώ και να βάλω, ανθολογώντας, κάποιες αποφθεγματικές φράσεις του αγαπημένου μου Αγίου, του Γρηγορίου του Θεολόγου -του Αριανζηνού, όπως συνηθίζω να τον αποκαλώ.
Και αυτό όχι μόνο γιατί είμαι δηλωμένος φιλογρηγόριος, αλλά και για το ότι ο Γρηγόριος Θεολόγος υπήρξε καί μέγας κάτοχος της Ελληνικής Παιδείας καί είναι αναγνωρισμένος για το επιγραμματικό του ύφος (βλ. το μοναδικό του στύλ στην επιστολογραφία, αλλά και τα εκατοντάδες πραγματικά επιγράμματα στο ποιητικό του έργο). Δεκάδες είναι τα χειρόγραφα, διαφόρων εποχών και αντιγραφέων, που διασώθηκαν με ερανίσματα και ολόκληρες συλλογές φιλοσοφικών, θεολογικών αλλά και ηθικών αποφθεγμάτων από τα πεζά ή συνηθέστερα από τα έμμετρα έργα του Γρηγορίου.
Το παράδοξο είναι ότι η πρώτη προσπάθειά μου προς ανθολόγησι που λέγαμε, κάπου ...χάθηκε! Απτόητος όμως, επανέρχομαι με νέα προσπάθεια και ...νέα σύνθεσι! Ανθολογώντας έστω πρόχειρα μια δωδεκάδα αποφθεγμάτων.
Την τοποθετώ νοερά στο γραφείο του συναγωνιστή και αδελφικού φίλου μου Γιώργου Φρατζή, πρώτου Καθηγητή στην Έδρα Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Ντάργουιν!
Και αμέσως μού ‘ρθε η ιδέα να βρώ και να βάλω, ανθολογώντας, κάποιες αποφθεγματικές φράσεις του αγαπημένου μου Αγίου, του Γρηγορίου του Θεολόγου -του Αριανζηνού, όπως συνηθίζω να τον αποκαλώ.
Και αυτό όχι μόνο γιατί είμαι δηλωμένος φιλογρηγόριος, αλλά και για το ότι ο Γρηγόριος Θεολόγος υπήρξε καί μέγας κάτοχος της Ελληνικής Παιδείας καί είναι αναγνωρισμένος για το επιγραμματικό του ύφος (βλ. το μοναδικό του στύλ στην επιστολογραφία, αλλά και τα εκατοντάδες πραγματικά επιγράμματα στο ποιητικό του έργο). Δεκάδες είναι τα χειρόγραφα, διαφόρων εποχών και αντιγραφέων, που διασώθηκαν με ερανίσματα και ολόκληρες συλλογές φιλοσοφικών, θεολογικών αλλά και ηθικών αποφθεγμάτων από τα πεζά ή συνηθέστερα από τα έμμετρα έργα του Γρηγορίου.
Το παράδοξο είναι ότι η πρώτη προσπάθειά μου προς ανθολόγησι που λέγαμε, κάπου ...χάθηκε! Απτόητος όμως, επανέρχομαι με νέα προσπάθεια και ...νέα σύνθεσι! Ανθολογώντας έστω πρόχειρα μια δωδεκάδα αποφθεγμάτων.
Την τοποθετώ νοερά στο γραφείο του συναγωνιστή και αδελφικού φίλου μου Γιώργου Φρατζή, πρώτου Καθηγητή στην Έδρα Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Ντάργουιν!
12 ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ
1. Ελπίς προκείσθω δεξιού παντός τέλους.
Η ελπίδα ας μπαίνει μπροστά από κάθε καλό τελικό σκοπό.
2.‘Ηγού τύχης φρόνησιν ασφαλεστέραν.
Να θεωρείς την σύνεσι πιο ασφαλή από την τύχη.
3. Μή πάντα νικάν μηδ’ αεί σπουδήν έχε.
Ας μην νικάς παντού κι ούτε να έχης πάντα τέτοια πρεμούρα.
4.Μή σφόδρα θαρρείν μηδ’ απελπίζειν άγαν.
Ούτε να δίνεις πάρα πόλύ θάρρος, ούτε υπερβολικά να απελπίζεις.
5.Ή μή διδάσκειν ή διδάσκειν τω τρόπω.
Ή μην διδάσκεις καθόλου, ή να διδάσκεις με το παράδειγμά
σου.
6.Μήτε δικαιοσύνην τιν’ ακαμπτέα μήτε φρόνησιν αγκυλόεσσαν έχειν.
Ούτε να αποδεικνύεσαι άκαμπτος στο δίκιο, ούτε να έχεις φρονιμάδα
αγκυλωμένη.
7.Κακού παρ’ ανδρός μήποτε χρηστόν πάθης.
Από κακό άνθρωπο μην περιμένεις να δής καλό.
8.‘Ο πλούτος μεν άπιστος, ο δε θρόνος οφρύς ονείρων.
Ο πλούτος είναι πράγμα άπιστο και η εξουσία σκιά ονείρου.
9.Άφωνον έργον κρείσσον απράκτου λόγου.
Καλύτερα έργο σιωπηλό παρά λόγια χωρίς έργο.
10.Κακώς ακούειν κρείσσον ή λέγειν κακώς.
Προτιμότερο να μην ακούς καλά, από το να μιλάς με κακία.
11.Κηρώ τα ώτα φράσσε προς φαύλους λόγους.
Στα λόγια των φαύλων κλείνε τ’ αυτιά σου με κερί.
12.Ει τοις καλοίς ‘έποιο νουθετούμενος / ουκ εντραπήση τοις
κακοίς γελώμενος.
Αν ακολουθείς τις συμβουλές των εναρέτων, δεν θα νιώσης την ντροπή να σε ξεγελάσουνε οι φαύλοι.
Νεοελληνική απόδοσι:
Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης
(9th In-Country Program, Αστυπάλαια, 08/07/2015)
Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2012
ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ: ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΠΟΙΗΤΙΚΟΤΗΤΟΣ (μέρος γ’). GREGORIO DI NAZIANZO (io dico: Arianzeno); Un Santo Grande Poeta Ed Erudito. ΙII
Το παρακάτω κείμενο κατά την σημερινή εορτή των τρισμεγίστων Φωστήρων Ιεραρχών αποτελεί συνέχεια περσινής ανάρτησής μας:
Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ
"Βεβαίως δικαίωμα του κάθε μελετητού είναι να εκτιμήση την αξία της ποιήσεως του Γρηγορίου κατά την κρίσι του –όσο κι αν υπάρχουν σταθερά σημεία με τα οποία μπορεί να αποφανθή η φιλολογική κριτική αντικειμενικά για την αξία της ποιητικής τέχνης οποιουδήποτε λογοτέχνη – αλλά, κανείς δεν έχει το δικαίωμα να μην δεχθή την μεγάλη πρωτοτυπία που σφραγίζει ανεξίτηλα το μεγάλο ποσοστό της ποιητικής αυτής κληρονομιάς, πράγμα το οποίο είναι το καθαρά προσωπικό περιεχόμενο με πρωτοφανή εξομολογητικό χαρακτήρα.
Και φυσικά, το ποιητικό έργο ενός ανθρώπου , ο οποίος έζησε με συνέπεια τις ιδέες του, βίωσε τα ιδανικά του και αντιμετώπισε υπαρξιακά κάθε γεγονός της ζωής του, δεν θα μπορούσε να μην διαπνέεται από μια γνήσια εσωτερικότητα και έναν αυθεντικό στοχασμό. Αλλά το παράδειγμα του Γρηγορίου είναι μοναδικό: γράφει από εσωτερική ανάγκη να εκφρασθή και υλοποιεί ποιητικά τις ιδέες του, τα συναισθήματα και τα διάφορα γεγονότα της ζωής του, δημόσια και ιδιωτικά ακόμα, δίχως να αποζητά την ποιητική αναγνώρισι, μακριά από οποιαδήποτε εξωτερική σκοπιμότητα και χωρίς κάν ν’ απευθύνεται σε ωρισμένο κοινό. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο οι στίχοι του είναι (κατά το περιεχόμενο) προσιτοί στην αιώνια ανησυχία του κάθε ανθρώπου.
Αναμφίβολα το τόσο σημαντικό αυτό χαρακτηριστικό της ποιήσεως αυτής δεν θα μπορούσε να έχη αγνοηθή απ’ τους εκάστοτε ερευνητές.
Επ’ αυτού λοιπόν, ο Ξύδης {Θεοδώρου Ξύδη, Προσωδιακά χριστιανικά ποιήματα, [Αθήναι] 1958} σωστά παρατηρεί: «Είναι πάντως ενδεικτικό της ποιήσεως αυτής η επίγνωση που κινεί πάντοτε τον ποιητή της, η τεχνική του, κι ακόμα η έντονη εσωτερικότητα που αντηχούν οι στίχοι του Γρηγορίου του Θεολόγου» {ό.π. σ.5).
Περισσότερο συγκεκριμένος ο Τωμαδάκης γράφει: «Ενώπιον του θανάτου, της πικρίας, της ματαιότητος, ο Γρηγόριος, βαθύτατα Έλλην, αναλαμβάνει τον κάλαμον, όχι δια να θεολογήση, αλλά δια να τραγουδήση. Και η ποίησίς του είναι το ξέσπασμα της αγνής, αφελούς, απατηθείσης ψυχής. Βιογραφικαί σελίδες με πολύν φόρτον λεπτομερειών, σατιρικαί σελίδες κατά των φαύλων συγχρόνων του και των αντιπάλων του, λυρικαί σελίδες εξομολογήσεως, οδύνης, εσωτερικού σπαραγμού», και ολοκληρώνει: «Σπανίως εσωτερικός ποιητής ωμίλησε με την ειλικρίνεια και το πάθος του Γρηγορίου».
Με το ίδιο πνεύμα εκφράζεται κι ο Στασινόπουλος, που βρίσκει ότι η ποίησι του Γρηγορίου «υπακούει σε μιαν έντονη εσωτερικότητα, μιαν ενόραση και αναζήτηση του μυστηρίου της ζωής, με κέντρο πάντοτε τον έρωτα προς την απομόνωση» και ότι «έχει βαθύ ανθρώπινο στοιχείο…».
Και μια τελευταία γνώμη: «τα ποιήματα του Γρηγορίου είναι γεννήματα ωρών εγκλεισμού και διακοπής επικοινωνίας με τα έξω, στροφής προς τα μέσα και τα άνω…Είναι εξωτερικεύσεις και ομιλήματα ψυχής, προσευχαί που ξεχειλίζουν από αίσθημα και λυρισμόν. Είναι εξομολογήσεις εκ βαθέων ενός σοφού και ενός αγίου, που η σοφία και η αγιότης του έχουν έχουν μετουσιωθή μέσα εις την υψηλήν θερμοκρασίαν της εμπνεύσεως εις την καθαυτό ποίησιν».
Ως εκ τούτου λοιπόν, σε μια προσωπική ποίησι με τα ανωτέρω αναφερθέντα χαρακτηριστικά, είναι φυσικό να ενυπάρχη άφθονο το υποκειμενικό στοιχείο του συγγραφέως. Και το υποκειμενικό αυτό στοιχείο μας προσφέρεται τόσο ευκρινώς και με τόση ειλικρίνεια μέσα από αυτήν την ποίησι, ώστε εξ αιτίας του αβίαστα να μπορεί να χαρακτηρισθή ο Γρηγόριος «ως ασταθής, σκεπτικιστής, σχολαστικός, ρομαντικός» {Κομίνης}"
(…)
= (Continua...)
Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης
Απο το νεανικό κείμενο μου: "ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΤΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΝΑΖΙΑΝΖΗΝΟΥ ..." (Ο ποιητής Γρηγόριος ο Θεολόγος ή Αριανζηνός)
[Όσο γι’ αυτό το απο εμένα –χρόνια- παρατιθέμενο επίθετο Αριανζηνός, αντί για το έτσι κι αλλιώς δυτικόφερτο «Ναζιανζηνός», ας μην σκανδαλίζονται οι φίλοι. Δεν θα επέτρεπα στην μνήμη του αγαπημένου μου Αγίου να αυθαιρετήσω με σκοπό την αυτοπροβολή.
Αλλά υπόσχομαι να επιχειρηματολογήσω υπέρ της πρότασής μου οσονούπω!]. ΄
Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ
"Βεβαίως δικαίωμα του κάθε μελετητού είναι να εκτιμήση την αξία της ποιήσεως του Γρηγορίου κατά την κρίσι του –όσο κι αν υπάρχουν σταθερά σημεία με τα οποία μπορεί να αποφανθή η φιλολογική κριτική αντικειμενικά για την αξία της ποιητικής τέχνης οποιουδήποτε λογοτέχνη – αλλά, κανείς δεν έχει το δικαίωμα να μην δεχθή την μεγάλη πρωτοτυπία που σφραγίζει ανεξίτηλα το μεγάλο ποσοστό της ποιητικής αυτής κληρονομιάς, πράγμα το οποίο είναι το καθαρά προσωπικό περιεχόμενο με πρωτοφανή εξομολογητικό χαρακτήρα.
Και φυσικά, το ποιητικό έργο ενός ανθρώπου , ο οποίος έζησε με συνέπεια τις ιδέες του, βίωσε τα ιδανικά του και αντιμετώπισε υπαρξιακά κάθε γεγονός της ζωής του, δεν θα μπορούσε να μην διαπνέεται από μια γνήσια εσωτερικότητα και έναν αυθεντικό στοχασμό. Αλλά το παράδειγμα του Γρηγορίου είναι μοναδικό: γράφει από εσωτερική ανάγκη να εκφρασθή και υλοποιεί ποιητικά τις ιδέες του, τα συναισθήματα και τα διάφορα γεγονότα της ζωής του, δημόσια και ιδιωτικά ακόμα, δίχως να αποζητά την ποιητική αναγνώρισι, μακριά από οποιαδήποτε εξωτερική σκοπιμότητα και χωρίς κάν ν’ απευθύνεται σε ωρισμένο κοινό. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο οι στίχοι του είναι (κατά το περιεχόμενο) προσιτοί στην αιώνια ανησυχία του κάθε ανθρώπου.
Αναμφίβολα το τόσο σημαντικό αυτό χαρακτηριστικό της ποιήσεως αυτής δεν θα μπορούσε να έχη αγνοηθή απ’ τους εκάστοτε ερευνητές.
Επ’ αυτού λοιπόν, ο Ξύδης {Θεοδώρου Ξύδη, Προσωδιακά χριστιανικά ποιήματα, [Αθήναι] 1958} σωστά παρατηρεί: «Είναι πάντως ενδεικτικό της ποιήσεως αυτής η επίγνωση που κινεί πάντοτε τον ποιητή της, η τεχνική του, κι ακόμα η έντονη εσωτερικότητα που αντηχούν οι στίχοι του Γρηγορίου του Θεολόγου» {ό.π. σ.5).
Περισσότερο συγκεκριμένος ο Τωμαδάκης γράφει: «Ενώπιον του θανάτου, της πικρίας, της ματαιότητος, ο Γρηγόριος, βαθύτατα Έλλην, αναλαμβάνει τον κάλαμον, όχι δια να θεολογήση, αλλά δια να τραγουδήση. Και η ποίησίς του είναι το ξέσπασμα της αγνής, αφελούς, απατηθείσης ψυχής. Βιογραφικαί σελίδες με πολύν φόρτον λεπτομερειών, σατιρικαί σελίδες κατά των φαύλων συγχρόνων του και των αντιπάλων του, λυρικαί σελίδες εξομολογήσεως, οδύνης, εσωτερικού σπαραγμού», και ολοκληρώνει: «Σπανίως εσωτερικός ποιητής ωμίλησε με την ειλικρίνεια και το πάθος του Γρηγορίου».
Με το ίδιο πνεύμα εκφράζεται κι ο Στασινόπουλος, που βρίσκει ότι η ποίησι του Γρηγορίου «υπακούει σε μιαν έντονη εσωτερικότητα, μιαν ενόραση και αναζήτηση του μυστηρίου της ζωής, με κέντρο πάντοτε τον έρωτα προς την απομόνωση» και ότι «έχει βαθύ ανθρώπινο στοιχείο…».
Και μια τελευταία γνώμη: «τα ποιήματα του Γρηγορίου είναι γεννήματα ωρών εγκλεισμού και διακοπής επικοινωνίας με τα έξω, στροφής προς τα μέσα και τα άνω…Είναι εξωτερικεύσεις και ομιλήματα ψυχής, προσευχαί που ξεχειλίζουν από αίσθημα και λυρισμόν. Είναι εξομολογήσεις εκ βαθέων ενός σοφού και ενός αγίου, που η σοφία και η αγιότης του έχουν έχουν μετουσιωθή μέσα εις την υψηλήν θερμοκρασίαν της εμπνεύσεως εις την καθαυτό ποίησιν».
Ως εκ τούτου λοιπόν, σε μια προσωπική ποίησι με τα ανωτέρω αναφερθέντα χαρακτηριστικά, είναι φυσικό να ενυπάρχη άφθονο το υποκειμενικό στοιχείο του συγγραφέως. Και το υποκειμενικό αυτό στοιχείο μας προσφέρεται τόσο ευκρινώς και με τόση ειλικρίνεια μέσα από αυτήν την ποίησι, ώστε εξ αιτίας του αβίαστα να μπορεί να χαρακτηρισθή ο Γρηγόριος «ως ασταθής, σκεπτικιστής, σχολαστικός, ρομαντικός» {Κομίνης}"
(…)
= (Continua...)
Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης
Απο το νεανικό κείμενο μου: "ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΤΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΝΑΖΙΑΝΖΗΝΟΥ ..." (Ο ποιητής Γρηγόριος ο Θεολόγος ή Αριανζηνός)
[Όσο γι’ αυτό το απο εμένα –χρόνια- παρατιθέμενο επίθετο Αριανζηνός, αντί για το έτσι κι αλλιώς δυτικόφερτο «Ναζιανζηνός», ας μην σκανδαλίζονται οι φίλοι. Δεν θα επέτρεπα στην μνήμη του αγαπημένου μου Αγίου να αυθαιρετήσω με σκοπό την αυτοπροβολή.
Αλλά υπόσχομαι να επιχειρηματολογήσω υπέρ της πρότασής μου οσονούπω!]. ΄
Δευτέρα 25 Ιανουαρίου 2010
Απο το Προσκύνημα του ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ του Θεολόγου στην ΝΕΑ ΚΑΡΒΑΛΗ (Φωτογραφίες απο καλοκαιρινή οικογενειακή εκδρομή). Pellegrinaggio a Nea Karvali
Alcune foto da un pellegrinaggio a Nea Karvali, dove la salma di S. Gregorio di Nazianzo
25 Ιανουαρίου: Εορτή του Αγίου προστάτη του διαχειριστού του Ιστολογίου!
-Την ευλογία σου φίλε και Άγιε!
...
(Απο φωτογραφικό λεύκωμα:)
Με νωπό (ακόμα) το δύσκολα περιγραφόμενο αίσθημα της κατάνυξης απο την (απο χρόνια χρεωστούμενη) επίσκεψι στην Νέα Καρβάλη (κωμόπολι εις ανάμνησι της αλησμόνητης πατρίδας του Πόντου χτισμένη κοντά στην Καβάλα) προσκυνητές (οικογενειακώς) στον Ι. Ναό του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου. Ευλάβεια και συγκίνησι μπροστά στο εκεί φιλοξενούμενο λείψανο του αγαπημένου Αγίου, Ιεράρχη και ποιητή απο την Αριανζό.
1.
2.
3.4
.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
ε
2.
3.4
.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
Παρασκευή 30 Ιανουαρίου 2009
ΙΕΡΑΡΧΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ: Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΕΙΝΑΙ ΙΣΟΤΙΜΗ... (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ). San Gregorio di Nazianzo: Un brano dall’ orazione 37 Contro l' adulterio
ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ: Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΕΙΝΑΙ ΙΣΟΤΙΜΗ. (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ-ΜΝΗΜΕΙΟ ΑΝΤΙΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ)
Για την καθιέρωσι της εορτής των τριών Μικρασιατών Αγίων, του Βασίλειου από την Καισάρεια, του Γρηγόριου από την Αριανζό, και του Ιωάννη γνωστότερου ως Χρυσοστόμου και την από κοινού προς το πρόσωπό τους τιμή προ 900 ετών ως Τρείς Ιεράρχες, έχουμε ήδη κάτι ψελλίση.
Πολλά θα μπορούσε κανείς, φυσικά, να προσθέση. Το μέγεθος της αγνοίας μας, μαζί και το μορφωτικό έλλειμμα της κοινωνίας μας είναι μέγα. Παράλληλα διαπιστώνουμε πως από κοντά με την κρατούσα εθιμοτυπική-επιδερμική αντίληψι σχετικά με τους 3 Ιεράρχες ως προστατών των γραμμάτων και της παιδείας έχουν ‘πλασαριστεί’ και ένα σωρό άλλες. Κάποιες από άγνοια, κάποιες από προκατάληψι ή εμπάθεια. Από χρόνια η νεοελληνική ελαφρότητα και ακηδία αφήνει μαζί με άλλες πολύτιμες ιστορικές παρακαταθήκες και τις γιγάντιες αυτές μορφές παραπεταμένες μέσα σε ένα αραχνιασμένο περιβάλλον συμβατικότητας και συντηρητισμού.
Στην σημερινή ευκαιρία με την ελπίδα να συμβάλουμε κάπως στο να διαλυθή κάποιο από τα τόσα συνήθη στερεότυπα που τείνουν να επικρατήσουν σε βάρος των μεγάλων μας Πατέρων, διαλέξαμε ένα πεζό κείμενο του αγαπημένου και λίγο γνωστότερου σε μας Γρηγορίου του Θεολόγου.
Στο κείμενο αυτό που ακολουθεί, απόσπασμα από τον 37ο λόγο του με θέμα την μοιχεία ο Γρηγόριος κλήθηκε ν΄απαντήση σε ερώτημα για την αντιμετώπισι των γυναικών που διαπράττουν συζυγική απιστία από το εθιμικό δίκαιο και τον νόμο.
Ο Ιεράρχης δεν περιορίζεται να παρουσιάση απλώς την θεολογική θέσι της Εκκλησίας. Παίρνει προσωπική θέσι στο ευρύτερο κοινωνικό πρόβλημα και [1700 χρόνια πριν απο την νεοελληνική ...ανακάλυψι νεόκοπων πολιτικών πως "το νόμιμο δεν είναι και ηθικό" ] διακηρύσσοντας σθεναρά την ισοτιμία ανδρών-γυναικών, όχι μόνο αντιτίθεται στην μεροληψία της ανδροκρατούμενης κοινωνίας, αλλά με παρρησία στρέφεται ευθέως και κατά του νόμου.
Εκκινώντας από την χριστιανική πνευματική αρχή αρθρώνει τολμηρό λόγο κατά του ισχύοντος τότε νομοθετικού συστήματος:
«Ου δέχομαι ταύτην την νομοθεσίαν…»
ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
«Ου δέχομαι ταύτην την νομοθεσίαν, ουκ επαινώ την συνήθειαν. Άνδρες ήσαν οι νομοθετούντες, δια τούτο κατά, γυναικών η νομοθεσία. επεί και τοις πατράσιν υπ’ εξουσίαν δεδώκασι τα τέκνα, το δε ασθενέστερον, αθεράπευτον είασαν.
Θεός δέ ουχ ούτως΄ αλλά, «Τίμα τόν πατέρα σου καί τήν μητέρα σου», ήτις εστιν εντολή πρώτη, «ίνα εύ σοι γένηται», εν επαγγελίαις κειμένη[...]. Οράτε τό ίσον τής νομοθεσίας. Είς ποιητής ανδρός καί γυναικός, είς χούς αμφότεροι, εικών μία, νόμος είς, θάνατος είς, ανάστασις μία. Ομοίως εξ ανδρός καί γυναικός γεγόναμεν΄ έν χρέος παρά τών τέκνων τοίς γονεύσι οφείλεται. πώς ουν συ σωφροσύνην μεν απαιτείς, ουκ αντεισφέρεις δε; Πώς, ό μη δίδως, αιτείς; Πώς, ομότιμον σώμα ών, ανίσως νομοθετείς; Ει δέ τά χείρω σκοπείς΄ ήμαρτεν η γυνή, τούτο καί ο Αδάμ΄ αμφοτέρους ο όφις ηπάτησεν. Ου τό μέν ασθενέστερον ηυρέθη, τό δέ ισχυρότερον. Αλλά τά βελτίω λογίζη; αμφοτέρους σώζει Χριστός τοίς πάθεσιν. Υπέρ ανδρός σάρξ εγένετο; τούτο καί υπέρ γυναικός.»
ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ, Λόγος ΛΖ΄6-7)
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΙ
"Δεν αποδέχομαι αυτούς τους νόμους και καταδικάζω αυτήν την συνήθεια.
Αφού εκείνοι που φτιάξαν τους νόμους ήσαν άνδρες, γι’ αυτό και η νομοθεσία είναι κατά των γυναικών. Μέχρι και τα παιδιά τα δώσανε στην εξουσία του πατέρα, ενώ αφήσανε χωρίς καμμιά φροντίδα το πιο ασθενές μέρος.
Ο Θεός δεν τά’ πε έτσι όμως, αλλά: «Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου για να ευτυχήσης» που είναι και η πρώτη εντολή βαλμένη στην διαθήκη (…)
Βλέπετε το ισότιμο της (θείας) νομοθεσίας. Ένας ο πλάστης του άνδρα και της γυναίκας, ένα χώμα και οι δυό τους, μία εικόνα, ένας νόμος, ένας θάνατος μία ανάστασι.
Με τον ίδιο τρόπο έχουμε γεννηθή από άνδρα και γυναίκα, την ίδια υποχρέωσι οφείλουν τα παιδιά στους γονείς τους.
Πώς εσύ, λοιπόν, απαιτείς συζυγική πίστι από την γυναίκα σου, ενώ με την σειρά σου δεν την προσφέρεις; Πώς ζητάς αυτό που δεν δίνεις; Πώς βάζεις νόμους με πνεύμα ανισότητας, ενώ είσαι ισότιμος;
Αν θέλης να εξετάσουμε και τα χειρότερα, σκέψου κι αυτό: αμάρτησε η Γυναίκα; Το ίδιο και ο Αδάμ. Αμφότερους τους εξαπάτησε ο όφις. Δεν αποδείχθηκε το ένα φύλο πιο ασθενές και το άλλο πιο ισχυρό.
Να υπολογίσουμε και τα καλύτερα;
Ο Χριστός μας σώζει αμφότερους με τα (άγια) πάθη του. Σαρκώθηκε για τον άνδρα; Το ίδιο και για την γυναίκα!"
Γ. Ν., Λόγος 37 6-7
Αλήθεια , μήπως οι Ιεράρχες μας ευρισκόντουσαν στην πρωτοπορία των κοινωνικών αγώνων της εποχής τους, ο δε Αριανζηνός μέγας Θεολόγος και λογοτέχνης Ιεράρχης, μήπως θα έπρεπε να προστεθή στους προφήτες του φεμινιστικού κινήματος;
Για την καθιέρωσι της εορτής των τριών Μικρασιατών Αγίων, του Βασίλειου από την Καισάρεια, του Γρηγόριου από την Αριανζό, και του Ιωάννη γνωστότερου ως Χρυσοστόμου και την από κοινού προς το πρόσωπό τους τιμή προ 900 ετών ως Τρείς Ιεράρχες, έχουμε ήδη κάτι ψελλίση.Πολλά θα μπορούσε κανείς, φυσικά, να προσθέση. Το μέγεθος της αγνοίας μας, μαζί και το μορφωτικό έλλειμμα της κοινωνίας μας είναι μέγα. Παράλληλα διαπιστώνουμε πως από κοντά με την κρατούσα εθιμοτυπική-επιδερμική αντίληψι σχετικά με τους 3 Ιεράρχες ως προστατών των γραμμάτων και της παιδείας έχουν ‘πλασαριστεί’ και ένα σωρό άλλες. Κάποιες από άγνοια, κάποιες από προκατάληψι ή εμπάθεια. Από χρόνια η νεοελληνική ελαφρότητα και ακηδία αφήνει μαζί με άλλες πολύτιμες ιστορικές παρακαταθήκες και τις γιγάντιες αυτές μορφές παραπεταμένες μέσα σε ένα αραχνιασμένο περιβάλλον συμβατικότητας και συντηρητισμού.
Στην σημερινή ευκαιρία με την ελπίδα να συμβάλουμε κάπως στο να διαλυθή κάποιο από τα τόσα συνήθη στερεότυπα που τείνουν να επικρατήσουν σε βάρος των μεγάλων μας Πατέρων, διαλέξαμε ένα πεζό κείμενο του αγαπημένου και λίγο γνωστότερου σε μας Γρηγορίου του Θεολόγου.Στο κείμενο αυτό που ακολουθεί, απόσπασμα από τον 37ο λόγο του με θέμα την μοιχεία ο Γρηγόριος κλήθηκε ν΄απαντήση σε ερώτημα για την αντιμετώπισι των γυναικών που διαπράττουν συζυγική απιστία από το εθιμικό δίκαιο και τον νόμο.
Ο Ιεράρχης δεν περιορίζεται να παρουσιάση απλώς την θεολογική θέσι της Εκκλησίας. Παίρνει προσωπική θέσι στο ευρύτερο κοινωνικό πρόβλημα και [1700 χρόνια πριν απο την νεοελληνική ...ανακάλυψι νεόκοπων πολιτικών πως "το νόμιμο δεν είναι και ηθικό" ] διακηρύσσοντας σθεναρά την ισοτιμία ανδρών-γυναικών, όχι μόνο αντιτίθεται στην μεροληψία της ανδροκρατούμενης κοινωνίας, αλλά με παρρησία στρέφεται ευθέως και κατά του νόμου.
Εκκινώντας από την χριστιανική πνευματική αρχή αρθρώνει τολμηρό λόγο κατά του ισχύοντος τότε νομοθετικού συστήματος:
«Ου δέχομαι ταύτην την νομοθεσίαν…»
ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
«Ου δέχομαι ταύτην την νομοθεσίαν, ουκ επαινώ την συνήθειαν. Άνδρες ήσαν οι νομοθετούντες, δια τούτο κατά, γυναικών η νομοθεσία. επεί και τοις πατράσιν υπ’ εξουσίαν δεδώκασι τα τέκνα, το δε ασθενέστερον, αθεράπευτον είασαν.
Θεός δέ ουχ ούτως΄ αλλά, «Τίμα τόν πατέρα σου καί τήν μητέρα σου», ήτις εστιν εντολή πρώτη, «ίνα εύ σοι γένηται», εν επαγγελίαις κειμένη[...]. Οράτε τό ίσον τής νομοθεσίας. Είς ποιητής ανδρός καί γυναικός, είς χούς αμφότεροι, εικών μία, νόμος είς, θάνατος είς, ανάστασις μία. Ομοίως εξ ανδρός καί γυναικός γεγόναμεν΄ έν χρέος παρά τών τέκνων τοίς γονεύσι οφείλεται. πώς ουν συ σωφροσύνην μεν απαιτείς, ουκ αντεισφέρεις δε; Πώς, ό μη δίδως, αιτείς; Πώς, ομότιμον σώμα ών, ανίσως νομοθετείς; Ει δέ τά χείρω σκοπείς΄ ήμαρτεν η γυνή, τούτο καί ο Αδάμ΄ αμφοτέρους ο όφις ηπάτησεν. Ου τό μέν ασθενέστερον ηυρέθη, τό δέ ισχυρότερον. Αλλά τά βελτίω λογίζη; αμφοτέρους σώζει Χριστός τοίς πάθεσιν. Υπέρ ανδρός σάρξ εγένετο; τούτο καί υπέρ γυναικός.»
ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ, Λόγος ΛΖ΄6-7)
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΙ
"Δεν αποδέχομαι αυτούς τους νόμους και καταδικάζω αυτήν την συνήθεια.
Αφού εκείνοι που φτιάξαν τους νόμους ήσαν άνδρες, γι’ αυτό και η νομοθεσία είναι κατά των γυναικών. Μέχρι και τα παιδιά τα δώσανε στην εξουσία του πατέρα, ενώ αφήσανε χωρίς καμμιά φροντίδα το πιο ασθενές μέρος.
Ο Θεός δεν τά’ πε έτσι όμως, αλλά: «Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου για να ευτυχήσης» που είναι και η πρώτη εντολή βαλμένη στην διαθήκη (…)
Βλέπετε το ισότιμο της (θείας) νομοθεσίας. Ένας ο πλάστης του άνδρα και της γυναίκας, ένα χώμα και οι δυό τους, μία εικόνα, ένας νόμος, ένας θάνατος μία ανάστασι.
Με τον ίδιο τρόπο έχουμε γεννηθή από άνδρα και γυναίκα, την ίδια υποχρέωσι οφείλουν τα παιδιά στους γονείς τους.
Πώς εσύ, λοιπόν, απαιτείς συζυγική πίστι από την γυναίκα σου, ενώ με την σειρά σου δεν την προσφέρεις; Πώς ζητάς αυτό που δεν δίνεις; Πώς βάζεις νόμους με πνεύμα ανισότητας, ενώ είσαι ισότιμος;
Αν θέλης να εξετάσουμε και τα χειρότερα, σκέψου κι αυτό: αμάρτησε η Γυναίκα; Το ίδιο και ο Αδάμ. Αμφότερους τους εξαπάτησε ο όφις. Δεν αποδείχθηκε το ένα φύλο πιο ασθενές και το άλλο πιο ισχυρό.
Να υπολογίσουμε και τα καλύτερα;
Ο Χριστός μας σώζει αμφότερους με τα (άγια) πάθη του. Σαρκώθηκε για τον άνδρα; Το ίδιο και για την γυναίκα!"
Γ. Ν., Λόγος 37 6-7
Αλήθεια , μήπως οι Ιεράρχες μας ευρισκόντουσαν στην πρωτοπορία των κοινωνικών αγώνων της εποχής τους, ο δε Αριανζηνός μέγας Θεολόγος και λογοτέχνης Ιεράρχης, μήπως θα έπρεπε να προστεθή στους προφήτες του φεμινιστικού κινήματος;
Παρασκευή 25 Ιουλίου 2008
ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ, ΜΙΑ ΠΑΝΤΡΕΜΕΝΗ, ΧΗΡΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΣΣΑ ΑΓΙΑ, ΚΑΙ ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ
Σήμερα, 25 Ιουλίου η Εκκλησία τιμά όχι μόνο την κοίμησι της Αγίας Άννης, αλλά και την μνήμη (μεταξύ άλλων αγίων) της Οσίας Ολυμπιάδος τής Διακόνου.
Μια γρήγορη ματιά στο συναξάριο της Αγίας μάς παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα ιστορική γυναικεία μορφή. Προτάσσω ότι είναι η πιο γνωστή Διακόνισσα της εκκλησιαστικής μας ιστορίας, λαμπρή εκπρόσωπος ενός άδικα εξαφανισμένου εκκλησιαστικού θεσμού που είναι καιρός -20 χρόνια πέρασαν πια κι από το Διορθόδοξο Θεολογικό Συνέδριο της Ρόδου με την θετική του εισήγησι- να αναβιώση.
Κόρη επιφανών γονέων , πλούσια, αρκετά μορφωμένη, νέα, ωραία και έξυπνη. Παντρεύτηκε περι το 385 τον έπαρχο της Κωνσταντινουπόλεως Νεβρίδιο. Όμως ο γάμος της δεν ευτύχησε, καθόσον ο άνδρας της πέθανε μετά από λίγο (κατά τον συναξαριστή μάλιστα «Eις καιρόν γαρ οπού ήτον ακόμη παρθένος, απέθανεν ο ταύτης νυμφίος, όθεν έμεινεν ενταυτώ και παρθένος και χήρα η αυτή» (Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού. Τόμος Γ´. Εκδόσεις Δόμος, 2005).
Η ίδια, όμως, την χηρεία της θεώρησε θεόσταλτο σημείο προς αφιέρωσι σε Αυτόν με έργα ασκήσεως και ευποιϊας. Στην συνέχεια γίνεται πιστή μαθήτρια και ακόλουθος του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, στον οποίο προσφέρει όλο τον πλούτο της , για να τον χρησιμοποιήσει για τις ανάγκες της Εκκλησίας. Χειροτονήθηκε διάκονος από τον άγιο Νεκτάριο, πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κι έκτισε δικό της μοναστήρι στο οποίο θεοφιλώς έζησε.
« Όθεν και προς αυτήν ο θείος Xρυσόστομος έστειλε τας πολλάς εκείνας και μελιρρύτους του επιστολάς. Eις το τέλος δε της ζωής της εκοσμήθη η Oσία αύτη και με τον στέφανον της ομολογίας. Yπέρ γαρ της αληθείας, άδικον έλαβεν εξορίαν, όπου και τελειωθείσα η τρισολβία απήλθε προς Kύριον.» (Εκοιμήθη εν Νικομήδεια, το 408 ή κατ’ άλλους το 410)
Περισσότερα για την Οσία Ολυμπιάδα βλ. http://www.aegeantimes.gr/pigizois/BIBLIA/diakonisses_kef_Ε.htm
(Ως οπαδός του αντιεξουσιαστή μεγάλου Αγίου, δέχεται και αυτή εξορία και αυτό το γεγονός της εν εξορία αποδημίας υπογραμμίζει το δίστιχο στον συναξαριστή:
«Oλυμπιάς πεσούσα πατρίδος φίλης,
Προς την άνω χαίρουσα βαίνει πατρίδα.»)
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΟΣ ΠΑΡΑΙΝΕΤΙΚΟΝ ΠΡΟΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ
Όμως η Ολυμπιάς ήταν γνωστή και του ιδιαίτερα αγαπητού μου αγίου, του Γρηγορίου του Θεολόγου. Ήδη από την περίοδο 379-381 μ.Χ., όταν ο Γρηγόριος Αριανζηνός (:κατ’ εμέ – Ναζιανζηνός κατά τους Δυτικούς) βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη, είχαν συναντηθή.
Γνωρίζουμε επίσης ότι ο Γρηγόριος ήταν καλεσμένος στον γάμο της. Ταλαιπωρούμενος εκείνη την περίοδο από ασθένεια ο γέρων δεν ήταν δυνατόν να παρευρεθή και αντ’ αυτού της έστειλε ως γαμήλιο δώρο ένα ποίημά του.
Από αυτό το πολύστιχο (111 στίχοι σε δακτυλικό εξάμετρο!) μεστό παραινέσεων ποίημα (το αριθμούμενο ως 6ο από τα λεγόμενα «Ιστορικά έπη») προς την ονομαστή για τις αρετές της Ολυμπιάδα, μία έμμετρη σύνθεσι όπου συμπυκνώνεται η αντίληψι του πόντιου-Καππαδόκη Αγίου για την Γυναίκα και τις υποχρεώσεις της σε έναν χριστιανικό γάμο, επιτρέψτε μου να σταχυολογήσω (αποδίδοντας στην νεοελληνική) μερικούς στίχους.
Της απευθύνεται ως πνευματικός της πατέρας:
1-5 «Παιδί μου, τούτο, το ευγενές, εγώ, σου στέλνω δώρο
ο Γρηγόριος. Κι η συμβουλή η άριστη είναι η πατρική.
Ούτε το δεμένο με πετράδια χρυσάφι είναι στολίδι
για ευγενείς γυναίκες, Ολυμπιάδα, ούτε με θελκτικά ξεδιάντροπο
συνήθειο να χρωματίζεις την (όμορφη) βασιλική σου όψι…»
Δεν λείπουν οι στοχασμοί,
19 «Σε όλα παραμονεύει ο κόρος. Ο ακόρεστος πόθος (του έρωτα) είναι ο άριστος»
44 «Για τον πνιγμένο (στην στενοχώρια) άνδρα, η γυναίκα του απάνεμο λιμάνι»
81 «Γλώσσα απρόσεκτη βάζει συχνά σε κίνδυνο αθώους»
οι γενικές και πρακτικές συμβουλές,
9-10 «Νοιάσου για την σωφροσύνη και την θαυμαστή ομορφιά
Μέσα στα σκεπασμένα μάτια. Κι οι τρόποι σου τ’ ομορφότερο άνθος…»
12 «Να σέβεσαι πρώτα τον Θεό, μετά τον σύζυγό σου»
82 «Να σωπαίνης, καλύτερα, όταν σε βιάζει το πράγμα σε λόγια
παρά να μιλάς, όταν η περίστασι τον άκομψο λόγο αποκλείει»
ακόμα και εκείνες που αφορούν τις σαρκικές ορμές:
86 – 87 «Δέξου κι αυτό: μην έχης αδάμαστη την όρεξι της σάρκας
κι ούτε στο συζυγικό πάντα να δίνεσαι κρεβάτι. Πείθε τον άντρα σου
να τηρεί τις μέρες τις αγνότερες. Γιατί έτσι πρέπει…»
Για να κλείση το ποίημά του με μια ευχή για - τί άλλο; - ευτεκνία:
108 – 111 «Τώρα, λοιπόν, το ενθύμιο το έχεις. Κι αν θές ακόμα κάτι:
Να γίνης εύχομαι πολύκαρπο αμπέλι, για των παιδιών σου τα παιδιά.
Έτσι από περισσότερους, ο μέγας Θεός, θα γίνη να υμνείται.
Γι’ Αυτόνε και γεννιόμαστε, σ’ Αυτόνε κι από 'δώ αναχωρούμε».
Μια γρήγορη ματιά στο συναξάριο της Αγίας μάς παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα ιστορική γυναικεία μορφή. Προτάσσω ότι είναι η πιο γνωστή Διακόνισσα της εκκλησιαστικής μας ιστορίας, λαμπρή εκπρόσωπος ενός άδικα εξαφανισμένου εκκλησιαστικού θεσμού που είναι καιρός -20 χρόνια πέρασαν πια κι από το Διορθόδοξο Θεολογικό Συνέδριο της Ρόδου με την θετική του εισήγησι- να αναβιώση.
Κόρη επιφανών γονέων , πλούσια, αρκετά μορφωμένη, νέα, ωραία και έξυπνη. Παντρεύτηκε περι το 385 τον έπαρχο της Κωνσταντινουπόλεως Νεβρίδιο. Όμως ο γάμος της δεν ευτύχησε, καθόσον ο άνδρας της πέθανε μετά από λίγο (κατά τον συναξαριστή μάλιστα «Eις καιρόν γαρ οπού ήτον ακόμη παρθένος, απέθανεν ο ταύτης νυμφίος, όθεν έμεινεν ενταυτώ και παρθένος και χήρα η αυτή» (Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού. Τόμος Γ´. Εκδόσεις Δόμος, 2005).
Η ίδια, όμως, την χηρεία της θεώρησε θεόσταλτο σημείο προς αφιέρωσι σε Αυτόν με έργα ασκήσεως και ευποιϊας. Στην συνέχεια γίνεται πιστή μαθήτρια και ακόλουθος του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, στον οποίο προσφέρει όλο τον πλούτο της , για να τον χρησιμοποιήσει για τις ανάγκες της Εκκλησίας. Χειροτονήθηκε διάκονος από τον άγιο Νεκτάριο, πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κι έκτισε δικό της μοναστήρι στο οποίο θεοφιλώς έζησε.
« Όθεν και προς αυτήν ο θείος Xρυσόστομος έστειλε τας πολλάς εκείνας και μελιρρύτους του επιστολάς. Eις το τέλος δε της ζωής της εκοσμήθη η Oσία αύτη και με τον στέφανον της ομολογίας. Yπέρ γαρ της αληθείας, άδικον έλαβεν εξορίαν, όπου και τελειωθείσα η τρισολβία απήλθε προς Kύριον.» (Εκοιμήθη εν Νικομήδεια, το 408 ή κατ’ άλλους το 410)
Περισσότερα για την Οσία Ολυμπιάδα βλ. http://www.aegeantimes.gr/pigizois/BIBLIA/diakonisses_kef_Ε.htm
(Ως οπαδός του αντιεξουσιαστή μεγάλου Αγίου, δέχεται και αυτή εξορία και αυτό το γεγονός της εν εξορία αποδημίας υπογραμμίζει το δίστιχο στον συναξαριστή:
«Oλυμπιάς πεσούσα πατρίδος φίλης,
Προς την άνω χαίρουσα βαίνει πατρίδα.»)
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΟΣ ΠΑΡΑΙΝΕΤΙΚΟΝ ΠΡΟΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ
Όμως η Ολυμπιάς ήταν γνωστή και του ιδιαίτερα αγαπητού μου αγίου, του Γρηγορίου του Θεολόγου. Ήδη από την περίοδο 379-381 μ.Χ., όταν ο Γρηγόριος Αριανζηνός (:κατ’ εμέ – Ναζιανζηνός κατά τους Δυτικούς) βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη, είχαν συναντηθή.
Γνωρίζουμε επίσης ότι ο Γρηγόριος ήταν καλεσμένος στον γάμο της. Ταλαιπωρούμενος εκείνη την περίοδο από ασθένεια ο γέρων δεν ήταν δυνατόν να παρευρεθή και αντ’ αυτού της έστειλε ως γαμήλιο δώρο ένα ποίημά του.
Από αυτό το πολύστιχο (111 στίχοι σε δακτυλικό εξάμετρο!) μεστό παραινέσεων ποίημα (το αριθμούμενο ως 6ο από τα λεγόμενα «Ιστορικά έπη») προς την ονομαστή για τις αρετές της Ολυμπιάδα, μία έμμετρη σύνθεσι όπου συμπυκνώνεται η αντίληψι του πόντιου-Καππαδόκη Αγίου για την Γυναίκα και τις υποχρεώσεις της σε έναν χριστιανικό γάμο, επιτρέψτε μου να σταχυολογήσω (αποδίδοντας στην νεοελληνική) μερικούς στίχους.
Της απευθύνεται ως πνευματικός της πατέρας:
1-5 «Παιδί μου, τούτο, το ευγενές, εγώ, σου στέλνω δώρο
ο Γρηγόριος. Κι η συμβουλή η άριστη είναι η πατρική.
Ούτε το δεμένο με πετράδια χρυσάφι είναι στολίδι
για ευγενείς γυναίκες, Ολυμπιάδα, ούτε με θελκτικά ξεδιάντροπο
συνήθειο να χρωματίζεις την (όμορφη) βασιλική σου όψι…»
Δεν λείπουν οι στοχασμοί,
19 «Σε όλα παραμονεύει ο κόρος. Ο ακόρεστος πόθος (του έρωτα) είναι ο άριστος»
44 «Για τον πνιγμένο (στην στενοχώρια) άνδρα, η γυναίκα του απάνεμο λιμάνι»
81 «Γλώσσα απρόσεκτη βάζει συχνά σε κίνδυνο αθώους»
οι γενικές και πρακτικές συμβουλές,
9-10 «Νοιάσου για την σωφροσύνη και την θαυμαστή ομορφιά
Μέσα στα σκεπασμένα μάτια. Κι οι τρόποι σου τ’ ομορφότερο άνθος…»
12 «Να σέβεσαι πρώτα τον Θεό, μετά τον σύζυγό σου»
82 «Να σωπαίνης, καλύτερα, όταν σε βιάζει το πράγμα σε λόγια
παρά να μιλάς, όταν η περίστασι τον άκομψο λόγο αποκλείει»
ακόμα και εκείνες που αφορούν τις σαρκικές ορμές:
86 – 87 «Δέξου κι αυτό: μην έχης αδάμαστη την όρεξι της σάρκας
κι ούτε στο συζυγικό πάντα να δίνεσαι κρεβάτι. Πείθε τον άντρα σου
να τηρεί τις μέρες τις αγνότερες. Γιατί έτσι πρέπει…»
Για να κλείση το ποίημά του με μια ευχή για - τί άλλο; - ευτεκνία:
108 – 111 «Τώρα, λοιπόν, το ενθύμιο το έχεις. Κι αν θές ακόμα κάτι:
Να γίνης εύχομαι πολύκαρπο αμπέλι, για των παιδιών σου τα παιδιά.
Έτσι από περισσότερους, ο μέγας Θεός, θα γίνη να υμνείται.
Γι’ Αυτόνε και γεννιόμαστε, σ’ Αυτόνε κι από 'δώ αναχωρούμε».
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
Αναρτήσεις
