“Πνεῦμα τὸ σὸν ζητῶν” : έμμετρη μετάφρασις στο επίγραμμα για “τὸ φίλανδρον” της “Ιουλίττης”. Una traduzione poetica dell'epigramma tombale di una certa Giulietta (dal suo marito). “To Juliet”; A 3rd century Greek Grave Epigram translated by Alex. Sellenides

 

(Για την 6 του Αυγούστου, αντί και του Ιουλίου) 

 

Πρόκειται για επιτύμβιο επίγραμμα “της Ιουλίττης” από την Απάμεια (Συρία), 3ος αι. μ.Χ.

Το ελάχιστα γνωστό αυτό αρχαίο επιτύμβιο επίγραμμα είναι ένας συγκινητικός αποχαιρετισμός ενός συζύγου προς τη νεκρή γυναίκα του, την Ιουλίττα, η οποία εξυμνείται (και μάλιστα κατα τρόπο υπερθετικό) για τη σωφροσύνη, την πίστι, την εργατικότητα, αλλά και την σωματική της ομορφιά!

Ολιγόστιχο, (7 δακτυλικοί εξάμετροι), αλλά απο πολλές πλευρές εύχυμο, το επίγραμμα μου δίνει την εντύπωσι πως πρωτοτυπεί μεταξύ άλλων στην σύγκρισι της αγαπημένης νεκρής με την Πηνελόπη και την Λαοδάμεια . 

Ο άγνωστος ποιητής χρησιμοποιεί δύο δοτικές της αναφοράς («ἔργοις» και «εἰκόνι») για να εντοπίσει επακριβώς τα πεδία στα οποία η Ιουλίττα υπερείχε («ὑπερέσχεν» .

Και άν το «εἰκών» ως λέξι αναφέρεται στο παράστημα και την εξωτερική εμφάνισι, ο σύζυγος παραπέμποντας στην μυθική Λαοδάμεια λέει ρητά ότι η Ιουλίττα ήταν εκθαμβωτικά όμορφη, και μάλιστα την ξεπερνούσε.

Απο την άλλη η σύγκρισι με την Πηνελόπη, (το «ἔργοις [ὑπερέσχεν] Πηνελόπην») μπορεί να ιδωθεί σε διαστάσεις, ως το απόλυτο σύμβολο της συζυγικής πίστης και της οικιακής αρετής:

 

Α. «ἔργοις» Η κυριολεκτική σημασία: Η λ. «ἔργα» στην αρχαία ελληνική ποίηση (ειδικά για τις γυναίκες) αναφέρεται στις οικιακές εργασίες, με κυριότερη την υφαντική (όπως ο περίφημος ιστός της Πηνελόπης). Σημαίνει, λοιπόν, ότι η Ιουλίττα ήταν εξαιρετική νοικοκυρά, εργατική και αφοσιωμένη στην οικογένειά της.

 

Β. «ἔργοις» Η μεταφορική διάστασι: Τα «έργα» εδώ προφανώς αντιπροσωπεύουν καί τις πράξεις της αφοσίωσης καθώς καί τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε τη ζωή της. Ο σύζυγος δηλώνει ότι η Ιουλίττα ξεπέρασε την Πηνελόπη όχι μόνο στην νοικοκυροσύνη, αλλά στο ίδιο το «έργο»-μεγαλείο της συζυγικής πίστης και της υπομονής, του οποίου "έργου" ακριβώς απετέλεσε πρότυπο..

 

Άρα, δυαδική σύγκρισι μίας ολότητας σε δύο επιπεδα και απο αυτά το ένα πάλι διακλαδώνεται.

 

[Άλλα, επίσης πολύ ενδιαφέροντα, άλλοτε. Σε σχόλιο ή ...Ομιλία ..]

.......................................................................................

 

 

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

 

ἸΟΥΛΊΤΤΑ ΣΏΦΡΩΝ ἈΓΑΘῊ ΚΕΙ͂ΤΑΙ ΜΟΝΌΝΥΜΦΟΣ ∙

ΣΤΗ͂ΛΑΙΣ ἈΨΎΧΩΝ ἌΛΑΛΟΝ ΤΡΌΠΕΟΝ ΓΕΓΈΝΗΤΑΙ·

Ἦ ΠΑΛΑΙᾺΣ ὙΠΕΡΗ͂ΡΕ ΚΑῚ ΟΥ̓ ΤᾺΣ ΝΥ͂Ν, ὙΠΕΡΈΣΧΕΝ

ΠΗΝΕΛΌΠΗΝ ἜΡΓΟΙΣ ΚΑῚ ΕἸΚΌΝΙ ΛΑΟΔΆΜΕΙΑΝ·

ΠΝΕΥ͂ΜΑ ΤῸ ΣῸΝ ΖΗΤΩ͂Ν ΜΟΙΡΩ͂Ν ΤΑΓΑΙ͂Σ ἈΠΕΛΑΣΘΈΝ

ἜΡΧΟΜ’ ἘΚΕΙ͂ ΠΟΤΕ ΔΉ· ΣῈ ΓᾺΡ ἘΛΘΕΙ͂Ν ΟΥ̓ ΘΈΜΙΣ ἘΣΤΊΝ·

ΤΉΡΕΙ ΜΟΙ ΤῸ ΦΊΛΑΝΔΡΟΝ ἘΚΕΙ͂, ὩΣ ὯΔ’ ἘΦΎΛΑΞΑΣ.

 

Η ΕΜΜΕΤΡΗ ΑΠΟΔΟΣΙ

 

 

 

...ΤΟ ΣΟΝ ΖΗΤΩΝ

Εδώ βρέθηκε νιόπαντρη η σώφρων Ιουλίττα ∙

που ‘γινε τρόπαιο άφωνο, σε άψυχα μνημούρια...

Πώς όλες τις ξεπέρναγες, παλιές μαζί και νέες:

στο κάλλος Λαοδάμεια, στην πίστι Πηνελόπη!

Ψάχνω παντού το πνεύμα σου -ξοστρακισμός της Μοίρας -

Περίμενέ με εσύ εκεί, όπως και είναι πρέπον∙

του αντρός σου κράτα την τιμή, όπως κι εδώ την φύλαξες!

 

(ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ,  Χαλκίδα, 6 8 2026  )