Στα 101 χρόνια του Αναγνωστάκη: “Έχει Τέλος το Σκάκι;”: Μία ποιητική αντίρρησι του Σελλενίδη...Sul centenario di M. Anagnostakis (1925 - 2005: "Gli scacchi finiscono mai?" Un'obiezione poetica di Sellenidis...

Πέρυσι, χρονιά της εκατονταετηρίδας απο την γέννησι του σπουδαίου Μανώλη Αναγνωστάκη (9 Μαρτίου 1925...) σχεδίαζα να κάνω κάτι περισσότερο στο πλαίσιο του In Country Program που ήμουν προσκεκλημένος. Εκ των πραγμάτων δεν τα κατάφερα…

[Το ίδιο απαγορευτική αποδείχθηκε και η άλλη επέτειος των 30 χρόνων απο τον θάνατό του.]

Εφέτος έλεγα να πετύχω ακριβώς την ημερομηνία στις αρχές Μαρτίου στο Ιστολόγιο ή να περιμένω την ευκαιρία του εφετινού Θερινού Σχολείου πολύ πιο οργανωμένα, ει δυνατόν με μια επιμέρους θεματική σε συνεννόησι πάντα με τον επικεφαλής καθηγητή του Προγράμματος. Η πρόσφατη όμως πληροφόρησί μου πως για λόγους ανωτέρας βίας μάλλον ακυρώνεται η διεξαγωγή του εφετινού In Country Program, με ωθεί να επιχειρήσω μια απλή, ήσσονος σημασίας, ανάρτησι στο ταλαίπωρο Blog μου.

[Η απογοήτευσί μου, ομολογημένα, ας είναι δικαιολογία για την όποια προχειρότητα του σημερινού post...]

….………….

Η άποψί μου για τον αγαπημένο της Αριστεράς και βραβευμένο αυτόν ποιητή της Θεσσαλονίκης έχει κατατεθεί καί στο σχολείο (σχεδόν κάθε χρόνο), αλλά καί στο Ιστολόγιο.

Περιορίζομαι σε ένα μικρό απόσπασμα:

Έναςαπό τους λίγους εξ ευωνύμων νεοέλληνες λογοτέχνες που σέβομαι καί για το ήθοςκαί για το έργο του (έστω και όχι άνευ επιφυλάξεων)…κλπ

Στην ίδια ανάρτησι κάτι έγραφα περι πρωτοτυπίας, καβαφικής επιδρασης και μίμησης...

Αλλ' ας έρθουμε στο προκείμενο. Μια πολυδιαφημισμένη (και μελοποιημένη!) ποιητική του σύνθεσι.

Θυμίζω πως σε σχόλιο σχετικής με αυτό το λογοτέχνημα παλιάς ανάρτησής μου έγραφα:

"...Τώρα, το συγκεκριμένο ποίημα του αξιόλογου και σημαντικού κατά τα άλλα Μανώλη Αναγνωστάκη, δεν μου λέει και πολλά.
Θεωρώ μάλιστα ότι και αυτό όπως και το άλλο δημοφιλέστατο, του Ν. Βαγενά, είναι μετριότατες συνθέσεις.
Επιπλέον ισχυρίζομαι ότι αυτά τα ποιήματα δεν έχουν και πολλή συνάφεια με το παιχνίδι των Βασιλέων. Απλά το χρησιμοποιούν για εκφραστικό πρόσχημα.
Πολύ πιο δικό μας –σκακιστικά- θεωρούσα ανέκαθεν το λιγότερο προβεβλημένο από τα παραπάνω δύο «ανέκδοτο» ποίημα του μεγίστου μας Καβάφη με τον τίτλο «Το Πιόνι»..."

 

Και ολοκλήρωνα ως εξής:

"Αντικειμενικά μιλώντας το θεματικό στοιχείο που καλύπτει στην Ν.Ε. μας ποίησι το σκάκι είναι πενιχρότατο. Ως ποσοστό ποιημάτων δε, καλύτερα να μη μιλάμε! «Τα δάκτυλα στο φιλιατρό» που έλεγε και ο εθνικός μας ποιητής.…"

 

Ακριβώς για αυτό, λοιπόν, επειδή ο σεμνός και ταυτόχρονα αξιοπρεπής αυτός άνθρωπος της ποιήσεως έχει υμνηθή με υμνολογίες ουρανομήκεις και περιβληθή με θαυμασμό υπερμεγέθη απο τους συστημικούς κριτικούς και ιδεολογικά προκατειλημμένους αναγνώστες του ειδικά για το ποίημα “Το Σκάκι”, κρίνω κατάλληλη στιγμή να δημοσιεύσω μια, ούτως ειπείν, “ποιητική αντίρρησι” .

 

“Έχει Τέλος το Σκάκι;”: αντίφωνο του Σελλενίδη στο ποίημα “Το Σκάκι” του Αναγνωστάκη. 

 

ΕΧΕΙ ΤΕΛΟΣ ΤΟ ΣΚΑΚΙ;

Στην δικιά μου “πατρίδα” εκεί στο σκάκι

δέν ξεπουλώ παρτίδα, Αναγνωστάκη.

Ἡ Ντάμα κι άν “πεθάνει” δέν πεθαίνει,

άν στην μεγάλη ιδέα είναι δοσμένη.

Οἱ Πύργοι μου χωρίς φτερά για μύλους,

φυλάνε, δεν πυροβολούν τους φίλους.

Τα Φανταράκια έχουν σκεπάσει την θωριά τους

μα πάνε εμπρός με πίστι στα όνειρά τους.

Οἱ Αξιωματικοί έχουν μεγάλη χάρι

σαν συνεργάζονται στην μάχη ὡς ζευγάρι.

Ὅσο για τ’ Άλογα, τα μόνα που πετάνε,

περιοδεύουνε και ὅπου θές σε πάνε.

[Με άβουλο Βασιλιά και αποξενωμένο;

Όχι, δεν κάθομαι το τέλος να προσμένω.

Τί να τον κάνω τον Τρελό, δέν θέλω νούλα,

και μ΄ ἕνα άλογο σώζω την Ακριβούλα!]

Κι άν πέφτω; Μαχόμενος!

Κι απ’ την αρχή,

σαν χάσω μία μάχη, ξαναπαίζω!

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ (Χαλκίδα, 10 10 2025)

 

Το Σκάκι (ή μάλλον ο Άβαξ και οι Πεσσοί!) στο Lost. Δευτερολογία. Il promo con gli Scacchi nella serie "LOST"; e la parola “pezzo”

Μέρος Β΄ (Ως δευτερολογία)

Μια (ακόμα) αλληγορία και μια πρότασι ετυμολόγησης

(Για το α' μέρος βλ. εδώ)

Κι απ’ την επίσημη εκδοχή της διαφημιστικής καμπάνιας στα αγγλικά που είδαμε στην αρχική μας ανάρτησι, εγώ προτιμώ την …βαριάντα στα ισπανικά. Δηλ. αυτό το προωθητικό φιλμάκι (νεογκρικλιστί «PROMO» ) που έβγαλε το ισπανικό κανάλι «Κουάτρο» (CUATRO TV) και το επένδυσε με μια εξ ίσου (αν όχι και περισσότερο) υποβλητική φωνή με εκείνη του Terry O'Quinn's .
Μάλιστα, το συγκεκριμένο βιντεάκι που βρήκα στο «Γιουτιούμπ» και μπορείτε να δήτε παρακάτω, έχει και την μετάφρασι του πρωτότυπου στα αγγλικά, αλλά άλλος είναι ο λόγος της …μεροληψίας μου:
Έτσι μπορώ ν' απολαμβάνω ηδονικά την ισπανική λέξι για τους πεσσούς, την λ. Pieza , (με προφορά: "πιέθα" / "πιέθας")!

Τι νιώθω; Ότι η πανάρχαια μας ελληνική γλωσσική μήτρα -μήτηρ δυτικοευρωπαϊκών γλωσσών δεν πέθανε:

Έχουμε και λέμε:

Piece αγγλικά
Piece γαλλικά
Pieza ισπανικά
Pezzo ιταλικά,

όλα (μέσω του δυτικού ελληνικού αλφαβήτου, δηλαδή της Λατινικής) από τον παλαμήδειο ΠΕΣΣΟ !!
Το αγγλικό λεξικό Chambers (όπως, έμμεσα, και το αγγλοαμερικάνικο Websters “New Encyclopedic Dictionary”) ετυμολογούν το piece < εκ του παλαιο-γαλλικού piece.
Στο έγκυρο Il Nuovo Zingarelli (Vocabolario della Lingua Italiana, σ. 1388) διαβάζω για το pezzo = "parte di materiale solido separate o staccato da un tutto". Και ο Zingarelli αμέσως το ετυμολογεί < lt. pezza.
Πάω και στο λήμμα pezza, τί να δώ: Pezza < lat. parl. pettia (m)
Συμπέρασμα: Αφήστε την συλλογική γαλατική φαντασίωσι: “pettia (m), di origine celtica” (πρβλ. και το αγγλοσαξωνικό: < Old French < Gaulish *pettia), KAI … Καλώς ήρθατε – έστω και απο χαμένο γλωσσικό μονοπάτι- στην «πεττεία» του Παλαμήδη !

LOST Season 6 Promo (CUATRO)

Το Σκάκι (ή μάλλον ο Άβαξ και οι Πεσσοί!) στο Lost. Α΄ μέρος. Il promo con gli Scacchi nella serie LOST; 1ma parte

Λέγαμε τις προάλλες για το όμορφο διαφημιστικό φιλμάκι που έβγαλαν οι παραγωγοί της τηλεοπτικής σειράς «Λόστ» (και δεν γίνεται για δεύτερη φορά να αφήσουμε ασχολίαστο και μην καταγγείλουμε την απαράδεκτη πρακτική κάποιων εταιρειών/εισαγωγέων που αφήνουν αμετάφραστους τους πρωτότυπους τίτλους των κινηματογραφικών ταινιών ή των τηλεοπτικών σειρών, ως έχουν στις ξένες γλώσσες. Κοιτάξτε παρακάτω να δείτε, λ.χ. πως οι Ισπανοί μεταφράζουν στην δική τους γλώσσα τον αγγλικό τίτλο) με την αναφορά στο τάβλι.
Δεν ήταν δυνατόν βέβαια να αποσιωπήσουμε την ανάλογη αναφορά στο σκάκι। Η οποία είναι και από πολλές πλευρές –όπως ταιριάζει άλλωστε και στο βασιλικό μας παιχνίδι- ανώτερη। Καί ως προς την δύναμι της πολυεπίπεδης αλληγορίας καί ως προς την συσσώρευσι λογοτεχνικών τόπων, προς τους οποίους προφανώς παραπέμπει.
Αφήνω για άλλοτε αυτήν την φιλολογικο-λογοτεχνική διάστασι (και τις όποιες παραπομπές στον Μπόρχες ή και κατ’ ευθείαν σε στίχους του Ομάρ Καγιάμ) και περιοριζόμενος να κάνω σήμερα μόνο δυό πρόχειρες μεταφράσεις (μία στα νεοελληνικά και μία στα …Αρχαία!) του κειμένου που υποβλητικά απαγγέλλεται κατά την προβολή του σχετικού διαφημιστικού, υπογραμμίζω (σε επόμενη δευτερολογία) μια λεξιλογική λεπτομέρεια που έχει να κάνει με πιθανή επιβίωσι της αρχαιοελληνικής λ. πεσσός στα ευρωπαϊκά λεξιλόγια।

ΤΟ ΑΓΓΛΟΦΩΝΟ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΟ
1 Το Βίντεο You Tube
Lost Season 6 - Chessboard Promo (dubbed by Terry O' Quinn)

2.Το αγγλικό κείμενο

The wise man said
Life is a chessboard
of nights and days
where men are pawns of God
moved here and there
God allows them to kill
and kills
and piece by piece
he puts them back in the box
because there’s a destiny for every piece
for every player
and for God

3. Μετάφρασι (Νεοελληνικά)
Ο σοφός είπε
Ζωή είναι μια σκακιέρα
Από νύχτες και μέρες
Όπου οι θνητοί είναι πιόνια του Θεού
Που κινούνται εδώ κι εκεί
Ο Θεός τους επιτρέπει να σκοτώνουν
Και σκοτώνει
Και κομμάτι το κομμάτι
τα βάζει πίσω στο κουτί
Επειδή υπάρχει ένα πεπρωμένο για κάθε πεσσό
Για κάθε παίκτη
Και για τον Θεό

3. Μετάφρασις (Αττικιστί ;)

Σοφός δή ποτε έφη:
Ο βίος παλαμήδειος άβαξ
Νυκτών τε και ημερών εστι.
Ενταύθα μεν οι βροτοί ιόντες ένθεν κακείθεν
Του θείου πεσσοί εισιν
Θεός δ’ αφίησιν αυτοίς αποκτείνειν
Αυτός τ΄ άλλως αναιρεί
Πεσσόν ουν μετά τον πεσσόν
Εν τη πυξίδι ύστερον βαλεί
Έστι γαρ ειμαρμένη πεσσώ εκάστω
Εκάστω πεττεύοντι
Θεώ γε ομοίως।

(Συνεχίζεται...)