“Επιτύμβιον” : Το ποίημα του Μανόλη Αναγνωστάκη (και 2 μεταφράσεις). La poesia “Epigramma tombale”; di Manolis Anagnostakis (anche in trad. italiana). “Epitaph” a poem by Manolis Anagnostakes (translated by me).

 

Επιτύμβιον

Πέθανες — κι έγινες και συ: ο καλός,

Ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.

Τριάντα έξι στέφανα σε συνοδέψανε, τρεις λόγοι αντιπροέδρων,

Εφτά ψηφίσματα για τις υπέροχες υπηρεσίες που προσέφερες.

 

 Α, ρε Λαυρέντη, εγώ που μόνο το ’ξερα τί κάθαρμα ήσουν,      5

Τί κάλπικος παράς, μια ολόκληρη ζωή μέσα στο ψέμα

Κοιμού εν ειρήνη, δεν θα ’ρθώ την ησυχία σου να ταράξω.

(Εγώ, μια ολόκληρη ζωή μες στη σιωπή θα την εξαγοράσω

Πολύ ακριβά κι όχι με τίμημα το θλιβερό σου το σαρκίο).          10

Κοιμού εν ειρήνη.

Ως ήσουν πάντα στη ζωή: ο καλός,

Ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.

Δε θα ’σαι ο πρώτος ούτε δα κι ο τελευταίος.

ΜΑΝΟΛΗΣ  ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ  (Ο Στόχος, 1970)

 

(ΠΗΓΗ)

 

....................................... 

 

TRADUZIONE ITALIANA

 

Epigramma tombale

Sei morto — e sei diventato anche tu: l'uomo buono,
l'uomo splendido, il padre di famiglia, il patriota.
Trentasei corone ti hanno accompagnato, tre discorsi di vicepresidenti,
sette decreti per i meravigliosi servizi che hai offerto.

Ah, povero Lavrentis, io che ero l'unico a sapere che carogna eri,
che moneta falsa, un'intera vita dentro la menzogna.
Dormi in pace, non verrò a turbare la tua quiete.
(Io, un'intera vita dentro il silenzio la riscatterò
a caro prezzo, e non al prezzo della tua misera carne).

Dormi in pace. Come sei sempre stato in vita: l'uomo buono,
l'uomo splendido, il padre di famiglia, il patriota.
 

Non sarai mica il primo, e nemmeno l'ultimo.

MANOLIS ANAGNOSTAKIS   (1925-2005)

(Traduz. da A. S.) 

 

 

.............................................

ENGLISH TRANSLATION

TOMBSTONE EPITAPH

You died — and you became like everyone else: the good guy,
the wonderful person, the pater familias, the patriot.
Thirty-six wreaths accompanied you, three speeches by vice-presidents,
seven resolutions for your priceless services.

Oh, Laurence — only I, who alone knew what a scumbag you were,
what a fake coin, a whole life inside the lie.
Keep sleeping in peace, I will not come to disturb your quiet.

(I, a whole life inside silence will redeem it
at a very high price, and not at the price of your cheap remains.)

Sleep in peace.
As you always were in life: the good guy,
the wonderful person, the pater familias, the patriot.

You will not be the first, nor even the last.

 

 

MANOLIS ANAGNOSTAKIS /  translated by Alex. Sellenides

 

 

“Πνεῦμα τὸ σὸν ζητῶν” : έμμετρη μετάφρασις στο επίγραμμα για “τὸ φίλανδρον” της “Ιουλίττης”. Una traduzione poetica dell'epigramma tombale di una certa Giulietta (dal suo marito). “To Juliet”; A 3rd century Greek Grave Epigram translated by Alex. Sellenides

 

(Για την 6 του Αυγούστου, αντί και του Ιουλίου) 

 

Πρόκειται για επιτύμβιο επίγραμμα “της Ιουλίττης” από την Απάμεια (Συρία), 3ος αι. μ.Χ.

Το ελάχιστα γνωστό αυτό αρχαίο επιτύμβιο επίγραμμα είναι ένας συγκινητικός αποχαιρετισμός ενός συζύγου προς τη νεκρή γυναίκα του, την Ιουλίττα, η οποία εξυμνείται (και μάλιστα κατα τρόπο υπερθετικό) για τη σωφροσύνη, την πίστι, την εργατικότητα, αλλά και την σωματική της ομορφιά!

Ολιγόστιχο, (7 δακτυλικοί εξάμετροι), αλλά απο πολλές πλευρές εύχυμο, το επίγραμμα μου δίνει την εντύπωσι πως πρωτοτυπεί μεταξύ άλλων στην σύγκρισι της αγαπημένης νεκρής με την Πηνελόπη και την Λαοδάμεια . 

Ο άγνωστος ποιητής χρησιμοποιεί δύο δοτικές της αναφοράς («ἔργοις» και «εἰκόνι») για να εντοπίσει επακριβώς τα πεδία στα οποία η Ιουλίττα υπερείχε («ὑπερέσχεν» .

Και άν το «εἰκών» ως λέξι αναφέρεται στο παράστημα και την εξωτερική εμφάνισι, ο σύζυγος παραπέμποντας στην μυθική Λαοδάμεια λέει ρητά ότι η Ιουλίττα ήταν εκθαμβωτικά όμορφη, και μάλιστα την ξεπερνούσε.

Απο την άλλη η σύγκρισι με την Πηνελόπη, (το «ἔργοις [ὑπερέσχεν] Πηνελόπην») μπορεί να ιδωθεί σε διαστάσεις, ως το απόλυτο σύμβολο της συζυγικής πίστης και της οικιακής αρετής:

 

Α. «ἔργοις» Η κυριολεκτική σημασία: Η λ. «ἔργα» στην αρχαία ελληνική ποίηση (ειδικά για τις γυναίκες) αναφέρεται στις οικιακές εργασίες, με κυριότερη την υφαντική (όπως ο περίφημος ιστός της Πηνελόπης). Σημαίνει, λοιπόν, ότι η Ιουλίττα ήταν εξαιρετική νοικοκυρά, εργατική και αφοσιωμένη στην οικογένειά της.

 

Β. «ἔργοις» Η μεταφορική διάστασι: Τα «έργα» εδώ προφανώς αντιπροσωπεύουν καί τις πράξεις της αφοσίωσης καθώς καί τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε τη ζωή της. Ο σύζυγος δηλώνει ότι η Ιουλίττα ξεπέρασε την Πηνελόπη όχι μόνο στην νοικοκυροσύνη, αλλά στο ίδιο το «έργο»-μεγαλείο της συζυγικής πίστης και της υπομονής, του οποίου "έργου" ακριβώς απετέλεσε πρότυπο..

 

Άρα, δυαδική σύγκρισι μίας ολότητας σε δύο επιπεδα και απο αυτά το ένα πάλι διακλαδώνεται.

 

[Άλλα, επίσης πολύ ενδιαφέροντα, άλλοτε. Σε σχόλιο ή ...Ομιλία ..]

.......................................................................................

 

 

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

 

ἸΟΥΛΊΤΤΑ ΣΏΦΡΩΝ ἈΓΑΘῊ ΚΕΙ͂ΤΑΙ ΜΟΝΌΝΥΜΦΟΣ ∙

ΣΤΗ͂ΛΑΙΣ ἈΨΎΧΩΝ ἌΛΑΛΟΝ ΤΡΌΠΕΟΝ ΓΕΓΈΝΗΤΑΙ·

Ἦ ΠΑΛΑΙᾺΣ ὙΠΕΡΗ͂ΡΕ ΚΑῚ ΟΥ̓ ΤᾺΣ ΝΥ͂Ν, ὙΠΕΡΈΣΧΕΝ

ΠΗΝΕΛΌΠΗΝ ἜΡΓΟΙΣ ΚΑῚ ΕἸΚΌΝΙ ΛΑΟΔΆΜΕΙΑΝ·

ΠΝΕΥ͂ΜΑ ΤῸ ΣῸΝ ΖΗΤΩ͂Ν ΜΟΙΡΩ͂Ν ΤΑΓΑΙ͂Σ ἈΠΕΛΑΣΘΈΝ

ἜΡΧΟΜ’ ἘΚΕΙ͂ ΠΟΤΕ ΔΉ· ΣῈ ΓᾺΡ ἘΛΘΕΙ͂Ν ΟΥ̓ ΘΈΜΙΣ ἘΣΤΊΝ·

ΤΉΡΕΙ ΜΟΙ ΤῸ ΦΊΛΑΝΔΡΟΝ ἘΚΕΙ͂, ὩΣ ὯΔ’ ἘΦΎΛΑΞΑΣ.

 

Η ΕΜΜΕΤΡΗ ΑΠΟΔΟΣΙ

 

 

 

...ΤΟ ΣΟΝ ΖΗΤΩΝ

Εδώ βρέθηκε νιόπαντρη η σώφρων Ιουλίττα ∙

που ‘γινε τρόπαιο άφωνο, σε άψυχα μνημούρια...

Πώς όλες τις ξεπέρναγες, παλιές μαζί και νέες:

στο κάλλος Λαοδάμεια, στην πίστι Πηνελόπη!

Ψάχνω παντού το πνεύμα σου -ξοστρακισμός της Μοίρας -

Περίμενέ με εσύ εκεί, όπως και είναι πρέπον∙

του αντρός σου κράτα την τιμή, όπως κι εδώ την φύλαξες!

 

(ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ,  Χαλκίδα, 6 8 2026  )

 

 

Βεβήλωσι μνημείου στο κοιμητήριο Χαλκίδος: Μια καταγγελία ...στον Ήλιο! Και δύο επιγράμματα κατα τυμβωρύχων του Αγ. Γρηγορίου Θεολόγου.A proposito di una profanazione nel cimitero di Calcide: una "denuncia" a Helios! E due epigrammi funebri di san Gregorio il Teologo contro i tombaroli.

...ἐκτέρισαν δὲ τέκνων με φίλαι χέρες, ὧν χάριν ἔσχον

Ἠιελίῳ, γλυκερὰς τάσδε λαβὼν χάριτας. 

Η επίσκεψί μου στο Κοιμητήριο της Χαλκίδας είχε κάτι αναπάντεχα εξοργιστικό…

 Ήταν πριν το μεσημέρι του προηγούμενου Σαββάτου. Ψυχοσάββατο γάρ, όταν πήγαμε με τον κουνιάδο μου, να αφήσουμε λίγα λουλούδια και να ανάψουμε το καντηλάκι στο μνήμα της αδικοχαμένης συζύγου μου.

Με το που βρεθήκαμε μπροστά στο μνήμα, η οδυνηρή έκπληξι:

Ούτε καντήλι, ούτε θυμιατό στο ταφικό μνημείο. Κι ας είναι μόνο ένας χρόνος από την κηδεία… Και τα δύο αυτά μεταλλικά (νομίζω χάλκινα) εξαρτήματα του τάφου βρισκόντουσαν από την κατασκευή τους ενσωματωμένα και κατάλληλα ενσφηνωμένα///βιδωμένα στο μαρμάρινο σώμα του μνημείου. Αφαιρέθηκαν!?! Να πήγαν για μεταπώλησι ή για νέα χύτευσι; Πάλι καλά που κατά την παραγγελία του μνημείου δεν προτίμησα χαλκό για τον και για τον κεντρικό σταυρό…

 

Ακόμα και το μαρμάρινο κιβώτιο στο κάτω μέρος του τάφου, αφαιρέθηκε. Στην θέσι του οι άγνωστοι τοποθέτησαν κάποιο άλλο, μικρότερο, χωρίς τα υάλινα χωρίσματα του δικού μας και φυσικά άδειο…

Ποιός ή ποιοί προέβη/-έβησαν σε αυτήν την βεβήλωσι;

............................................................................................... 

Τώρα θα μου πήτε γιατί δεν έκανα καταγγελία. Σιγά μην απευθυθώ στους ανεύθυνους υπεύθυνους. Ποιος -και με τί τίμημα- θα βγάλει άκρη;

Κάτι ακόμα:

Δεν σας είπα πως καθ’ όλην την μιάμισης ώρας περίπου διάρκεια  της παραμονής μας στο Κοιμητήριο, δεν βρήκαμε ούτε παπά, ούτε και κάποιον υπάλληλο. Αναρωτηθήκαμε κι αν υπάρχει φύλακας. Να του διαμαρτυρηθούμε έστω για το άλλο αδιανόητο για δυτική ευρωπαϊκή χώρα φαινόμενο: Ούτε 40 μέτρα μακριά από το μνήμα του δικού μας αγαπημένου προσώπου, ένα ημιφορτηγό παρκαρισμένο μπροστά από κάποιον άλλο τάφο βεβήλωνε με άλλο τρόπο τον χώρο. Κάποιος από τους 4-5 ενήλικες αθίγγανους και άλλα τόσα παιδάκια τους (υπακούοντας στην δική τους αντίληψι για την προς τον δικό τους νεκρό τιμή) αυξομείωνε την έντασι σε ένα στερεοφωνικό μηχάνημα του αυτοκινήτου αυτού. Διάφορα άσματα, Λαϊκής και Αθίγγανης μουσικής, από απλώς δυνατά, έως στην διαπασών έντασι, καθ όλη την ώρα, όσο βρισκόμασταν εμείς εκεί και άλλοι επισκέπτες σε διαφορετικές μεριές και αποστάσεις. Αν δεν είχε κανείς την ανεξίτηλη θλίψι και το προσωπικό πένθος, θα μπορούσε να μιλήσει για σουρρεαλιστική εικόνα τουλάχιστον ασύμβατη με την ιερότητα του χώρου. Θυμήθηκα τον Παπαδιαμάντη που έγραφε «σημαδιακό και αταίριαστο», για το παίξιμο του αυλού από τον μικρό βοσκό στα μνημούρια (εκεί στο ασύγκριτα συγκινητικό «Μοιρολόι της φώκιας») …

Εμείς τι να πούμε; Αιωνία η μνήμη, Ελλάδα;

 

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ:

 Τέλος, ίσως θα αναρωτηθείτε "και ο ήλιος στον τίτλο, τί ρόλο παίζει";

Απαντώ:

Αντί για την ματαιότητα, σχεδόν – έτσι το ένοιωσα- και γελοιότητα, του να τηλεφωνώ εκείνη την στιγμή στο 100 ή την επόμενη εργάσιμη ημέρα στα Γραφεία του Δήμου,  θεώρησα πιο απελευθερωτικό να καταγγείλω το γεγονός στον … Ήλιο.  Αυτός είναι που τα βλέπει όλα. Ακόμα και πίσω από τα σύννεφα…

Δεν το λέει και ο πιο ηλιοχαρής ποιητής μας;

«Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ...»

Και μάλιστα η επίκλησι αυτή γίνεται από τον Ελύτη, προς υπεράσπισι της ταλαίπωρης πατρίδας!

Αλλά, εδώ η αμετανόητη διδακτική μου κλίσι, μου επιβάλλει να προσθέσω ως «άξιον εστί», πως αυτή η ευθεία αναφορά στον Ήλιο, και τον ρόλο του, δεν πάει κατ’ ευθείαν, σαν κάποιο τρένο “express” στο βιβλικό χωρίο «ἀνατελεῖ ὑμῖν... ἥλιος δικαιοσύνης».  Άσχετα αν ξεκινάμε από την μετάφρασι των 70, ή από την υποτιθέμενη χρονολογία της συγγραφής του κειμένου από τον Προφήτη Μαλαχία (έτος 420 περίπου π. Χ. ), μέχρι το ποιητικό υπόβαθρο της βυζαντινής εκκλησιαστικής μας υμνογραφίας μεσολαβεί (και με την επιβλητική λάμψι του μεσουρανεί) ένας μέγας ποιητικός μετασχηματιστής, ο Γρηγόριος ο Θεολόγος!

 

«...ἵνα σκότος λυθῇ, ἵνα φῶς ἐπεισέλθῃ... ἥλιος δικαιοσύνης ἀνατείλῃ.»

(PG, τόμος 36, 313)

«Χριστὸς ἐφάνη, ὁ ἐμὸς ἥλιος δικαιοσύνης...»

(PG, τόμος 36, 360)

«Φέγγος ἐμόν, Χριστέ, ἥλιε τῆς δικαιοσύνης…»

(PG, τόμος 37, 522)

 

«... σήμερον ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος ἐκ τάφου λάμψας...»

(Λόγος 44: «Εἰς τὴν Καινὴν Κυριακήν»)

 

Και αυτά στα τροπάρια των Χριστουγέννων, δικά του!!

1.      «Ανέτειλας, νοητέ Ήλιε της δικαιοσύνης …»

2.      «…Σε προσκυνείν, τον Ήλιον της Δικαιοσύνης…»

 

Συνοψίζω και διευκρινίζω: Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος (ο «Χριστιανός Πίνδαρος») χρησιμοποιεί τον ήλιο με τρόπο που συνδυάζει την αρχαία ελληνική παράδοση του «παντόπτη/ πανεπόπτη» με τη χριστιανική πίστι στον Θεό-Λόγο.

 Αυτός ο ίδιος ο Χριιστός είναι:

  «… ἀκοίμητον ὄμμα, πάντα λεύσσων ἐντάει...

    Οὐδὲν γὰρ αὐτὸν λανθάνει τῶν πραττομένων…»

(PG, τόμος 37, στίχος 755)

«Ὡς ἐκ μεγάλου ἠελίοιο σέλας,

    οὕτω μὲν Λόγος...

Πάντη δὲ φωτίζει, πάντα δὲ δέρκεται.»

    (PG 37, 401)

 ================================================

Αλλά κάτι ίσως ακόμα πιο σημαντικό για το φιλολογικό ζήτημα των πηγών: τα εκφραστικά υλικά της προφητικής ρήσης, δεν πρέπει να είναι και τόσο εβραϊκά.

 Καθόσον έχουμε παραπλήσιες επικλήσεις στην Αρχαία Γραμματεία μας!

Ακόμα και πιο πρίν τον Αισχύλειο Προμηθέα:

    «...καὶ τὸν πανόπτην κύκλον Ἡλίου καλῶ·…»

 «Προμηθεύς Δεσμώτης» (στ. 91)

 

 

 Το έχει δηλώσει ο Όμηρος:

    «Ἠελίου, ὃς πάντ’ ἐφορᾷ καὶ πάντ’ ἐπακούει.»

          Οδύσσεια ( μ, στ. 322)

 

Αυτά για το από παλιά διαπιστωμένο μάτι της Δικαιοσύνης!

 

Και με την σύντομη αναφορά στον Γρηγόριο,

Είναι και ευκαιρία να θυμηθώ και να υπενθυμίσω κανα-δυό από τα πολλά ποιήματά του αυτής της απίθανης κατηγορίας επιτύμβιων Επιγραμμάτων, που ο εξ Αριανζού αγαπημένος μου Άγιος και Ποιητής συνέθεσε κατά των ακόμα πιο βαριά αμαρτανόντων/ιεροσύλων, των απαίσιων τυμβωρύχων.

 

Πρώτα ένα σύντομο και αιχμηρό δίστιχο:

 

    «Μὴ σύλα νεκύων κειμήλια· μή σε συλήσῃ

    ἄλλος, ἐπεὶ θνήσκεις καὶ σὺ, βροτῶν ἀλιτέ.»

  ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Θεολόγος, Επίγραμμα 210

 

Κειμήλια νεκρών μη κλέβεις, κι εσέ να μην σε κλέψουν·

Κι εσύ, παλιάνθρωπε, κι εσύ κάποτε θα πεθάνεις!

 [Απόδοσι: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΟΪΛΕΜΕΖΗΣ - ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ]

 

 

Και κλείνω με το επόμενο, όπου ο ποιητής επικαλείται το μάτι που λέγαμε:

    «Ὤλεο, τυμβορύχε, κακὸν κακῶς· οὐ γὰρ ἔλαθες

    Δίκην, ἣ πάντα βλέπει καὶ ἀμείλικτον ὄμμα τίθησιν.»

 ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Θεολόγος, Επίγραμμα 213

 

Την έβαψες για τα  καλά, σε είδε, τυμβωρύχε

Της Δίκης --κι είναι αμείλικτο- το άφευκτο το βλέμμα.

 [Απόδοσι: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΟΪΛΕΜΕΖΗΣ - ΣΕΛΛΕΝΙΔΗΣ] 

Ένα επίγραμμα στο Βρετανικό Μουσείο και ένα προσόμοιό του, (για το δεκάμηνο της Ζ.Κ). A funeral epigram in the London British Museum and its replica.

Βρήκα πως κάπου στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου υπάρχει το παρακάτω χριστιανικό επιτύμβιο επίγραμμα. Η πληροφορία μου ήταν απο συλλογικό έργο Αρχαιολογίας και επιγραφικής, στο οποίο το μόνο που αναφέρεται (εκτός φυσικά απο την μεταγραφή του κειμένου) είναι η γεωγραφική προέλευσι του επιτύμβιου: Νουβία.

Όσο κι αν έψαξα, ακόμη δεν έχω καταφέρει να βρώ ούτε ακριβή χρονολόγησι, ούτε εικόνα του σχετικού αρχαιολογικού εκθέματος, κάποιας δηλαδή επιτύμβιας στήλης.

Για την συγκυρία του δεκαμήνου, καταφεύγω στην εύκολη αντιγραφή σε κεφαλαιογράμματη γραφή του επιγράμματος κάποιας χριστιανής κεκοιμημένης ονόματι Ευτυχούσα… Και σαν σε προσόμοιο, ...αλλάζω το όνομα.

.................................................................................................

ΤΟ ΕΠΙΤΥΜΒΙΟ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΕΥΤΥΧΟΥΣΗΣ

 

Nub. — London, British Museum

	☩ αγαθε φιλανθρωπε
	δια τους παμπληθ(εις)
	οικτειρμους σου,
	την ψυχην της δουλου
5	σου Ευτυχουσης κοιμηθεισης
	Χοιακ κεʹ, ηʹ ινδ(ικτι)ο(νος),
	αναπαυσον μετα παντων
	των δικαιων σου
	εις τοπον χλοης επι
10	υδατος αναπαυσεως,
	ενθα απεδρα πασα
	οδυνη και λυπη και
	στεναγμος εν τη λαμπρ(οτητι)
	των αγιων σου ναιελυε(—)(?),
15	θ(ε)ε παντ(οκρατ)ωρ· αμην, αμην,
	αμην. ☩

.....................................................................

ΤΟ ΠΡΟΣΌΜΟΙΟΝ Στην Ζωίτσα μου...

 

 

Το (φιλογενές) "Επιτύμβιο" ενός απροσκύνητου. Un epitaffio patriottico (epigramma di Alessandro Sellenidis). A patriotic epitaph (by ALexander Sellenides)

 Πολυκαιρισμένο, αλλά αδημοσίευτο. Αντί για 

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ!!

Δια χειρός Αλέξανδρου Σοϊλεμέζη - Σελλενίδη

 

 

Για το Μνημόσυνο της Ζωής Κωνσταντινίδου: Το Αγγελτήριο και ένα Επιτύμβιο (σχεδίασμα). Sul servizio commemorativo (dei 40 giorni) della moglie Zoi; annunzio ed un epitaffio. An Epitaph ("Specimen") for my wife Zoe in Heaven; 40 Days after her death.

Κοντεύουν κι όλας σαράντα μέρες...

Μεθαύριο Σάββατο το πρωί στον Άγιο Δημήτριο το Μνημόσυνο...

.........................................................

 

ΤΟ ΑΓΓΕΛΤΗΡΙΟ του 40ήμερου ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΥ

 

 .........................................................................

ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ (Ημιτελές και Επιτύμβιον)

Έφυγα στη μέση δρόμου δίστρατου με άχνα δυσαστρίας.

(Περαστικέ διαβάτη, βιαστικέ, περαστικά μας!)

Αβάσταχτος ο πόνος μου, βουβός κι απαρατήρητος.

Μάνα και κύρη πένθησα στα πρόθυρα του γάμου·

Προίκα μου δώσαν τ’ όνομα Ζωή, μα και έρμη μοίρα

(τρία παιδιά, ‘σείς σπλάχνα μου κι άντρα μου ‘σύ στα μαύρα!).

Κι άφησα πίσω όνειρα, μαρμαρυγών νυχτέρια...

Οι φλέβες τρύπες γέμισαν, μου ατόνισαν τα χέρια·

κάναν την άρρωστη καρδιά στόχο για τα νυστέρια...

Πρόλαβα κι έδωσα: πνοή, τριπλή στοργή, απλόχερη

αγκαλιά, χάδια, φιλιά πολλά και μύρια δάκρυα.

Μα κι έχω δω πάνω αστέρευτα, στο φώς, τα τρία πρώτα!

Α. Σ.  (Χαλκίδα, 7.02. 2025)

 

 

 

Μεταφράζοντας το επιτάφιο επίγραμμα του Ιανού Λάσκαρι ως αφιέρωσι στον καθ. Γιώργο Φραζή. L' epigramma funebre di Giano Lascaris tradotto in neogreco (dedica al prof. G. Frazis).

 

Tο επιτάφιο επίγραμμα στον τάφο του σημαντικότερου ίσως Έλληνα Λογίου στην Δύσι, του Ιανού Λάσκαρι (ή Ιάνου Λασκάρεως 1445  -  1534), είναι γνωστό οτι συνετέθη απο τον ίδιο σε προχωρημένη ηλικία. Άλλωστε εξ αρχής συγκαταλέγετο στα δεκάδες δημοσιευμένα αρχαιοπρεπή επιγράμματά του.

Αυτό το τετράστιχο (διπλό ελεγειακό δίστιχο) διάλεξε ο υποφαινόμενος να αποδώσει στην νεοελληνική και έμμετρα, για να το αφιερώσει στον φίλο και κουμπάρο του, Γιώργο Φρατζή έναν χρόνο πρίν, κατα την "5η Διαδικτυακή Εκδήλωση" του Πολιτιστικού μας Τμήματος.

Εκεί, λοπόν, κατα το κλείσιμο της εκδήλωσης, ως συμβολική χειρονομία χαιρετισμού προς τον καθηγητή του Charles Darwin University (ο οποίος άν και κύριος συντονιστής των τεσσάρων πρώτων διαδικτυακών σεμιναριακών εκδηλώσεων του Συλλόγου μας, δεν μπόρεσε να συμμετάσχει στην 5η για λόγους ανειλημμένων υποχρεώσεων), έγινε ο σύντομος σχολιασμός του επιγράμματος και η παρουσίασι της μεταφράσεώς μας.

Με την ευκαιρία όμως την έναρξης σε λίγες ώρες απο τώρα (όπως έχουμε αναφέρει) του «3ου Διεθνούς Συνεδρίου για την Ελληνική Διασπορά» επαναφέρουμε το επίγραμμα και την δική μας "μετάφραση", ως μικρό ευχαριστήριο για την προς εμάς τιμητική πρόσκλησι:

Ίσως και με κάποια αισθήματα ενοχής για την μή ολοκλήρωσι ενός σχετικού με τον κορυφαίο Έλληνα της Διασποράς του 16ου αι. δημοσιεύματος...