19 Μαΐου. Μνήμη και εθνικές ευαισθησίες στον καιρό της αμνησίας και των μνημονίων: 2 τραγούδια κι ένα βίντεο για την Ποντιακή νοσταλγία. 19 Maggio; 2 canzoni e 1 video come omaggio alla giornata commemorativa: alla memoria del genocidio dei greci del Ponto (1913-1918).

19 Maggio : Giornata della memoria in onore delle vittime del genocidio in Ponto

19 May: a day of commemoration of the Pontic genocide (Ποντιακή Γενοκτονία= the Greek genocide by the Turks, 1913-1918)

1. Το τραγούδι του Χρύσανθου Θεοδωρίδη

ΑΝΑΣΤΟΡΩ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ - ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ

Αναστορώ

Αναστορώ τα παλαιά
Κι η καρδ(ι)άμ’ φαρμακούται
Κρούνε σο νού μ’ τα μέρ(ε)α μουν
Και η γούλα μ’ γομούται.

Έκειτι τόπα έμορφα
Τη πατρίδας χωρία
Ρασόπα που επέμνετε
Με τα νερά τα κρύα.

Θυμούμαι τα κρύα νερά σ’
Τα πράσινα χορτάρ(ι)α σ’
Τ’ άσπρα τα σ(ι)όνια σ’ , την βρεσί σ’
Τ’ έμορφα τα παρχάρ(ι)α σ’ .

 ............................

2. Το τραγούδι του Χρήστου Αντωνιάδη από τον γνωστό μας στο ιστολόγιο Apolas Lermi, τον και εκ Τραπεζούντος καταγόμενον.

Apolas Lermi - Tin Patridam Exasa (Rumca)
Την πατρίδα μ’ έχασα

Την πατρίδαμ’ έχασα,
άκλαψα και πόνεσα.
Λύουμαι και αροθυμώ, όι όι
ν’ ανασπάλω κί εμπορώ.

Μίαν κι άλλο `σην ζωήμ’
σο πεγάδι μ’ σην αυλήμ’ .
Νέροπον ας έπινα, όι όι
και τ’ ομμάτιαμ’ έπλυνα.

Τά ταφίαμ’ έχασα
ντ’ έθαψα κί ενέσπαλα.
Τ’ εμετέρτς αναστορώ, όι όι
και `ς σο ψυόπομ’ κουβαλώ.

Μίαν κι άλλο `σην ζωήμ’
σο πεγάδι μ’ σην αυλήμ’ .
Νέροπον ας έπινα, όι όι
και τ’ ομμάτιαμ’ έπλυνα.

Εκκλησίας έρημα,
μοναστήρα ακάντηλα,
πόρτας και παράθυρα, όι όι
έπεμναν ακράνοιχτα.

Μίαν κι άλλο `σην ζωήμ’
σο πεγάδι μ’ σην αυλήμ’ .
Νέροπον ας έπινα, όι όι
και τ’ ομμάτιαμ’ έπλυνα.

Χρήστος Αντωνιάδης (1999)

 

[Ακολουθεί η δική μας απόδοσι:]


Την πατρίδα μου έχασα 

Την πατρίδα μου έχασα,
έκλαψα και πόνεσα.
Λιγώνομαι και νοσταλγώ όι, όι
Να ξεχάσω δε μπορώ.
 
Μιαν ακόμα στη ζωή μου
στο πηγάδι στην αυλή μου
νερό καθάριο νά ‘πινα όι, όι
και τα μάτια να έπλενα.
 
Τους τάφους μου έχασα
Όσους έθαψα δεν ξέχασα
Τους δικούς μου ανιστορώ όι, όι
στην ψυχή μου μέσα κουβαλώ.

Ερ(η)μωμένες εκκλησιές
μοναστήρια ακάντηλα
πόρτες και παραθύρια όι, όι
που ορθάνοιχτα απομείναν.

(Α.Σ.)

3. Ένα εξαιρετικό βίντεο-ντοκυμαντέρ απο την ποιοτική ΕΤ3
Η ψυχή αφηγείται την ιστορία με την γλώσσα του σώματος!
Σέρρα - ο χορός των Ποντίων: "ιερός χορός" ή "πυρρίχιος";

ΝΙΚΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ: 30 ΧΡΟΝΙΑ ΧΩΡΙΣ ΤΟ ΠΑΛΛΗΚΑΡΙ ΑΠ’ ΤΑ ΑΝΩΓΕΙΑ. 1+3 Τραγούδια. Nikos Xilouris; 30 anni senza la sua voce. 1+3 canzoni al suo anniversario

Για τον ελληνόψυχο λεβεντονιό της Κρήτης έχουμε ξαναγράψη κάτι. Ο μέγας νεοέλληνας τραγουδιστής Νίκος Ξυλούρης μεσουρανούσε στο καλλιτέχνικό στερέωμα όταν έμαθε ότι ασθενούσε ανίατα από την επάρατο νόσο. Τελικά μετά από σκληρή μάχη νικήθηκε από τον Χάρο σαν τον Διγενή Ακρίτα στα μαρμαρένια Αλώνια. Ήταν η 8η Φεβρουαρίου 1980 στο αντικαρκινικό Νοσοκομείο Πειραιώς…
Επ’ ευκαιρία της χθεσινής αυτής επετείου από την αναχώρησί του από αυτόν τον κόσμο τον γλυκό-πικρό περιοριζόμαστε να αναφέρουμε δυό λόγια, τα οποία εν τω μεταξύ άλλοι έγραψαν και πολύ καλύτερα από εμάς για την ευλογημένη του παρουσία στην καλλιτεχνική παιδεία της γενιάς μας.
Ποτέ άλλοτε καλλιτέχνης, που συνέδεσε το όνομά του με την παραδοσιακή μουσική, δεν κατάφερε να ξεφύγει από τα στενά δεσμά του είδους και να γνωρίσει την πανελλαδική αποδοχή. Ο Νίκος Ξυλούρης, χάρη στο ταλέντο και στον οίστρο του, έκανε αγαπητό το κρητικό ιδίωμα από το Ηράκλειο μέχρι την Αλεξανδρούπολη. Ποτέ άλλοτε τραγουδιστής δεν πέρασε από το δημοτικό τραγούδι στο λόγιο, όχι μόνο χωρίς απώλειες, αλλά, αντίθετα, με δάφνες γενικής αναγνώρισης, συμπάθειας και δικαίωσης. Μέσα σε μια δεκαετία, κάλυψε τεράστια ποσότητα έργου υψηλής ποιότητας και καθολικής παραδοχής. Τραγούδησε Μαρκόπουλο, Ξαρχάκο, Χάλαρη, Λεοντή, Κόκκοτο, Ανδριόπουλο, Ανδρεόπουλο, Γκάτσο, Γεωργουσόπουλο, Σεφέρη, Σολωμό, Κινδύνη, Ρίτσο, Φέρρη κ.ά. Κυριολεκτικά, δέσποσε τη δεκαετία του ‘70, σηκώνοντας στις πλάτες του το προοδευτικό τραγούδι τα χρόνια της δικτατορίας και στις αρχές της μεταπολίτευσης.

ΕΠΕΤΕΙΑΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΜΕ ΕΝΑ ΣΥΝ ΤΡΙΑ (ΑΝΤΙ 133) ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ
Α΄. Νίκος Ξυλούρης - "Τα λόγια και τα χρόνια τα χαμένα (live)" [Πρόκειται για το ομώνυμο τραγούδι που έγραψε ο Μάνος Ελευθερίου και μελοποίησε ο Γιάννης Μαρκόπουλος (βλ. άλμπουμ «Θητεία», το 1974) και τραγούδησε με σχεδόν αξεπέραστο ύφος ο Χαράλαμπος Γαργανουράκης].



1. Νίκος Ξυλούρης , Χρύσανθος - "του θάνατου παράγγειλα" [(Ο Ψαρονίκος μαζί με τον πόντιο αοιδό Χρύσανθο Θεοδωρίδη, δυο αθάνατες φωνές, τραγουδάνε σε στίχους Γιάννη Κακουλίδη και μουσική: Χριστόδουλου Χάλαρη)]




Και οι στίχοι:


Του Θάνατου παράγγειλα
του Χάρου παραγγέλνω
Του Θάνατου παράγγειλα
του Χάρου παραγγέλνω
Ανάθεμά σε Χάροντα
και μια κατάρα στέλνω
Και λέω της χαρόντισσας
Στα χαροπαίδια λέω
Και λέω της χαρόντισσας
Στα χαροπαίδια λέω

Ρούχο 'χω πράσινο
είναι αφόρεγο
Φορώ το και γελώ σε
Άρτος στο χέρι μου
είναι Επτάζυμος
Τρώγο το και θωρώ σε

Και λέω τις χαρόντισσας
Στα χαροπαίδια λέω
Ανάθεμά σας όφιδες
Και άλλο πια δεν κλαίω
Του Θάνατου παράγγειλα
Του Χάρου παραγγέλνω
Ανάθεμά σε Χάροντα
Και μια κατάρα στέλνω
Του Θάνατου παράγγειλα
Του Χάρου παραγγέλνω
Και λέω της χαρόντισσας
Στα χαροπαίδια λέω


2. Erotokritos. "Ta thlivera mantata ( Τα θλιβερά μαντάτα)"[Είναι κάποιοι άνθρωποι που την παράδοσι την έχουν μέσ' στις φλέβες. Εδώ ο Ξυλούρης σε μια εκτέλεσι ενός αποσπάσματος απο το έμμετρο μυθιστόρημα -και μνημείο της λογοτεχνίας μας- του Βιτσέντζου Κορνάρου. Ο Ερωτόκριτος τραγουδιέται για αιώνες στην Κρήτη και σαν ριζίτικο]




3. Νικος Ξυλουρης - "Αυτον τον κοσμο τον καλο" [...]

ΜΑΝΑ ΜΟΥ ΜΑΝΑ: ΓΚΑΤΣΟΣ + ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ + ΧΑΛΑΡΗΣ= 1 ΥΜΝΟΣ! Poesia (messa in musica) di N. Gatsos - inno x la festa della mamma. A Mother's Day music vid

Μάνα μου μάνα

Μάνα μου μάνα
στο δρόμο μου σπείρανε
πέτρα κι αψιθιά.
Μάνα μου μάνα
τα νιάτα μου γείρανε
κάτω απ’ τα σπαθιά.

Ουρανέ μου
στείλε μου νερό
να ποτίσω την έρημο
να φυτρώσει
λουλούδι δροσερό
στο κορμί μου τ΄ αέρινο
μάνα μου μάνα
την άνοιξη φέρε μου
πάνω στο σταυρό.

Μάνα μου μάνα
ηλιόλουστη μέρα μου
πότε θα σε βρώ.

Ουρανέ μου
διώχ’ τη συννεφιά
να περάσω τα σύνορα
κι ένα βράδυ
πάνω στα βουνά
να χτυπήσω τα σήμαντρα
μάνα μου μάνα
στα χέρια μου σήμερα
καίνε τα καρφιά.


Ουρανέ μου
στείλε μου νερό
να ποτίσω την έρημο
να φυτρώσει
λουλούδι δροσερό
στο κορμί μου τ΄ αέρινο
μάνα μου μάνα
τον ήλιο σου φέρε μου
πάνω στο σταυρό.

Νίκος Γκάτσος
(Όλα τα τραγούδια, 7η έκδ., 2004, σσ. 166-7)

..................................................

Ένας ποιητής, ένας συνθέτης και ένας ερμηνευτής μπορεί να συνεργασθούν επαγγελματικά, αλλά και να μην συνυπάρξουν δημιουργικά σε υψηλό επίπεδο.
Όμως, εδώ, ένα εμπνευσμένο κείμενο, μια φωνή όλο συναίσθημα και μια μουσική που ανανεώνει την χιλιόχρονη παράδοσι έπλασαν το παρακάτω αριστούργημα.
Με μια μαγική συνταγή, η ποίησι, η φωνή και η μουσική, μας έδωσαν (το 1975) όπως συμβαίνει όχι σπάνια στην Νεοελληνική μας μίζερη πραγματικότητα –όμως με την παγκόσμια πρωτοτυπία της μελοποιημένης ποίησης- ένα ακόμη άνθος. Ένα κομμάτι αειθαλές. Κατάλληλο να προσφερθή και στην σημερινή Γιορτή της μητέρας....


[Ο Νίκος Γκάτσος (1911; - 1992) αναγνωρισμένος στιχουργός, όσο κι αν έχει αγαπηθή από τα χιλιοτραγουδισμένα τραγούδια του, δεν έχει ευρύτερα καθιερωθή ως ποιητής, ενώ ξεχειλίζει η ποίησι από τις συνθέσεις του – και παρόλη την βαρύτητα της υπερρεαλιστικής του «Αμοργού» από το 1943 . Ίσως επειδή επέλεξε μέσω της στιχουργίας τον βιοπορισμό, αλλά ίσως και γιατί δεν το ‘παιξε εν τέλει κουλτουριάρης, δεν εντάχθηκε σε κάποιο κλάν πολιτικο-λογοτεχνικού περιοδικού και αποφεύγοντας τον συνωστισμό των νεοτερικών «ποιητών», συνέχιζε να γράφει με τον παραδοσιακό τρόπο. Προτίμησε τον ευδιάκριτο στίχο με την (ώρες – ώρες εκπληκτική) ομοιοκαταληξία...
Ο παραδοσιακός τραγουδιστής με την σχεδόν ένθεη φωνή είναι ο πόντιος Χρύσανθος Θεοδωρίδης. ( Όπως ο Γκάτσος τα τραγούδια του, έτσι κι ο Χρύσανθος μας άφησε (προ τετραετίας) παρηγοριά την φωνή του)
Ο συνθέτης με την πρωτότυπη δουλειά στον χώρο της αναπαραγωγής των μουσικών οργάνων του Βυζαντίου και της μελέτης της της κοσμικής βυζαντινής μουσικής, είναι ο Χριστόδουλος Χάλαρης].

Το κείμενο σας προτείνουμε να το διαβάσετε, να το ακούσετε από το άτεχνο βίντεο (το μοναδικό που βρήκαμε) και -γιατί όχι; - να το τραγουδήσετε!