Ένα ποίημα "Στον Άγιο Κωνσταντίνο" (της Αρβελέρ) ως "δευτερολογία".

Τόσο για το όνομα Κωνσταντίνος, όσο και για το ιστορικό πρόσωπο του Αγίου Κωνσταντίνου έχουμε γράψει και ξαναγράψει. Και σκοπεύουμε να ξανα-ματα-γράψουμε! Αυτό το "Δευτερολογία" στον τίτλο δεν πάει τόσο σε εμάς προσωπικά και το Ιστολόγιο, όσο στην αναγνωρισμένου κύρους Βυζαντινολόγο και Ακαδημαϊκό Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ. Η οποία έχοντας ήδη εκφρασθή ποιητικά για το πρόσωπο του Μεγάλου και Ισαποστόλου Ρωμαίου, φιλέλληνα και πρώτου χριστιανού Αυτοκράτορα της Ιστορίας, ένιωσε την ανάγκη να ξαναγράψη! 

Κι εμείς δηλωμένοι ακόλουθοί του ταυτιζόμαστε με τους στίχους της συνεορταζούσης ιστορικού:

Ὅ,τι λοιπὸν κι ἂν γράψουν, ὅ,τι τώρα κι ἂν γίνει
θἆσαι πάντα γιὰ μᾶς ὁ Ἅγιος Κωνσταντῖνος·

Στὸν Ἅγιο Κωνσταντῖνο

(Δευτερολογία)

 

Ὑποκρισία, λάθος, ψέμα, ἀνοησία

τὰ ὅσα γιὰ σένα γράφουν τὰ βιβλία.

Δὲν ἐχρειάστηκε καμιὰ δοκιμασία

γιὰ ν᾿ ἀποχτήσεις τὴν ἁγιοσύνη,

καὶ νἄχεις ἔτσι αἰώνια βασιλεία,

ἐσὺ πού, πρῶτος, μὲς στοῦ πόλεμου τὴν δίνη,

εἶδες στὸν ὕπνο σου, στὸν οὐρανὸ ἕνα βράδυ,

σταυροῦ ζωοποιοῦ, νικοποιὸ σημάδι...

 

Ἔβαλες τότε ἀμέσως καὶ τοῦ Χριστοῦ τὴν πίστη

στὸ Πάνθεο, ἰσάξια μὲ ὅλα τ᾿ ἄλλα μέλη,

μὲ Δία, Μίθρα, Ρά, Ἴσιδα καὶ Κυβέλη.

Ἀκόμη καὶ τὸ δόγμα μας μὲ προσταγή σου ἐκτίσθη,

κι ἔγινες ἔτσι ὁ πρῶτος τῆς πίστης μας σωτήρας,

τοῦ νόμου ἐσὺ ὁ ρυθμιστὴς καὶ κύριος τῆς μοίρας.

 

Ὅ,τι λοιπὸν κι ἂν γράψουν, ὅ,τι τώρα κι ἂν γίνει

θἆσαι πάντα γιὰ μᾶς ὁ Ἅγιος Κωνσταντῖνος·

καὶ τ᾿ ὄνομά σου, εἰκόνα ἀλώβητη θὰ μείνει,

ἀνθὸς κατάλευκος, καὶ ἄσπιλο σὰν κρίνος.

 

Ἑλένη Ἀρβελέρ, (Τὸ Ἄγνωστο Βυζάντιο, Ἑρμῆς 2006)

(ΣΣ Επίσης καὶ στὴ συλλογὴ Ἔνδοξος Ἑλλάς, Ἑρμῆς 2004)

 

Πρότυπο Έλληνα ηγέτη ο αυτοκράτορας (και άγιος !?) Ιωάννης Δούκας Βατάτζης. Άρθρο του Κ. Χολέβα. Giovanni III Ducas Vatatze: Modello da leader Greco ! (Ristampa)

O Ιωάννης Βατάτζης ως πρότυπο κυβερνήτη 

Κωνσταντίνος Χολέβας 
Πολιτικός Επιστήμων

Στις 4 Νοεμβρίου η Εκκλησία μας εόρτασε τη μνήμη του Αγίου Ιωάννη Βατάτζη, αυτοκράτορος της Νικαίας από το 1222 μέχρι το 1254. Ιδιαίτερες εκδηλώσεις, τα «Βατάτζεια», πραγματοποιήθηκαν στη γενέτειρά του το Διδυμότειχο, όπου λειτουργεί και ενοριακός Ναός προς τιμήν του Αγίου. Μέχρι το 1922 και τη Μικρασιατική καταστροφή οι Έλληνες της Μαγνησίας, στα παράλια της Ιωνίας, τιμούσαν τον Άγιο Αυτοκράτορα, ο οποίος είχε ταφεί εκεί κοντά, στη Μονή των Σωσάνδρων.
Όμως εκτός από την Εκκλησία μας καλό θα ήταν να τιμούν τον σπουδαίο αυτό Ορθόδοξο Έλληνα και η Πολιτεία και ο Στρατός και οι θεράποντες των φιλολογικών και πολιτικών επιστημών. Θα εξηγήσω τους λόγους:.

Ο Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης διαδέχθηκε στον θρόνο τον πεθερό του Θεόδωρο Α΄ Λάσκαρι. Ήταν η περίοδος κατά την οποία οι Δυτικοί Σταυροφόροι είχαν καταλάβει την Κωνσταντινούπολη και είχαν διαμοιράσει μεταξύ τους τα ιμάτια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, της Ρωμανίας. Ο νόμιμος διάδοχος του Αυτοκράτορα και ο κανονικός Πατριάρχης μεταφέρθηκαν στη Νίκαια της Μικράς Ασίας. Η Νίκαια, μαζί με την Τραπεζούντα και την Ήπειρο αποτέλεσαν τα ελληνικά κράτη, τα οποία διατήρησαν το ελληνορθόδοξο φρόνημα. Μάλιστα η Αυτοκρατορία της Νικαίας είχε το προνόμιο να απελευθερώσει την Κωνσταντινούπολη το 1261 με τον Μιχαήλ Παλαιολόγο.
Ο Ιωάννης Βατάτζης διακρίθηκε ως ευσεβής και δίκαιος κυβερνήτης, ως στρατιωτικός που πολέμησε Τούρκους και Σταυροφόρους, ως λόγιος, ως διπλωμάτης και ως γνήσιος Έλληνας με εθνική αξιοπρέπεια. Αποκλήθηκε Ελεήμων, διότι φρόντιζε με έργα και με νόμους να ελαφρύνει τα βάρη των φτωχών και να υπηρετεί πάντα τα δίκια του απλού λαού. Μερίμνησε για τη συγκέντρωση πολλών διδασκάλων του Γένους στη Νίκαια με επικεφαλής τον Νικηφόρο Βλεμμύδη. Τούς ζήτησε να περισυλλέξουν και να κωδικοποιήσουν όλα τα κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, τα οποία είχαν διασωθεί και έτσι βοήθησε στην προβολή της συνέχειας του Ελληνισμού. Απαγόρευσε τις εισαγωγές αγαθών από το εξωτερικό, πράγμα το οποίο σήμερα δεν είναι εφικτό λόγω της διεθνοποιήσεως του εμπορίου και της οικονομίας, τότε όμως ήταν μια συνετή πράξη προστασίας της ελληνικής παραγωγής. Ενοχλείτο από τις πλούσιες ενδυμασίες και επέπληττε όσους τις φορούσαν. Μεταξύ αυτών που δέχθηκαν τις επιπλήξεις του ήταν και ο γιός του Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρις.
Όταν ο Πάπας Γρηγόριος Θ΄ τού έστειλε μία θρασεία επιστολή και τού ζητούσε να ξεχάσει το όνειρο της απελευθερώσεως της Κωνσταντινουπόλεως, ο Βατάτζης απάντησε με απαράμιλλη αξιοπρέπεια συνδυασμένη με ελαφρά ειρωνεία. Ο ηγέτης του τότε ηττημένου από τους Δυτικούς Ελληνισμού έγραψε στον πλανητάρχη της εποχής εκείνης ως ίσος προς ίσον. Ο Έλληνας Αυτοκράτορας τόνισε στον Πάπα ότι οι Βυζαντινοί μπορεί να αποκαλούνται Ρωμαίοι, αλλά είναι απόγονοι του αρχαίου γένους των Ελλήνων, από το οποίο άνθισε και μεταδόθηκε η σοφία σε όλον τον κόσμο. Του υπογράμμισε ότι και άλλοι αυτοκράτορες πριν από αυτόν είχαν ελληνική καταγωγή και ότι στο γένος των Ελλήνων δώρισε ο Μέγας Κωνσταντίνος την Βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη. Και κατέληγε με φράσεις που επαναλάμβαναν τον πιάνα των Σαλαμινομάχων και τις αιώνιες παρακαταθήκες των αγωνιζομένων Ελλήνων. Δεν θα παύσουμε ποτέ να πολεμούμε υπέρ των ιερών και των οσίων, δεν θα σταματήσουμε να αγωνιζόμαστε εναντίον εκείνων που κατέχουν την Κωνσταντινούπολη, εννοώντας τον παράνομο αυτοκράτορα που έστεψαν οι Φράγκοι Σταυροφόροι.

Στις δύσκολες στιγμές που ζούμε, είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε και να διδάσκουμε στους νέους μας τέτοια πρότυπα ηγετών, οι οποίοι σεβάσθηκαν τον Θεό και την πατρίδα, εφάρμοσαν την κοινωνική δικαιοσύνη, ελευθέρωσαν ελληνικά εδάφη, κατείχαν καλά την ελληνική παιδεία και στάθηκαν με αγέρωχο ύφος απέναντι σε αυθάδεις ξένους.
Τιμώντας τον Ιωάννη Βατάτζη διακηρύσσουμε τη διαχρονική συνέχεια του Ελληνισμού.

Η 29 Μαΐου 1453 νεοελληνική αφετηρία; Από το βιβλίο «Ὀρθοδοξία καὶ Δύση στὴ Νεώτερη Ἑλλάδα» του Χρήστου Γιανναρά. Dal libro di Cr. Giannaras "Ortodosia ed Occidente nella Grecia Moderna"

Χρῆστος Γιανναρᾶς: 
Ὀρθοδοξία καὶ Δύση στὴ Νεώτερη Ἑλλάδα*

Σπουδάζουμε τὴν ἱστορία τοῦ «νεώτερου» Ἑλληνισμοῦ μὲ ἀφετηρία, συνήθως, τὴν πτώση τῆς Κωνσταντινούπολης (1453). Ἦταν ἡ τελικὴ πράξη στὴν κατάρρευση τοῦ «βυζαντινοῦ» -ὅπως λεμὲ σήμερα- Ἑλληνισμοῦ, τὸ τέλος τῶν «μέσων» καὶ ἡ ἀρχὴ τῶν «νεώτερων» χρόνων τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας. 

Ἀπὸ τὴν σκοπιά, ὡστόσο, τῆς ἐξέλιξης τοῦ πολιτισμοῦ τῶν Ἑλλήνων, ὁρόσημο ἢ ἀφετηρία τῶν «νεώτερων» χρόνων δὲν εἶναι τὸ 1453. Εἶναι μᾶλλον τὸ 1354: ἡ χρόνια ποὺ ὁ Δημήτριος Κυδωνης, μὲ προτροπὴ τοῦ αὐτοκράτορα Ἰωάννη Κατακουζηνου, μεταφράζει στὰ ἑλληνικὰ τὴ Summa Theologiae τοῦ Θωμὰ τοῦ Ἀκινατη. Ἐκστασιασμένος ὁ Κυδωνης ἀπὸ τὸ καινούργιο «φῶς» ποὺ ἔρχεται «ἐξ ἑσπερίας», ἀναλαμβάνει νὰ τὸ μεταδώσει στοὺς συμπατριῶτες του Ἕλληνες.

Τὸ γεγονὸς ὁριοθετεῖ μιὰ καινούργια ἐποχὴ γιὰ τὸν Ἑλληνισμό, μιὰ νέα ἱστορικὴ περίοδο. Περίοδο ὅπου τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἑλλήνων μετατίθεται προοδευτικὰ ἀπὸ τὴ δική τους παράδοση καὶ τὸν δικό τους πολιτισμὸ σὲ κάποιο ἄλλο πρότυπο καὶ ὅραμα βίου.

Σίγουρα ὁ Ἑλληνισμὸς ἦταν πάντοτε ἕνα σταυροδρόμι πολιτισμῶν, ἀντιλήψεων καὶ ἰδεῶν, ἐπιστήμης καὶ φιλοσοφίας. Ἀπὸ τὰ ἀρχαιότατα κιόλας χρόνια οἱ Ἕλληνες ἐνδιαφέρονται μὲ πάθος γιὰ ἀλλότριες παραδόσεις, προσλαμβάνουν στοιχεῖα ἀπὸ ξένους πολιτισμούς. Ὅμως τὸ βασικὸ γνώρισμα τῶν Ἑλλήνων ἦταν ἀκριβῶς ἡ ἱκανότητά τους νὰ ἀφομοιώνουν τὶς προσλήψεις καὶ τὰ δάνεια. Κάθε ξένο στοιχεῖο νὰ γίνεται ἀφορμὴ ἐμπλουτισμοῦ καὶ ἀνανέωσης τῆς ἑλληνικῆς αὐτοσυνειδησίας. Στὴν περίοδο ποὺ ἐγκαινιάζεται μὲ τὶς μεταφράσεις τοῦ Κυδώνη, αὐτὴ ἡ ἀφομοιωτικὴ ἱκανότητα τοῦ Ἑλληνισμοῦ μοιάζει ὑποτονικὴ ἢ ὁλότελα χαμένη. Τὰ δάνεια καὶ οἱ προσλήψεις δὲν ὑποτάσσονται πιὰ στὸν ἑλληνικὸ τρόπο τοῦ βίου, στὴν ἑλληνικὴ ΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ τοῦ βίου. Ἀντίθετα, ὑποτάσσουν οἱ προσλήψεις καὶ ἀμβλύνουν προοδευτικὰ τὴν πολιτιστικὴ αὐτοσυνειδησία τῶν Ἑλλήνων, ἀλλοτριώνουν τὴν ἑλληνικὴ ταυτότητα. Εἴτε ὑποταγμένοι στὶς βαρβαρικὲς ὀρδὲς τῶν Ὀθωμανῶν Τούρκων, τετρακόσια ὁλόκληρα χρόνια, εἴτε συγκροτημένοι σὲ κράτος μὲ συμβατικὰ γεωγραφικὰ σύνορα, μετὰ τὸ 1827, οἱ Ἕλληνενς ζοῦν πιὰ μὲ τὸ βλέμμα καὶ τὸ πνεῦμα τους στραμμένα στὰ «φῶτα» τῆς Δύσης.

Ὅσο κι ἂν λογαριάσει κανεὶς τὶς ἀντιστάσεις τοῦ λαϊκοῦ σώματος σὲ αὐτὴ τὴν προοδευτικὴ ἀλλοτρίωση, ἢ καὶ τὶς ἐπώνυμες ἀντιδράσεις κάποιων ἐλάχιστων λόγιων, τὸ στοιχεῖο ποὺ τελικὰ κυριαρχεῖ εἶναι ἡ αὐξανόμενη ἄγνοια τῶν Ἑλλήνων γιὰ τὴν πολιτιστική τους παράδοση, οἱ παραποιημένες ἀντιλήψεις, συχνὰ ἡ ἀδιαφορία καὶ ἡ περιφρόνηση γιὰ τὴν ἑλληνικότητα. Αὐτὸ ποὺ κυριαρχεῖ εἶναι ὁ θαυμασμὸς γιὰ τὸν πολιτισμὸ ποὺ διαμορφώνεται στὴ Δύση καὶ ποὺ μονοπωλεῖ στὶς συνειδήσεις τὴν ἔννοια τῆς προόδου. Ἀκόμα καὶ τὴν ὅποια πληροφόρηση γιὰ τὴν πολιτιστική τους κληρονομιὰ τὴν ἀντλοῦν πιὰ οἱ Ἕλληνες ἀπὸ τοὺς δυτικοὺς μελετητὲς -τοὺς «οὐμανιστὲς» καὶ ἀρχαιολάτρες τῆς Εὐρώπης- ἀνυποψίαστοι γιὰ τυχὸν παρανοήσεις ἢ καὶ ἐσκεμμένες διαστρεβλώσεις.

Ὅμως ἐδῶ θὰ χρειαστεῖ μία πρώτη παρένθεση: ἕνα ἐρώτημα ποὺ δημιουργεῖ τὸ ὁρόσημο τοῦ 1354.
Εἶναι ἄραγε θεμιτὸ νὰ μιλᾶμε γιὰ Ἑλληνισμὸ καὶ γιὰ ἑλληνικὸ πολιτισμὸ στὸν 14ο αἰώνα; Ἦταν λοιπὸν Ἕλληνες οἱ «Βυζαντινοί», οἱ κάτοικοι τῆς ἀνατολικῆς καὶ πολυεθνικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας;

Ὁ τρόπος ποὺ σπουδάζουμε σήμερα τὴν Ἱστορία προϋποθέτει -σχεδὸν αὐτονόητα- κάποιες σχηματοποιήσεις: ἴσως ἀναπόφευκτες προκειμένου νὰ τιθασεύσουμε τὸ ἱστορικὸ ὑλικό. Διαιροῦμε σχηματικὰ τὸν ἱστορικὸ χρόνο σὲ περιόδους καὶ διαστέλλουμε, ἐπίσης σχηματικά, τοὺς πολιτισμοὺς ἢ τὶς ἐθνότητες. Καὶ ἡ λογικὴ τῶν ἱστορικῶν μας σχηματοποιήσεων, πολὺ συχνά, πειθαρχεῖ σὲ κριτήρια ποὺ ἔχουμε σήμερα γιὰ τὸν «πολιτισμὸ» ἢ τὴν «ἐθνότητα» -καὶ ποὺ δὲν εἶναι ὁπωσδήποτε τὰ κριτήρια καὶ οἱ ἀντιλήψεις τῆς ἐποχῆς ποὺ ἐξετάζουμε.

Ἔτσι καὶ στὸ σύγχρονο ἑλληνικὸ κράτος, γιὰ πολλὲς δεκαετίες, οἱ Ἕλληνες διδάσκονταν στὰ σχολεῖα τὴν ἱστορία τους χωρισμένη σὲ τρεῖς μεγάλες καὶ μᾶλλον σχηματικὲς περιόδους: Τὴν περίοδο τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδας -ἀπὸ τὴν πρωτοελλαδικὴ καὶ πρωτομινωικὴ ἐποχὴ (2900 π.Χ.) ὣς τὴν κατάκτηση τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου ἀπὸ τοὺς Ρωμαίους (146 π.Χ.) ἢ ὣς τὸ κλείσιμο τῶν τελευταίων φιλοσοφικῶν σχολῶν τῆς Ἀθήνας (529 μ.Χ.). Τὴν περίοδο τῆς «βυζαντινῆς» ἢ μεσσαιωνικῆς Ἑλλάδας -ἀπὸ τὴν ἵδρυση τῆς Κωνσταντινούπολης (325 μ.Χ.) ὣς καὶ τὴν πτώση της (1453). Καὶ τὴν περίοδο τῆς νεώτερης Ἑλλάδας -ἀπὸ τὸ 1453 ὣς σήμερα.

Αὐτὴ ἡ ἐκπαιδευτικὰ παγιωμένη διαίρεση τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας ἀπηχοῦσε μιὰν ἀντίληψη διαχρονικῆς ἑνότητας τοῦ Ἑλληνισμοῦ -καὶ μάλιστα μὲ βάση τὴν ἐθνοφυλετικὴ ὁμοιογένεια. Ἑνὸς Ἑλληνισμοῦ φυλετικὰ ἑνιαίου μέσα στὴ διαδρομὴ τῶν γενεῶν: μὲ συνεχὴ βιολογικὴ διαδοχὴ ἀπὸ τὰ ἀρχαιότατα χρόνια ὣς σήμερα. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὅταν πολὺ ἔγκαιρα, στὸν 19ο αἰώνα, κάποιος ἀσήμαντος γερμανὸς ἱστορικός, ὁ Φαλλμεράυερ, ἀμφισβήτησε τὴν ἀπευθείας καταγωγὴ τῶν σημερινῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους, ἡ ταραχὴ ποὺ προκλήθηκε στὸ ἑλλαδικὸ κρατίδιο ἦταν ἀποκαλυπτικὴ μιᾶς βαθύτερης σύγχυσης. Οἱ Νεοέλληνες δὲν ἤξεραν πῶς νὰ ὁρίσουν τὴν ἑλληνικότητά τους. Καὶ τὸ μεγαλύτερο σκάνδαλο ἦταν ἡ βυζαντινὴ ἢ μεσαιωνικὴ περίοδος τῆς ἱστορίας τους: Μὲ ποιὸ κριτήριο νὰ ἀναγνωρισθοῦν ὡς Ἕλληνες οἱ κάτοικοι αὐτῆς τῆς πανσπερμίας τῶν φύλων ποὺ συγκροτοῦσαν τὴν Ἀνατολικὴ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία -μιὰν αὐτοκρατορία ὡστόσο μὲ κυρίαρχη γλῶσσα τὴν ἑλληνική, μὲ φιλοσοφία καὶ τέχνη ποὺ συνέχιζε ὀργανικὰ καὶ ἀνέπλαθε δημιουργικὰ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ κληρονομιά. Σίγουρα οἱ βυζαντινοὶ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας -κάποιοι μὲ σπουδὲς στὴν Ἀθήνα- συνέχιζαν τὸν προβληματισμὸ καὶ τὸν λόγο τοῦ Πλάτωνα, τοῦ Ἀριστοτέλη, τῆς Στοᾶς καὶ τῶν Νεοπλατωνικῶν, ὅμως παράλληλα ἔγραφαν λόγους «κατὰ Ἑλλήνων», ἀφοῦ στὴν ἐποχή τους ἡ λέξη Ἕλληνας σήμαινε ἀποκλειστικὰ καὶ μόνο εἰδωλολάτρης. Ἀλλὰ καὶ ὁ σύνολος πληθυσμὸς πρέπει νὰ γνώριζε ἀρκετὰ καλὰ τὰ κείμενα τῶν εἰδωλολατρῶν Ἑλλήνων, ἀφοῦ ἐπὶ χίλια περίπου χρόνια ἀλφαβητάρι γιὰ τὴν ἐκμάθηση ἀνάγνωσης καὶ γραφῆς ἦταν ὁ Ὅμηρος.

Τὸ δυσεπίλυτο πρόβλημα ὁρισμοῦ τῆς ἑλληνικότητας διαιωνίζεται στὸ νεοελληνικὸ κρατίδιο ὣς σήμερα. Ὑπάρχουν πάντα κάποιοι «προοδευτικοὶ» διανοούμενοι, ποὺ θεωροῦν ὑποτιμητικὴ κάθε ἐπιμειξία τοῦ Ἑλληνισμοῦ μὲ τὸν Χριστιανισμὸ καὶ ἀμφισβητοῦν πεισματικὰ τὴν ἑλληνικότητα τῆς «Βυζαντινῆς» Αὐτοκρατορίας. Ὅπως ὑπάρχουν καὶ κάποιοι χριστιανοὶ διανοούμενοι, μὲ ἰδεολογικὰ ἐπεξεργασμένη πίστη, ποὺ προτιμᾶνε τὸ ὄνομα τοῦ «Ρωμιοῦ» καὶ τῆς Ρωμιοσύνης στὴ θέση τοῦ Ἕλληνα καὶ τῆς ἑλληνικότητας. Ὑπῆρξε καὶ νεοέλληνας Πρωθυπουργὸς καὶ Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας, ποὺ δὲν δίσταζε νὰ μιλάει γιὰ τὶς πολλαπλὲς ὑποδουλώσεις ποὺ γνώρισαν οἱ Ἕλληνες: πρῶτα στοὺς Ρωμαίους, ὕστερα στοὺς Βυζαντινοὺς καὶ μετὰ στοὺς Τούρκους!…

Δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ προσεγγίσουμε τὴ σχέση τοῦ Ἑλληνισμοῦ μὲ τὴ Δύση στὰ νεώτερα χρόνια, χωρὶς νὰ διατυπώσουμε καταρχὴν μία πρόταση ἐξόδου ἀπὸ τὴν πελώρια αὐτὴ σύγχυση -πρόταση κάποιου ὁρισμοῦ τῆς ἑλληνικότητας. Ἡ πρόταση εἶναι νὰ δοῦμε τὴν Ἑλλάδα ὄχι καταρχὴν ὡς ΤΟΠΟ, ἀλλὰ καταρχὴν ὡς ΤΡΟΠΟ τοῦ βίου. 
Δὲν μπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσει κανεὶς τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς ἀπέκτησε γεωγραφικὰ σύνορα γιὰ πρώτη φόρα στὸν 19ο αἰώνα -μόλις πρὶν ἀπὸ ἑκατὸν ἑξήντα χρόνια. Καὶ ὅτι αὐτὰ τὰ σύνορα- τοῦ συμβατικοῦ ἑλλαδικοῦ κρατιδίου ποὺ προέκυψε ἀπὸ τὴν ἐπανάσταση ἐνάντια στοὺς Τούρκους- ἄφηναν ἀπ᾿ ἔξω τὰ τρία τέταρτα τῶν ἑλληνόφωνων πληθυσμῶν τῆς τότε Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας.

Ἡ ἀρχαία Ἑλλάδα δὲν εἶχε ἑνιαία κρατικὴ ὑπόσταση, οὔτε καὶ σύνορα. Ἦταν τὸ σύνολο τῶν «ἑλληνίδων πόλεων» -ἀνεξάρτητες πόλεις- κράτη-, ποὺ ἁπλωνόταν ἀπὸ τὴν Μακεδονία ὣς τὴν Κρήτη καὶ ἀπὸ τὴν Ἰωνία ὣς τὴν Σικελία, τὴν κάτω καὶ κεντρικὴ Ἰταλία. Οἱ πόλεις αὐτὲς ἀναγνωρίζονταν ὡς «ἑλληνίδες» ὄχι μόνο γιὰ τὴν κοινή τους ἑλληνικὴ γλῶσσα, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὸν κοινὸ τρόπο τοῦ βίου, δηλαδὴ τὸν κοινὸ πολιτισμό τους. (Ἡ κοινὴ ἑλληνικὴ συνείδηση γίνεται χαρακτηριστικὰ ἔκδηλη στὶς περιπτώσεις τῶν κοινῶν ἑορτῶν καὶ ἀγώνων (στὴν Ὀλυμπία, στὴν Νεμέα, στὸν Ἰσθμὸ τῆς Κορίνθου καὶ στοὺς Δελφούς, ὅπου μόνο Ἕλληνες μποροῦσαν νὰ συμμετάσχουν, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν πόλη καταγωγῆς τους. Θὰ ἀπαιτοῦσε μιὰ ἐκτενῆ ἀνάπτυξη τὸ περιεχόμενο τῆς λέξης ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ἀλλὰ καὶ μόνο ἡ ταύτιση μὲ τὸν ΤΡΟΠΟ τοῦ βίου μπορεῖ νὰ εἶναι ἕνας καταρχὴν ὁρισμός.

Στὸν 4ο π.Χ. αἰώνα ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος ἑνώνει κάτω ἀπὸ τὴ στρατιωτική του ἰσχὺ τὶς περισσότερες ἑλληνίδες πόλεις, προκειμένου νὰ ἐπιχειρήσει μιὰ μεγαλεπίβολη ἐκστρατεία ἐναντίον τῶν Περσων. Κατατροπώνει τοὺς Πέρσες, ἀλλὰ συνεχίζει τὴν ἐκστρατεία του ὣς τὴν Βακτριανὴ καὶ τὶς Ἰνδίες. Ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο ὁ Ἀλέξανδρος ἀντιλαμβάνεται τὴν κατάκτηση αὐτῶν τῶν ἀπέραντων περιοχῶν -ἀπὸ τὶς νότιες ἀκτὲς τῆς Κασπιας ὣς τὴν Παλαιστίνη, Βαβυλώνα, Αἴγυπτο καὶ ὣς τὸν Ἰνδικὸ ὠκεανὸ- εἶναι νὰ ἱδρύει παντοῦ καινούργιες ἑλληνίδες πόλεις, ποὺ μεταφέρουν τὸν ἑλληνικὸ ΤΡΟΠΟ τοῦ βίου σὲ κάθε γωνιὰ τοῦ τότε γνωστοῦ κόσμου. Ἔτσι γεννιέται ὁ «μέγας κόσμος» τῆς ἑλληνικῆς οἰκουμένης -ἕνα ἐκπληκτικὸ φαινόμενο πολιτισμικῆς ἔκρηξης ποὺ δὲν ἔχει τὸ ὅμοιο στὴν Ἱστορία.

Ὅταν ἀργότερα ἡ Ρώμη, ἀκολουθώντας τὸ ὅραμα τοῦ Ἀλεξάνδρου, θὰ ἑνοποιήσει μὲ τὶς δικές της κατακτήσεις καὶ κάτω ἀπὸ τὸ δικό της διοικητικὸ σύστημα ἕνα μεγάλο μέρος τῶν ἐξελληνισμένων ἀπὸ τὸν Ἀλέξανδρο περιοχῶν, τὸ κοινὸ καὶ συνεκτικὸ στοιχεῖο τῆς αὐτοκρατορίας της θὰ παραμείνει ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμός. Συνειδητοποιοῦμε ὄχι μόνο τὴν ἔκταση, ἀλλὰ καὶ τὸ βάθος ἢ τὴν ποιότητα ἐξελληνισμοῦ τῆς ρωμαϊκῆς «οἰκουμένης», ὅταν διαβάζουμε τὰ ἑλληνικὰ κείμενα ἑνὸς φανατικὰ συντηρητικοῦ Ἑβραίου: τὶς ἐπιστολὲς τοῦ Ἀποστόλου Παύλου. Οἱ Ἑβραῖοι ἦταν λαὸς ποὺ ἀντιστάθηκε σθεναρὰ καὶ μὲ αἱματηρὸ τίμημα στὸν ἐξελληνισμό του, καὶ ὁ Παῦλος ἀνῆκε στὴν πιὸ συντηρητικὴ κοινωνικὴ ὁμάδα τῶν Ἑβραίων, στοὺς Φαρισαίους. Κι ὅμως ὁ ἐθνοφυλετικὸς συντηρητισμός του δὲν τὸν ἐμποδίζει νὰ χειρίζεται τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα, τὶς ἑλληνικὲς φιλοσοφικὲς ἔννοιες, ἀλλὰ καὶ κάποιους ἕλληνες συγγραφεῖς, μὲ μίαν εὐχέρεια ποὺ δύσκολα θὰ τὴν συναγωνιζόταν ὁποιοσδήποτε Ἀλεξανδρινὸς ἡ καὶ Ἀθηναῖος τῆς ἐποχῆς του.

Ἀπὸ τὸν 2ο κιόλας π.Χ. αἰώνα, ἡ ἴδια λατινικὴ ἀριστοκρατία τῆς Ρώμης προτιμάει στὶς κοινωνικὲς συναναστροφὲς τὴ χρήση τῆς ἐλληνικῆς γλώσσας, καὶ ὅταν τὸν 1ο μ.Χ. αἰώνα ὁ Παῦλος καὶ πάλι γράφει τὴν ἐπιστολή του πρὸς Ρωμαίους, δὲν διανοεῖται νὰ χρησιμοποιήσει τὰ λατινικά. Δυόμισι αἰῶνες ἀργότερα, ἡ πολιτικὴ καὶ στρατιωτικὴ ἰδιοφυΐα τοῦ Διοκλητιανοῦ θὰ διακρίνει ὅτι τὸ κέντρο τῶν ἱστορικῶν ἐξελίξεων ἔχει ὁριστικὰ μετατεθεῖ στὴν ἑλληνικὴ Ἀνατολή, γι᾿ αὐτὸ καὶ θὰ περάσει τὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς βασιλείας του στὴν Νικομήδεια. Ἔτσι ἔχει προετοιμασθεῖ καὶ τὸ τολμηρὸ ἐγχείρημα τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου νὰ μεταθέσει τὸ κέντρο τῆς αὐτοκρατορίας σὲ μιὰ καινούργια ἑλληνικὴ πρωτεύουσα, τὴ Νέα Ρώμη, ποὺ ὁ λαὸς θὰ τὴν ἀποκαλέσει Κωνσταντινούπολη.

Μὲ κέντρο πιὰ τὴν Νέα Ρώμη ἡ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία θὰ διανύσει μιὰ θαυμαστὴ σὲ κάθε φάση της ἱστορικὴ διαδρομὴ ὁλόκληρης χιλιετηρίδας. Σίγουρα, ἡ πολιτισμική της ταυτότητα δὲν εἶναι οὔτε ἀμιγῶς ρωμαϊκή, οὔτε ἀμιγῶς ἑλληνική. Εἶναι τὸ χριστιανικὸ στοιχεῖο ποὺ πρωτεύει, καὶ μάλιστα ἡ ἐμμονὴ καὶ πιστότητα στὴν ὀρθόδοξη πρωτοχριστιανικὴ παράδοση. Μὲ ἄξονα βίου τὴν ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ νοηματοδότηση τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης, τοῦ κόσμου καὶ τῆς Ἱστορίας, ἡ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία θὰ ἀναχωνεύσει ὀργανικὰ καὶ δημιουργικὰ τὴ ρωμαϊκὴ παράδοση τοῦ δικαίου καὶ τῆς διοίκησης, καὶ παράλληλα τὴν ἑλληνικὴ φιλοσοφία καὶ τέχνη. Μετὰ τὸν 6ο αἰώνα θὰ εἶναι καὶ ἐπίσημα μιὰ ἑλληνόφωνη αὐτοκρατορία, καὶ μετὰ τὸν 10ο αἰώνα θὰ υἱοθετήσει καὶ τοὺς ὅρους Ἕλληνας καὶ ἑλληνικός, φορτισμένους πιὰ μὲ ἀξιολογικὸ περιεχόμενο, γιὰ νὰ ἀντιπαρατάξει τὴ δική της πολιτισμικὴ ταυτότητα στὸν καινούργιο πολιτισμὸ ποὺ γεννιέται στὴν κατακτημένη ἀπὸ βάρβαρα φύλα καὶ φυλὲς Δύση.

Αὐτοὶ οἱ καινούργιοι κάτοικοι τῆς δυτικῆς καὶ κεντρικῆς Εὐρώπης, παρ᾿ ὅλο ποὺ ἔχουν ὑποτάξει καὶ ἐξουθενώσει τοὺς λατινόφωνους Ρωμαίους, φιλοδοξοῦν νὰ σφετερισθοῦν, μὲ τὴ λογική της γεωγραφικῆς ὁριοθέτησης, τὸν τίτλο καὶ τὴν ἱστορικὴ συνέχεια τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἀρνοῦνται τὸ ὄνομα τοῦ Ρωμαίου στοὺς πολίτες τῆς ἀνατολικῆς καὶ ἐξελληνισμένης αὐτοκρατορίας. Τοὺς ἀποκαλοῦν χλευαστικὰ «Γραικούς», καὶ ἀπὸ τὸν 17ο αἰώνα ἡ ἱστοριογραφία τους θὰ ἐπινοήσει τὸ πρωτοφανὲς ὄνομα Βυζάντιο καὶ «Βυζαντινός». Βέβαια τὸ Βυζάντιο ὑπῆρξε ἱστορικά: ἦταν ἡ πολίχνη στὶς ἀκτὲς τοῦ Βοσπόρου -ἀρχαία ἑλληνικὴ ἀποικία- ποὺ στὴν θέση της ὁ Κωνσταντῖνος ἔχτισε τὴ Νέα Ρώμη. Ἀλλὰ εἶναι φανερὸ ὅτι ἡ ἀνάκληση τοῦ παλαιοῦ τοπωνυμίου ἐνδιέφερε τοὺς Δυτικοὺς μόνο γιὰ νὰ ὑποκατασταθεῖ τὸ ὄνομα τῆς Νέας Ρώμης. Γιὰ τοὺς ἐλληνόφωνους Ρωμαίους, ἀκόμα ὣς τὴν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας, τὸ ὄνομα «Βυζαντινὸς» θὰ ἦταν μᾶλλον ἀκατανόητο -θὰ ἠχοῦσε τόσο παράλογα, ὡς ἂν ἀποκαλοῦσε κάποιος τὸν σημερινὸ κάτοικο τῆς Ἑλλάδας «Πλακιώτη» (ἀπὸ τὸ ὄνομα τῆς παλιᾶς συνοικίας ποὺ γύρω χτίστηκε ἡ καινούργια πόλη τῶν Ἀθηνῶν). Κι ὅμως τὸ αὐθαίρετο ἐπινόημα τῶν Δυτικῶν κυριάρχησε τελικά, καὶ εἶναι σήμερα καθιερωμένο στὴν κοινὴ συνείδηση καὶ στὴν ἱστορικὴ ἐπιστήμη.

Στὸ μεταξύ, στὸν 2ο π.Χ. αἰώνα ὡς τὸν 19ο, ἡ γεωγραφικὴ περιοχὴ ὅπου ἄνθισαν οἱ ἀρχαῖες ἑλληνίδες πόλεις, γνώρισε διαδοχικὰ περίπου δεκαεπτὰ ἐπιδρομὲς βάρβαρων φυλῶν καὶ φύλων. Ἀπὸ τὶς παραδουνάβιες περιοχὲς ὣς τὴν Κρήτη, καὶ ἀπὸ τὴν νότια Ἰταλία ὣς τὰ βάθη τῆς Μ. Ἀσίας καὶ τὸν Πόντο, οἱ ἑλληνόφωνοι πληθυσμοὶ δοκιμάστηκαν σκληρὰ ἐπὶ αἰῶνες ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἀλλεπάλληλα κύματα τῶν κατακτήσεων, ποὺ σήμαιναν, κάθε φορά, κάποιες ἐπιμειξίες μὲ τοὺς γηγενεῖς Ἕλληνες. Ἔτσι, ὁποιοσδήποτε ἰσχυρισμὸς γιὰ φυλετικὴ ὁμοιογένεια καὶ «καθαρότητα αἵματος» τῶν νεώτερων Ἑλλήνων θὰ εἶχε ἐρείσματα μᾶλλον περιορισμένα ἢ συγκεχυμένα, καὶ σὲ μεγάλο ποσοστὸ θὰ ἦταν μόνο ρομαντικὴ αὐθαιρεσία. Ἀλλὰ τὸ ἱστορικὸ παράδοξο εἶναι αὐτὸ ποὺ μὲ τὴν ποιητική του γλῶσσα διαπίστωνε ὁ στρατηγὸς Μακρυγιαννης στὸν 19ο αἰώνα: «ὅτι ἀρχὴ καὶ τέλος, παλαιόθεν καὶ ὣς τώρα, ὅλα τὰ θεριὰ πολεμοῦν νὰ μᾶς φᾶνε τοὺς Ἕλληνες καὶ δὲν μποροῦνε· τρῶνε ἀπὸ μᾶς καὶ μένει καὶ μαγιά.» Αὐτὴ ἡ «μαγιὰ» τῶν ἑλληνίδων πόλεων καὶ ἀργότερα τῶν κοινοτήτων, μέσα ἀπὸ τὶς κατακτήσεις καὶ ἐπιμειξίες, ἔσωζε τελικὰ τὴν ἑλληνικὴ ἰδιαιτερότητα: τὴ γλῶσσα, τὴ νοοτροπία, τὴν ἑλληνικὴ νοηματοδότηση τοῦ κόσμου καὶ τῆς ζωῆς -ἀπὸ κάποια ἐποχὴ καὶ μετὰ ἑνωμένα ὅλα στὴν ἐκκλησιαστικὴ ὀρθοδοξία. 

Βέβαια μιὰ τέτοια «μαγιὰ» δυναμικῆς καὶ ἀδιάκοπα ἀνανεούμενης ἑλληνικότητας δὲν ἀνιχνεύεται μὲ ἀναφορὰ σὲ γενεαλογικὰ δέντρα -στὴ συνεχῆ ἱστορικὴ διαδοχὴ οἰκογενειῶν καὶ ὀνομάτων. Ἀνιχνεύεται στὴ λαϊκὴ ποίηση, στὸ λαϊκὸ ἦθος, στὸν τρόπο ποὺ ἔχτιζαν καὶ εἰκονογραφοῦσαν τὶς ἐκκλησίες ὣς τὴν πιὸ ἀπομακρυσμένη ἑλληνικὴ κοινότητα, ἀνιχνεύεται στὴ μουσική, στὶς λαϊκὲς φορεσιές, στὰ προικοσύμφωνα καὶ στὰ συνεταιρικὰ συμβόλαια. Κυρίως στοὺς αἰῶνες τῆς Τουρκοκρατίας, ἦταν ἡ ΠΡΑΞΗ τῆς ζωῆς, ἔκφραση τῆς κοινῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστης (ὄχι ἰδεολογικὰ ἢ φυλετικὰ κριτήρια), ποὺ ξεχώριζαν Ἦταν ἡ νηστεία, ἡ γιορτή, ὁ χορὸς στὸ πανηγύρι, τὸ ἀναμμένο καντήλι στὸ οἰκογενειακὸ εἰκονοστάσι, τὸ ζύμωμα τοῦ πρόσφορου, ὁ ἁγιασμὸς κάθε μήνα. 
τὸν ὀρθόδοξο Ἕλληνα ἀπὸ τὸν ἀλλόθρησκο Τοῦρκο ἡ τὸν ἑτερόδοξο «Φράγκο»:

Ἔτσι, ὅταν τὸν δεύτερο χρόνο τῆς ἐξέγερσής τους ἐνάντια στὴν τουρκικὴ τυραννία (1822) οἱ Ἕλληνες συγκροτοῦν τὴν πρώτη καὶ ἰδρυτική τοῦ νεοελληνικοῦ κράτους Ἐθνικὴ Συνέλευση τῆς Ἐπιδαύρου, δὲν ἔχουν ἄλλο τρόπο νὰ ὁρίσουν τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἕλληνα, παρὰ μόνο καταφεύγοντας στὴν θρησκευτική του πίστη. Στὸ τμῆμα Β’ τοῦ Συντάγματος τῆς Ἐπιδαύρου διαβάζουμε: «Ὅσοι αὐτόχθονες κάτοικοι τῆς Ἐπικράτειας τῆς Ἑλλάδος πιστεύουσιν εἰς Χριστόν, εἰσὶν Ἕλληνες.»

Εἶναι μᾶλλον ἡ πιὸ ἀπερίφραστη δικαίωση τῆς πρότασης νὰ ὁρίζουμε τὴν Ἑλλάδα ὄχι καταρχὴν ὡς ΤΟΠΟ, ἀλλὰ καταρχὴν ὡς ΤΡΟΠΟ βίου. 

 (Στὶς βασικὲς θέσεις αὐτοῦ του κεφαλαίου συγκλίνουν συμπερασματικὲς μαρτυρίες ἀπὸ διαφοροποιημένες θεωρητικὲς προοπτικές.
Πρβλ. ἐνδεικτικά:

Κ.Θ. Δημαρᾶς: «Ἡ Ἑλλάδα βρίσκεται ἀνάμεσα σὲ δύο μεγάλους πολιτισμικοὺς ὄγκους, ποὺ ξεχωρίζουν πάντα, ὅσο κι ἂν οἱ τροπὲς τῆς ἱστορίας τυχαίνει νὰ προκαλέσουν μετατοπίσεις. Ἡ Ἀνατολὴ καὶ ἡ Δύση σμίγουν ἐπάνω στὰ ἑλληνικὰ ἐδάφη, ποὺ γίνονται ἔτσι ἕνα σταυροδρόμι ὅπου ἀδιάκοπα συγκρούονται δύο πρωταρχικὲς μορφὲς πολιτισμοῦ. Προγεφύρωμα καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου πολιτισμοῦ στὶς ἀντίθετες διευθύνσεις τους, ὁ ἑλληνικὸς χῶρος δοκιμάσθηκε πολλὲς φορὲς ἀπὸ τὴν κατάκτηση. Ὅμως ἐκεῖνο ποὺ εἶναι τὸ δράμα τῆς φυλῆς μας, εἶναι καὶ μία ἀπὸ τὶς δόξες της ἀπὸ τὴν ἄποψη τὴν πολιτισμική: ὁ ἑλληνισμὸς δέχθηκε μὲ τὸν τρόπο αὐτὸν πλούσιες καὶ ποικίλες ἐπιδράσεις, ποὺ προκάλεσαν τὴν ἰδιοτυπία του. Ἡ θέση του ἀνάμεσα σὲ πολιτισμοὺς ποὺ τὸν ἐπηρεάζουν, τοῦ ἐπέτρεψε ἀνέκαθεν νὰ ἐκμεταλλευθεῖ τὶς ἰδιότητές του, νὰ ἀσκήσει τὴν ἀφομοιωτική του δύναμη. Ἐξ ἄλλου ἡ γεωγραφικὴ θέση τοῦ ἑλληνισμοῦ δὲν εἶναι ἀπίθανο νὰ ἐπέφερε κι ἕνα ἄλλο σταθερὸ χαρακτηριστικό τῆς φυλῆς. Θυμίζω τὴν παρατήρηση τοῦ Ἀριστότελη: οἱ λαοὶ τῆς Εὐρώπης τοῦ φαίνονται δραστήριοι, ἀλλὰ χωρὶς ὀξύτητα τοῦ νοῦ· οἱ Ἀσιάτες τὸ ἀντίθετο. Κι ὁ Ἀριστοτέλης, ἔτσι, καταλήγει νὰ θεωρεῖ ὅτι οἱ Ἕλληνες, ζώντας σ᾿ ἕνα κλίμα ποὺ μετέχει καὶ ἀπὸ τὴν Ἀσία καὶ ἀπὸ τὴν Εὐρώπη, συνδυάζουν καὶ τῶν δύο ὁμάδων τὰ προτερήματα. Ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμός, λοιπόν, ἐκφράζεται μέσα στὴν ἀδιάκοπη ἀνανέωση τὴν ὁποία προκαλοῦν οἱ ἐπαφὲς μὲ τοὺς ξένους πολιτισμούς, καὶ στὴν ἀδιάκοπη ἀκτινοβολία ποὺ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἰδιοτυπίας του καὶ τῶν ἐπαφῶν του… Οἱ λαοί, ὅπως κάθε ὀργανισμός, ἀφομοιώνουν ὅσο εἶναι ζωντανοί, καὶ ἀφομοιώνουν τόσο περισσότερο καὶ τόσο καλύτερα ὅσο πιὸ ζωντανοὶ εἶναι. Ἡ ἐλάττωση τῆς ἀφομοίωσης ἐκφράζει βιολογικὴ πτώση τοῦ ὀργανισμοῦ· μόνο οἱ νεκροὶ ὀργανισμοὶ παύουν νὰ ἀφομοιώνουν… Ἐκεῖνο ποὺ προέχει εἶναι ἡ ἱκανότητα γιὰ πραγματικὴ ἀφομοίωση, γιὰ δημιουργία δηλαδὴ νέου στοιχείου, ἰδιότυπου, ἀπὸ τὸ ξένο.» (Ἱστορία τῆς Νεοελληνικῆς Λογοτεχνίας, Ἀθήνα 1968, Πρόλογος, σελ. ιγ-ιδ.)

Νίκος Σβορῶνος: «Θεωρῶ τὴν πολιτισμικὴ συνέχεια τοῦ ἑλληνισμοῦ ὡς ἕνα δυναμικὸ φαινόμενο μὲ διαφορετικὲς φάσεις. Δὲν πιστεύω βέβαια στὴ φυλετικὴ συνέχεια. Δὲν κάνω ζωολογία, κάνω ἱστορία. Δὲν ξέρω τὶ εἶναι ἀνθρωπολογικὰ ἡ ἑλληνικὴ φυλὴ ἡ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἡ τὸ ἑλληνικὸ ἔθνος. Εἶναι ἀνακατεμένα, ὅπως συμβαίνει μὲ ὅλους τοὺς ἱστορικοὺς λαοὺς τοῦ κόσμου. Γιὰ τὸ ὅτι ὑπάρχει, ὅμως, ἀπὸ παλιά, πολὺ παλιά, ἕνας ἑλληνικὸς λαὸς ποὺ ἔχει συνείδηση τῆς ἑνότητάς του καὶ τῆς διαφορᾶς ἀπὸ τοὺς ἄλλους λαούς, καὶ ἔχει συνείδηση τῆς ἰδιαιτερότητάς του καὶ τῆς πολιτισμικῆς του συνέχειας, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία… Καὶ ἐδῶ μπορῶ νὰ ἐπαναλάβω, σύντομα καὶ ἁπλουστευτικά, ὁρισμένες προτάσεις ποὺ ἔχω διατυπώσει: Τὴν ὕπαρξη -ἕως τὴν ἐπικράτηση τῆς ρωμαϊκῆς ἰδέας, ὕστερα ἀπὸ τὴν κατάκτηση τῆς Ρώμης καὶ τοῦ χριστιανισμοῦ- ἑνὸς ἑλληνικοῦ λαοῦ, φυλετικὰ ἀνάμεικτου, ὅπως ὅλοι οἱ ἱστορικοὶ λαοί, μὲ κοινὰ πολιτισμικὰ χαρακτηριστικὰ καὶ μὲ συνείδηση τῆς ἑνότητάς του καὶ τῆς συνέχειάς του. Τὴ βαθμιαία ἀπομακρυνσή του ἀπὸ τὸ συνειδησιακὸ περιεχόμενο τῆς ἑλληνικότητας, μὲ τὴν ἐπικράτηση δύο πλατύτερων ἰδεῶν, τοῦ χριστιανισμοῦ καὶ τῆς ρωμαϊκότητας, ποὺ χαρακτηρίζουν τὴν ἰδεολογία τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας, ἰδεολογία συνεκτικὴ τοῦ βυζαντινοῦ κράτους -πρᾶγμα ποὺ δὲν ἀποκλείει τὴν ὕπαρξη, συγχρόνως, καὶ μιᾶς ἰδιαίτερης συνείδησης τῆς ἰδιαιτερότητας σὲ κάθε λαό, ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ ἀποτέλεσαν τὸ πολυεθνικὸ αὐτὸ πολιτικὸ καὶ πολιτισμικὸ συγκρότημα. Τέλος, τὴ σταδιακὴ πολιτισμικὴ ἐπανασύνδεση τοῦ ἑλληνικοῦ στοιχείου τῆς αὐτοκρατορίας μὲ τὴν ἑλληνικὴ ἰδέα καὶ τὸ παλιὸ ἑλληνικό του παρελθόν, ὅπως κατὰ τὸν 11ο αἰώνα, καὶ τὴν κατάκτηση μιᾶς καθαρὰ ἑλληνικῆς συνείδησης, ποὺ συντελεῖται κατὰ τὰ τελευταία χρόνια τοῦ Βυζαντίου, καὶ καταλήγει μὲ τὴν διαμόρφωση τοῦ νέου ἑλληνικοῦ ἔθνους, μέσα στὴν Τουρκοκρατία, καὶ τὴν διακήρυξη τῆς βούλησής του νὰ δημιουργήσει ἀνεξάρτητο ἑλληνικὸ κράτος μὲ τὴν ἑλληνικὴ ἐπανάσταση… Ὁ ἑλληνισμὸς βρέθηκε σὲ τέτοιες ἀντικειμενικὲς καταστάσεις, ὥστε νὰ εἶναι ἀπὸ τοὺς λίγους λαοὺς οἱ ὁποῖοι ἀπόκτησαν ἐθνικὴ συνείδηση ἀκριβῶς μέσα σὲ εὐρύτερα σύνολα καὶ σὲ ἀντιπαράθεση μὲ αὐτά. Κυρίως σὰν κατακτημένος λαός. Καὶ τὸ ὅτι διατήρησε τὴ γλώσσα του, τὴν ἐθνική του συνείδηση, γιὰ μένα τοῦτο εἶναι ἀντιστασιακὸ φαινόμενο… Δὲν θεωρῶ ἀντίσταση ἁπλῶς καὶ μόνο νὰ πάρεις τὰ ὄπλα καὶ νὰ ἀνέβεις στὰ βουνά. Αὐτὸ εἶναι εὔκολο πρᾶγμα, σχετικὰ εὔκολο. Τὸ πρόβλημα εἶναι νὰ μείνεις αὐτὸ ποὺ εἶσαι, καὶ αὐτὸ βέβαια συνδυάζεται μὲ τὴν πολιτισμικὴ συνέχεια τοῦ ἑλληνισμοῦ. Μὲ τὸ γεγονὸς ὅτι ὅταν κατακτήθηκε ὁ ἑλληνικὸς λαός, εἴτε ἀπὸ τοὺς Ρωμαίους ἀρχικὰ εἴτε ἀργότερα ἀπὸ τοὺς Τούρκους, εἶχε ἐθνικὴ ἑνότητα καὶ συνείδηση τῆς ἑνότητας αὐτῆς. Ὑπῆρχε μιὰ λαϊκὴ ἑνότητα μὲ τὴ γλῶσσα, μὲ τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα, καὶ εἶχε συνείδηση τῆς ταυτότητάς του αὐτῆς, ἡ ὁποία τοῦ ἐπέτρεψε νὰ ἀντισταθεῖ στὴν ἀπορρόφηση ἀπὸ ἄλλους λαούς, οἱ ὁποῖοι ἦταν οἱ κατακτητές του». (Συνέντευξη στὸ περιοδικὸ «Σύγχρονα Θέματα», τεῦχος 35-37, Δεκέμβριος 1988.)

Ε.Π. Παπανοῦτσος: «Ἀφαιρέσαμε ἀπὸ τὴν παιδεία τοῦ Ἔθνους τὸ στοιχεῖο ποὺ μπορεῖ νὰ γίνει ὁ καλύτερος ἄξονάς της καὶ ποὺ δικαιολογημένα πρέπει νὰ εἶναι τὸ καμάρι μας: τὴν ἰδέα τῆς ἀκατάλυτης διάρκειας, τῆς ἀδιάσπαστης συνέχειας ποὺ παρουσιάζει αὐτὸς ὁ μικρὸς καὶ βασανισμένος λαὸς στὴ μακρὰ καὶ γεμάτη ἀπὸ ὡραῖες σελίδες πνευματική του ἱστορία. Καὶ ἀλήθεια ἀναμφισβήτητη καὶ χρέος ἐθνικὸ ἀπὸ τὰ πρῶτα εἶναι νὰ τονίζουμε στὶς γενεὲς ποὺ ἔρχονται, γιὰ νὰ πάρουν τὴ θέση τους μέσα στὸν ἐθνικὸ στίβο, ὅτι ποτὲ δὲν ἔπαψε αὐτὴ ἡ φυλὴ νὰ ὑπάρχει καὶ νὰ ἐκδηλώνεται πνευματικὰ μὲ πρόσωπα καὶ ἔργα ἀξιόλογα. Ὅτι σὲ ὅλες τὶς φάσεις τοῦ ἱστορικοῦ βίου της τραγούδησε, ἐρεύνησε καὶ στοχάστηκε, ἔγραψε καὶ φιλοσόφησε, ζωγράφισε ἔπλασε κ᾿ ἔχτισε, δηλαδὴ ἔζησε καὶ πνευματικὰ καταξίωσε τὴ ζωή της, ὅπως ζοῦν καὶ πνευματικὰ καταξιώνουν τὴ ζωή τους οἱ λαοὶ ποὺ ἔχουν καὶ δημιουργοῦν παράδοση… Τὸ ἄμεσο ἐθνικὸ παρελθὸν στὴν πνευματική μας ἱστορία διαγράφεται μὲ μιὰ φοβερὴ γιὰ τὶς συνέπειές της μονοκοντυλιά. Ἀφήνοντας τὴν ἀρχαία Ἑλλάδα διασκελίζουμε βιαστικὰ καὶ μὲ συγκατάβαση δέκα αἰῶνες βυζαντινῆς ἱστορίας καὶ ἀποστρέφοντας τὸ πρόσωπο μὲ συναίσθημα πικρίας ἀπὸ τοὺς χρόνους τῆς Φραγκοκρατίας καὶ τῆς Τουρκοκρατίας, προσπαθοῦμε νὰ ξαναβροῦμε τὸν μετὰ τὸ Εἰκοσιένα ἐλεύθερο ἑαυτό μας μέσα ἀπὸ τὴν ἰταλική, τὴν ἀγγλική, τὴ γαλλικὴ καὶ τὴ γερμανικὴ Ἐπιστήμη καὶ Φιλοσοφία τῶν τετρακοσίων τελευταίων ἐτῶν. Νὰ ξανακολλήσομε στὴν Εὐρώπη γίνεται ἡ ἔγνοια μας καὶ ἀγωνιζόμαστε νὰ ἀνακουφίσουμε τὸν πληγωμένο μας ἐθνικὸ ἐγωισμὸ μὲ τὴν προσπάθεια νὰ ἀποδείξομε, ὅτι οἱ προχωρημένοι στὸν πολιτισμὸ Εὐρωπαῖοι ὀφείλουν τὰ φῶτα τους στοὺς ἀρχαίους μας προγόνους. Πῶς δημιουργήθηκε, καὶ ἰδίως πῶς διαδόθηκε καὶ ἔπιασε αὐτὸς ὁ μῦθος; πῶς ἡ ἐλεύθερη μετὰ τὴν ἐθνικὴ ἀποκατάσταση πατρίδα ἔπεσε σ᾿ αὐτὴ τὴ θανάσιμη πλάνη καὶ ἔκανε τὴν ἀσύγγνωστη ἀδικία νὰ σκίσει μὲ τὰ ἴδια της τὰ χέρια τόσες ἑκατοντάδες λαμπρῶν σελίδων, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἀκρωτηριάσει τὴν πνευματική της ἱστορία; Ἕνα πάντως εἶναι βέβαιο: ὅτι τὸ κακὸ ἔγινε, ὅτι ἡ πλάνη ἐξακολουθεῖ σὲ πολλοὺς νὰ ὑπάρχει.» (Νεοελληνικὴ Φιλοσοφία, Ἀθῆναι, Βασικὴ Βιβλιοθήκη τόμος 35, Εἰσαγωγή, σελ. 7 καὶ 8.)

 Ζήσιμος Λορεντζάτος: «Συνεχίζουμε τὸ ὄνομα ἑνὸς ἄνισου τόπου, ποὺ ὑπάρχει πολὺ περισσότερο στὸ χρόνο παρὰ στὸ χῶρο, καὶ γι᾿ αὐτὸ ἡ μοῖρα μας δὲν καταλαβαίνει τὴ μοῖρα τῶν λαῶν τοῦ χώρου, ἀλλὰ κλώθεται ὁλοένα τριγύρω στὸ ἄλυτο πρόβλημα τῶν δύο διαστάσεων. Εἴμαστε οἱ μνηστῆρες τοῦ χρόνου καὶ οἱ καταδικασμένοι τοῦ χώρου. Σήμερα περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλη φορὰ θὰ πρέπει νὰ συλλογιστοῦμε μήπως μέσα στὴν ἐποχὴ ποὺ μπαίνουμε δὲν μᾶς ἀπομένει ἄλλο ἐμπόρευμα ἀπὸ τὴν πνευματικὴ ἐπίδοσή μας… Ἡ δική μας ὀρθόδοξη παράδοση τῆς Ἀνατολῆς -ἄμεσα ἢ ἔμμεσα- ἔδωσε στὴ Δύση ὅ,τι βαθύτερο ἀκριβῶς ἔχει νὰ παρουσιάσει ἐκείνη πνευματικά. Καὶ ὅταν λέμε δική μας δὲν ἐννοοῦμε πὼς ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες δώσαμε στοὺς ἄλλους τίποτα ἢ πὼς ἡ ὀρθόδοξη παράδοση ἀνήκει σὲ μᾶς, εἶναι ἐθνικὴ ἢ φυλετική, ἀλλὰ πὼς ἐμεῖς ἀνήκουμε σὲ αὐτὴ κατὰ τὸ ποσοστὸ ποὺ γινόμαστε ἐμεῖς, λαὸς ἅγιος Χριστοῦ, καθὼς ἔγραφε ὁ Φώτιος ἀπὸ τὴν ἐξορία (Ἐπιστολὴ 126), καὶ μόνο κατὰ τὸ ποσοστὸ αὐτό, ὅσο τὴν ἔχουμε ἢ τὴν ἀκολουθάμε, μποροῦμε τὴν ὀρθόδοξη παράδοση νὰ τὴ λέμε δική μας· ποτὲ ἐθνικὰ ἢ φυλετικά.» (Μελέτες, Ἀθήνα, ἐκδ. «Γαλαξίας», 1967, σελ. 17 καὶ 160.)

 * Απόσπασμα (το πρῶτο κεφάλαιο τοῦ βιβλίου από το Αντίβαρο, όπου και περισσότερα)

Μια αγωνιστική παρέμβασι για Ελλάδα, Εκκλησία Χριστού, έλλειμμα Παιδείας και μια πολιτική πρόβλεψι για τα δυο Κόμματα Εξουσίας (του Αλέξ. Σοϊλεμέζη)

ΤΑ ΔΥΟ ΚΟΜΜΑΤΑ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΕΛΛΑΔΑ ΣΑΠΙΣΑΝ.

ΚΑΠΟΙΟΣ ΝΑ ΤΟΥΣ ΠΗ, ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ, ΟΤΙ ΠΕΘΑΝΑΝ...

Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης (17.09.2008)

Τριάμισι χρόνια πρίν στο Ελληνικό Καφενείο. Ένας επώνυμος πασόκος αρθρογραφεί με κύρια σημεία στο υπο τον τίτλο Eκκλησία και Κράτος στο «Μεταβυζάντιο» άρθρο του τα παρακάτω:

«Ολη η συμπεριφορά του Εφραίμ διακατέχεται από το κίνητρο της άσκησης εξουσίας».

«… Αυτό το επιχείρημα της «παραπλάνησης πολιτικών», μου θυμίζει τη νεύρωση του μέσου 'Ελληνα πως για όλα φταίνε οι άλλοι, οι εβραίοι, οι τούρκοι, οι άγγλοι και πάει λέγοντας.»

«Μεγαλώσαμε με το παραμύθι ότι για όλα τα κακώς κείμενα φταίει η τουρκοκρατία. Αυτό που χαρακτηρίζει την ελληνική πολιτική ζωή είναι ο βυζαντινισμός. Ξεχνάμε πως οι Οθωμανοί δεν έκαναν τίποτα άλλο από το να συνεχίσουν την βυζαντινή παράδοση σε όλα τα επίπεδα.»

«Οποιος ελέγχει τον Πατριάρχη ή τον αρχιεπίσκοπο ή (στη δημοκρατία)έχει καλή σχέση μαζί του, ελέγχει τα πάντα ή έχει έναν ισχυρό σύμμαχο. Αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα στη μεταβυζαντινή Ελλάδα.»

«Κατηγορούμε τους τούρκους για καθυστέρηση και όμως ανήκουν στις πρώτες χώρες που υιοθέτησαν το διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, στο σύνταγμά τους. Όταν ο Κεμάλ Ατατούρκ εισηγήθηκε στην τουρκική βουλή το διαχωρισμό εκκλησίας-κράτους…»

«Κατηγορούμε τους τούρκους για καθυστέρηση και όμως ανήκουν στις πρώτες χώρες που υιοθέτησαν το διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, στο σύνταγμά τους. Όταν ο Κεμάλ Ατατούρκ εισηγήθηκε στην τουρκική βουλή το διαχωρισμό εκκλησίας-κράτους…» (Αλέξανδρος Πιστοφίδης)

Ο κάτωθι υπογράφων διαχειριστής του Νέου Παλαμήδη παρεμβαίνει με το παρακάτω σχόλιο:

ΝΕΟΣ ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ &; ΑΒΑΞ ΚΑΙ ΠΕΣΣΟΙ είπε...

Κύριε Α.Πιστοφίδη,
Καταγράφηκε ο θαυμασμός σας για τον «παρεξηγημένο» Μακιαβέλλι και οπωσδήποτε για τον Κεμάλ (τον πατερούλη - όπως τον αναφέρετε – των συκοφαντούμενων από μάς Τούρκων «για καθυστέρηση»).

Ο θαυμασμός σας για τον κ. Σημίτη είναι πλατωνικός; Μήπως έχει καμμία σχέσι με Γερμανία ή με διαχείρισι προγραμμάτων στο ελληνικό Δημόσιο; Δεν θα πείραζε να το ξέρουν οι αφελείς θαυμαστές των απόψεών σας, κι επίσης αυτοί που αφήνουν αδιάφορα κάποιους, μάλλον ομοϊδεάτες σας, να επιχειρούν –από θέσεις ΕΞΟΥΣΙΑΣ- να αναθεωρήσουν την Ιστορία και να αποδομήσουν το πολυαίωνο Ελληνικό πολιτισμικό μας κληρονόμημα.

 «Ο τελευταίος, στην ψυχή και στο πνεύμα Ελληνας, που τόλμησε να πει κάτι πολύ πιο ήπιο» (: από τον …Μουσταφά Κεμάλ!!) ήταν κατά την χριστιανομαχική ιδεολογία σας ο…Ιουλιανός. Γιατί δεν μας το λέτε εσείς, (με δικά σας λόγια -γιατί τον χαρακτηρισμό «τελευταίος Έλληνας» τον έχουμε ακούση κι από άλλους) , τι «ήπιο» τόλμησε να ψελλίση ο κακομοίρης ο Αυτοκράτωρ Ρωμαίων ΦΛΑΒΙΟΣ ΚΛΑΥΔΙΟΣ Ιουλιανός;

Με τι ευκολία, αλήθεια, διαγράφετε μια χιλιόχρονη Αυτοκρατορία (ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΥΣΕΩΣ!). Φαντάζομαι θα έχετε εντρυφήση στην μελέτη της Ιστορίας και του Πολιτισμού του ‘Βυζαντίου’ (= Ρωμανίας), αυτής της βδελυρής για εσάς (όπως και για τους Δυτικούς –κατά τον μεσαίωνα και ύστερον- συκοφάντες του) ιστορικής περιόδου, της καθ’ ημάς πολιτισμικής συνέχειας, και θα ξέρετε, ως …οικονομολόγος συγγραφεύς, πάρα πολλά!
Και τί ‘γενναιότητα’ επιδεικνύουν παρόμοιες αντιλήψεις που, εμμέσως, βλαστημάνε τις χορείες των νεότερων Ελλήνων, εκείνων που με επικεφαλής Πατροκοσμάδες, Παπαφλέσσες και Διάκους έδωσαν την ζωή τους για Ελλάδα και Πίστι Χριστού… 
Δεν ξέρω με ποια παραμύθια μεγαλώσατε. Πάντως κάποιοι εδώ στο Ελλαδιστάν σας δεν θέλουμε να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας με τα δικά σας ξενόφερτα παραμύθια.
Εγώ λέω ότι αυτό που «χαρακτηρίζει την ελληνική πολιτική ζωή» δεν είναι είναι η … «θεοκρατία» ή ο «βυζαντινισμός» (: άλλος ξενόφερτος όρος -αγαπημένος των όψιμων ελλαδιτών ξενοκίνητων πολιτικών- που λειτουργεί παραμορφωτικά), αλλά η αναξιοκρατία, ο κομματισμός, ο νεποτισμός, η διαπλοκή, η απεμπόλησι εθνικών ιδανικών, η –λόγω λόγω των ξένων επιρροών – ενδοτικότητα, και η αδιαφορία για την αλλοτρίωσι της εθνικής μας ταυτότητας...

Ά, και η ποντιακή μας καταγωγή δεν αποτελεί άλλοθι ελληνικότητας. Εξωμότες –φραγκολεβαντίνους ή και γενίτσαρους- θα μπορούσε να βρή κανείς και στο δικό μου σόϊ…

Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης 17 Σεπτεμβρίου 2008 12:55 μ.μ.

Ο κύριος Α. Πιστοφίδης απάντησε στο σχόλιό μου το απόγευμα (χωρίς να με προσφωνήση και υπογράφοντας με το ξενικό παρατσούκλι του ''PASOK poisonous'') με τα εξής: 

pasok poisonous είπε...
" χορείες των νεότερων Ελλήνων, εκείνων που με επικεφαλής Πατροκοσμάδες, Παπαφλέσσες και Διάκους έδωσαν την ζωή τους για Ελλάδα και Πίστι Χριστού… 12:55

 *********************

Την θυσία πολλών κατώτερων σε βαθμό κληρικών που αγωνίστηκαν εναντίον κατακτητών Οθωμανών και Γερμανών , εκμεταλεύεται ακόμα και σήμερα η Εκκλησία για να καλύψει την προδοτική στάση των υψηλόβαθμων κληρικων που ταυτίστηκαν με τους όποιους κατακτητές . Με τα Σουλτανικά φιρμάνια ακόμα και σήμερα Ρασοφόροι Θεομπαίχτες διεκδικούν τα χωράφια φτωχών αγροτών.

Αγαπητέ κύριε Η εποχή που στο σχολείο μας γέμιζαν το κεφάλι οι δάσκαλοι με Ιστορικά ψέματα (δεκαετία '50) έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί και να το βάλετε καλά στο μυαλό σας .

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥΣ ΨΕΥΔΟΥΣ ΠΕΡΑΣΕ

ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΝΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΕΤΕ "

''PASOK poisonous'' 17 Σεπτεμβρίου 2008 7:48 μ.μ.

Τρεις ώρες αργότερα μου δόθηκε η χάρι να δώσω τέλος στην απρόσμενη διαδικτυακή μονομαχία με την παρακάτω αν μη τι άλλο μαχητική απάντησι:

 ΝΕΟΣ ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ &; ΑΒΑΞ ΚΑΙ ΠΕΣΣΟΙ είπε...

Αγαπητέ «ΠΑΣΟΚοϊοβόλε»,
ποιος αρνείται ότι υπήρξαν και υψηλόβαθμοι κληρικοί με «προδοτική στάση» και ότι υπάρχουν και «σήμερα Ρασοφόροι Θεομπαίχτες»;
Αυτό σημαίνει ότι θα φτύσουμε ολόκληρη (ή έστω την μισή) πνευματική μας παράδοσι, την δισχιλιετή εμπειρία ζωής της (ελλην)ορθόδοξης χριστιανικής εκκλησίας μας;
Έτερον εκάτερον.
Εμείς οι λαϊκοί, απλοί πολίτες, αποτελούμε μαζί με τους ιερωμένους –όσοι πιστοί- την Εκκλησία. Να παλέψουμε καί για Ελεύθερη Εκκλησία, μέσα στο φώς και την αλήθεια του Χριστού, καί για καλύτερο Κλήρο!
Δεν ξέρω με ποια «Ιστορικά ψέματα» σας «γέμιζαν το κεφάλι οι δάσκαλοι (δεκαετία '50)», αλλά και σήμερα η πνευματική παρακμή είναι γενική, και στον εκπαιδευτικό χώρο κυριαρχούν αλλότριες και σκοτεινές απόψεις, πολλές από τις οποίες είναι πολυπολιτισμικής εισαγωγής. 
Και το δικό μου μαντάτο:

ΤΑ ΔΥΟ ΚΟΜΜΑΤΑ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΕΛΛΑΔΑ ΣΑΠΙΣΑΝ.

 ΚΑΠΟΙΟΣ ΝΑ ΤΟΥΣ ΠΗ, ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ, ΟΤΙ ΠΕΘΑΝΑΝ... 

Προσοχή: κυκλοφορούν (και) Ζόμπι με κομματικές γραβάτες!

Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης 
17 Σεπτεμβρίου 2008 10:50 μ.μ.

29 Μαΐου 1453. Άλωσι Κωνσταντινουπόλεως. Ένα κείμενο για την 558η επέτειο. 1 testo e 1 video x il nefasto anniversario della caduta di Costantinopoli

Από τον κ. Καλαμπούκα, διαχειριστή μιας φιλικής σ’ εμάς ιστοσελίδας στο facebook, λάβαμε το παρακάτω επίκαιρο κείμενο. (Ανταποδίδοντας τον εγκάρδιο χαιρετισμό ευχόμαστε μετά από 558 χρόνους και καιρούς -και κάπου 807 απο την πρώτη Άλωσι που κακώς την ξεχάσαμε: Και του χρόνου στην Πόλι!). Λόγω των ενδιαφερόντων γραφομένων και ως καλή αφορμή για διάλογο το αναδημοσιεύουμε.
Μαζί και ένα εκ Τουρκίας βιντεάκι που βρήκαμε στο γιουτιούμπι για να …νευριάσουμε!

Fetih 1453 - İstanbul - Constantinople (Κατάκτηση 1453 - Ιστανμπούλ (= Is tan Pol'n > Εις Την Πόλιν) Κωνσταντινούπολις


Μαύρη επέτειος
Φίλοι μου,
Σήμερα είναι η μαύρη επέτειος της πτώσης της Βασιλεύουσας Κωνσταντινούπολης!
Χαλεπόν γαρ έσεται ου μνήμης δεινών! Δεν πρέπει να ξεχνάμε τις δυστυχίες μας.
Φαντάζεται κανείς τι θα ήταν αυτός ο τόπος σήμερα αν δεν είχε πέσει η πρωτεύουσα του ελληνισμού; Φαντάζεται κανείς σε ποιο επίπεδο πολιτισμού θα βρισκόταν ο κόσμος όλος; Τι δεινά επισώρευσε όχι μόνον στον ελληνισμό, αλλά σ' ολόκληρη την ανθρωπότητα η επικράτηση της λαίλαπας των Οθωμανών;
Επέδραμαν ως πειρατές με στόχο την κατάκτηση όλης της Ευρώπης. Και, βέβαια, το μέγα εμπόδιο για τα σχέδιά τους υπήρξε το πολυεθνικό, αλλά ελληνογενές Βυζάντιο, η πολύχρυση Βυζαντινή αυτοκρατορία, που ήθελαν πρώτα να λεηλατήσουν τα στίφη των Τούρκων πειρατών!
Στις 29 Μαϊου 1453 η Πόλις εάλω! Έπεσε η Κωνσταντινούπολη! Στην Πύλη Ρωμανού έπεσε με το σπαθί στο χέρι πολεμώντας ο τελευταίος Έλληνας Αυτοκράτορας, ο Κωνσταντίνος ο ΙΑ΄, ο Παλαιολόγος, κι έγινε θρύλος! Λένε πως στις τελευταίες του στιγμές, όταν πλέον δεν έμειναν Έλληνες μαχητές τριγύρω, φώναξε: "Δεν υπάρχει ένας Έλληνας να μου πάρει το κεφάλι;"

Υπήρχε προδοσία και τότε. Κάποιοι άνοιξαν την Πύλη Ρωμανού και πέρασαν μέσα τα αλλοσούσουμα στίφη των Μογγόλων βασιβουζούκων. Υπήρχαν πάντα οι Βερέμηδες, οι Τατσόπουλοι, οι ιδιοτελείς προδότες! Τότε άνοιξαν την Πύλη. Οι σύγχρονοί μας τώρα επεδίωξαν την πλύση εγκεφάλου των Ελλήνων, προσπαθώντας με ένα κατάπτυστο "ντοκιμαντέρ" να μας πείσουν ότι θα μας συνέφερε μια νέα υποταγή του ελληνισμού στους Τούρκους...
Τα είπαμε κι άλλοτε αυτά, δε θα επεκταθούμε πάλι. Τη μνήμη σας φίλοι ζητώ: Χαλεπόν γαρ έσεται ου μνήμης δεινών! Δεν πρέπει να ξεχνάμε τις δυστυχίες μας!..

Οι Οθωμανοί κατέλυσαν τότε τον Ελληνικό πολιτισμό. Έκαψαν όλα τα βιβλία. Προσπάθησαν να αφανίσουν τη γλώσσα των προγόνων μας, να μη μείνει ίχνος που να μαρτυρά την ιστορία του λαού μας για χιλιάδες χρόνια.
Αλλά το ίδιο δεν επεχείρησε και το "ντοκιμαντέρ" του Βερέμη στον SKY ; Δε δήλωσε ότι στην Ελλάδα ο λαός δε γνώριζε ελληνικά; (Τα δημοτικά τραγούδια, τα ακριτικά έπη σε ποια γλώσσα γράφτηκαν λοιπόν; Ο Ρήγας Φεραίος σε ποια γλώσσα έγραψε; Ο Κολοκοτρώνης σε ποια γλώσσα έγραψε; Ο Στρατηγός Μακρυγιάννης; Κι αν έγραφαν αυτοί στα ελληνικά, σε ποιους απευθυνόταν τα γραπτά τους αν δε μιλούσε ο λαός τη γλώσσα μας;).
Και τότε, πριν και μετά την άλωση, εμφανίστηκαν προδότες. Ο Μιχαήλ Κριτόβουλος, που είχε προσχωρήσει στο στρατόπεδο των Τούρκων, περιγράφει τα γεγονότα από το πρίσμα ενός υπηκόου της νέας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας! Βίοι παράλληλοι!..

Πρέπει να γίνει συνείδηση, φίλοι, ότι όταν μιλάμε για τη γλώσσα μας, μιλάμε με τον πιο ουσιαστικό τρόπο για το έθνος των Ελλήνων. Το χαρακτηριστικό ενός έθνους είναι η γλώσσα και γι' αυτό οι εκάστοτε προδότες τη γλώσσα μας στοχεύουν. Η γλώσσα μας εκφράζει τα ιδανικά του λαού μας, τις επιδιώξεις του, τα έργα και το επίπεδο πολιτισμού του.
Η γλώσσα μας ανέπτυξε τη φιλοσοφία, τις επιστήμες και τα γράμματα, το σύνολο του παγκόσμιου ελληνικού πολιτισμού. Και ο πολιτισμός μας εξέφραζε πάντα το έθνος των Ελλήνων.
Επομένως, η γλώσσα μας είναι η ταυτότητά μας.
Ας τη διαφυλάξουμε!
Ας προσπαθήσουμε όλοι να δείξουμε στους αφελείς και τους ανώριμους ξενομανείς, που εκφράζονται με greeklish, ότι υπηρετούν με τη βλακώδη άγνοιά τους όλους εκείνους που επιβουλεύονται τον ελληνισμό!
Η μνήμη των δεινών της Άλωσης ας μας φωτίζει στη δύσκολη πορεία μας σήμερα!

Σας στέλνω εγκάρδιο χαιρετισμό!

Θόδωρος Καλαμπούκας

Το τροπάριο της Κασσιανής και δυο λόγια για την ποιήτρια. L'Inno di Kassiani (+ 2 video You Tube) e poche parole sulla sua poetessa religiosa

Το Τροπάριο της Κασσιανής

Από τα απόστιχα ιδιόμελα του όρθρου της Μ. Τετάρτης:

ΠΟΙΗΜΑ ΚΑΣΣΙΑΝΗΣ ΜΟΝΑΧΗΣ

Το κείμενο:

Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή,
τὴν σὴν αἰσθομένη Θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν,
ὀδυρομένη, μύρα σοι, πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει.
Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας,
ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας.

Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων,
ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ·
κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας,
ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει.

Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας,
ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις·
ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν,
κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη.

Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους
τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;
Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.

Εμμελώς (με την βοήθεια του "Γιουτιούμπ"):
[Ήχος πλάγιος του τετάρτου]

Μέρος Α΄


Μέρος Β'



Στο εκπαιδευτικό ιστολόγιο Εγκύκλιος Παιδεία διαβάσαμε τα παρακάτω χρήσιμα σχετικά με την πνευματικά γοητευτική ιστορικοφιλολογική μορφή της Κασσίας ή Εικασίας ή Κασσιανής:

Η Κασσιανή είναι γνωστή από τους Βυζαντινούς χρονογράφ ους.
Συγκεκριμένα είναι η ιστορία κατά την οποία το 830 μ. Χ. η μητριά του Θεόφιλου, Ευφροσύνη, θέλοντας να βρει άξια σύζυγο στο θετό γιο της διοργάνωσε ένα είδος καλλιστείων, στέλνοντας εντολή σε όλα τα θέματα, τις διοικητικές περιφέρειες της αυτοκρατορίας, να συγκεντρωθούν οι ωραιότερες κοπέλες και να παρουσιαστούν στο παλάτι.
Ανάμεσα στις δώδεκα κόρες που ορίστηκαν ως υποψήφιες και που κατάγονταν από τις ευγενέστερες οικογένειες, ξεχώρισαν δύο: η Κασσία, κόρη εξαίσιας ομορφιάς, η οποία καταγόταν από οικογένεια ευπατριδών και η αρχόντισσα επίσης Θεοδώρα. Όταν συγκεντρώθηκαν στην επίσημη αίθουσα, η Ευφροσύνη έδωσε στο Θεόφιλο ένα χρυσό μήλο να το προσφέρει στην κόρη που θα τον συγκινούσε περισσότερο. Εκείνος στράφηκε προς την Κασσία, εντυπωσιασμένος από την ομορφιά της για να της προσφέρει το μήλο. Ιδιόρρυθμος καθώς ήταν της απηύθυνε μια απροσδόκητη και κακόβουλη παρατήρηση: "Εκ γυναικός ερρύη τα φαύλα" (Από τη γυναίκα ήρθαν στον κόσμο τα κακά-εννοώντας, βέβαια, την Εύα).Η Κασσιανή δείχνοντας υπόδειγμα συμπεριφοράς Χριστιανής παρθένου, κοκκίνισε, όπως λένε οι ιστορικοί, αλλά ούτε τα έχασε, ούτε υπολόγισε ότι θα έχανε το θρόνο, ούτε δέχθηκε να προδώσει την αλήθεια και το φύλο της. Και έδωσε μια απάντηση, καμπάνα θεολογίας, που έτρεψε σε φυγή την κακόδοξη ψυχή του Θεόφιλου: "Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττω"(Αλλά και από την γυναίκα πηγάζουν τα καλύτερα-αναφερόμενη, φυσικά, στην Παναγία), του είπε κάνοντας με τις επτά αυτές λέξεις περίληψη ολόκληρης της χριστιανικής θεολογίας. Ο Θεόφιλος νιώθοντας την αξία και την ευστροφία της και πειραγμένος από την απάντηση αυτή, της γύρισε την πλάτη, όπως γύρισε την πλάτη και στην Παναγία, στη γυναίκα "εξ ής πηγάζει τα κρείττω", αρνούμενος την εικόνα και Αυτής και του Υιού Της και έδωσε το χρυσό μήλο της εκλογής στη σιωπηλή Θεοδώρα.
Η Κασσιανή, πέφτοντας θύμα της ευφυίας και της ελευθεροστομίας της, είχε χάσει οριστικά το θρόνο. Στη συνέχεια η Κασσιανή έγινε μοναχή, όχι από ερωτική απογοήτευση προς τον ουσιαστικά άγνωστό της Θεόφιλο, αλλά από έρωτα θείο. Έδωσε την περιουσία της για να κτισθεί η περίφημη τότε μονή ΄΄Εικασίας της μοναχής΄΄. Κλείσθηκε μέσα σ΄ αυτήν και έζησε τη μακάρια ζωή της εν Χριστώ ησυχίας, όταν η ευσεβής επίσης και ορθόδοξη Θεοδώρα, που τελικά εξέλεξε ο Θεόφιλος για σύζυγο, ζούσε μέσα στις αγωνίες και τις συνωμοσίες του παλατιού αγωνιζόμενη να κρατήσει τα παιδιά της στην Ορθοδοξία, καλώντας τα κάθε τόσο να προσκυνήσουν ΄΄τα νινία΄΄, το μικρό δίπτυχο εικόνισμα του Χριστού και της Θεοτόκου που είχε κρυμμένο, επειδή φοβόταν τη μήνη του φοβερού συζύγου της, που ήταν εικονομάχος.
Στο Μοναστήρι η Κασσιανή έγραψε πολλά ποιήματα με τα οποία τραγούδησε την ευδαιμονία του μοναχικού βίου και δίδαξε βαθύτατη θεολογία.
Επίσης έγραψε και άλλα συγγράμματα και συλλογές, προ πάντων όμως πάρα πολλά τροπάρια, ιδιόμελα, εκκλησιαστικούς ύμνους κ.λ.π. μεταξύ των οποίων και το γνωστό ΄΄Τροπάριο της Κασσιανής΄΄, το οποίο είναι ένα ολοκληρωμένο σε σύλληψη ποίημα, γεμάτο Χριστιανικό μεγαλείο, αγάπη και γνώση θεολογική και ψάλλεται το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης στους Ιερούς Ναούς συγκεντρώνοντας πλήθη πιστών για να το ακούσουν. Η Κασσιανή κατέχει στην ιστορία των Βυζαντινών γραμμάτων ξεχωριστή θέση ως αξιόλογη ποιήτρια με πολλά κοσμικά ποιήματα και άλλα συγγράμματα, αλλά και πολλά εκκλησιαστικά ποιήματα, ύμνους, τροπάρια, ιδιόμελα κ.λ.π. Σπουδαίο υμνογραφικό έργο είναι το πρώτο δοξαστικό του εσπερινού των Χριστουγέννων "Αυγούστου μοναρχήσαντος επί της γης..".
Με την εκκλησιαστική ποίησή της μας μεταφέρει σε ένα εντελώς διαφορετικό κλίμα. Δεν γράφει για τον εαυτό της, για τον κόσμο, για τους ανθρώπους, αλλά θέτει την πλούσια ποίησή της στην υπηρεσία της Εκκλησίας και την κάνει φωνή θρησκευτικού ενθουσιασμού, μετάνοιας, προσευχής και δοξολογίας.

Ολόκληρο το κείμενο εδώ.

Ιστορικές αναφορές για την ελληνική διαχρονία πριν τον Παπαρηγόπουλο. Α΄: Οι Ξένοι (αναδημοσίευσι μελέτης Χ. Μηνάογλου)

Ο φίλος και εν πολλοίς συναγωνιστής Π. Χαρατζόπουλος μας υπέδειξε μια (άγνωστή μας) μελέτη σχετικά με το ζήτημα της ιστορικής συνέχειας του ελληνικού έθνους και την συνείδησι που είχαν επ’ αυτού ΄Έλληνες και ξένοι προ του 1800.
Το πολύ ενδιαφέρον ιστορικό κείμενο υπο το τίτλο «Grecian sculptοrs, Greek Emperors, Greek sailors: Το τρίσημο πριν τον Κ. Παπαρρηγόπουλο» είναι του Χαράλαμπου Μηνάογλου και με τα ευστόχως συγκεντρωμένα από ιστορικές πηγές στοιχεία του απαντά αποστομωτικά στους σύγχρονους αποδομητές και το συνάφι τους.
[Το αναδημοσιεύουμε σε 2 μέρη κατ’ ανάγκη -λόγω της εκτάσεώς του- και –λόγω τεχνικού κωλύματος- χωρίς τις παραπομπές]


Grecian sculptοrs, Greek Emperors, Greek sailors: Το τρίσημο πριν τον Κ.
Παπαρρηγόπουλο

Ανάμεσα στους Ευρωπαίους περιηγητές που πέρασαν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία τον 18ο αιώνα, ξεχωριστή θέση κατέχει η λαίδη Craven. Πρώτα-πρώτα επειδή ήταν γυναίκα, και οι γυναίκες περιηγήτριες στην Ανατολή σπάνιζαν. Έπειτα, λόγω της ιδιαίτερης μόρφωσής της και του συγγραφικού - λογοτεχνικού ταλέντου της. Κατά την περιήγησή της στην Οθωμανική Αυτοκρατορία συνδέθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου διέμεινε κατά κύριο λόγο, με τους ευρωπαίους διπλωμάτες και ιδιαίτερα με τον Gouffier, τον γνωστό για το αρχαιοδιφικό έργο του Γάλλου πρέσβη. Σε κάποιο μάλιστα ταξίδι που της οργάνωσε ο τελευταίος, η Βρετανίδα περιηγήτρια είχε την ευκαιρία να θαυμάσει ελληνικές αρχαιότητες και να λυπηθεί από την καταστροφή τους από τους Τούρκους που αδυνατούσαν να κατανοήσουν τα αριστουργήματα των αρχαίων Ελλήνων γλυπτών (Grecian sculptοrs), όπως η ίδια σημειώνει . Λίγο νωρίτερα, όταν είχε πρωτοφθάσει στην Πόλη έγραφε: «Constantinople is almost surrounded by a very high wall, turreted and flanked by large square towers, built by the Greek Emperors» . Όταν αργότερα ετοιμαζόταν να φύγει και έγραφε στον τότε προστάτη και μετέπειτα σύζυγό της, τελευταίο μαρκήσιο του Anspach-Bayreuth για τις ετοιμασίες της σχετικά με την αναχώρησή της τόνιζε πως είχε προσλάβει «two Greek boats with Greek sailors» .
Οι αναφορές της αυτές, που νομίζουμε πως δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για την συνάφεια τουλάχιστον που θεωρούσε πως είχαν οι σύγχρονοί της Έλληνες με τους βυζαντινούς και τους αρχαίους, έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν προέρχονται από ένα ιστορικό κείμενο, ένα κείμενο δηλαδή που θα μπορούσε να έχει την προθετικότητα να υποστηρίξει αυτήν την σχέση. Οι αναφορές αυτές της Craven, διάσπαρτες μέσα στο περιηγητικό της κείμενο, αποδίδουν νομίζουμε την πραγματική της αντίληψη για το ζήτημα: θεωρούσε δηλαδή όπως η πλειοψηφία των περιηγητών αλλά και ευρύτερα των λογίων Ευρωπαίων των χρόνων της Τουρκοκρατίας, πως οι αρχαίοι Έλληνες, οι Βυζαντινοί και οι σύγχρονοι διαβιούντες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία είχαν κάποιας μορφής σχέση, τουλάχιστον πολιτισμική.
Ας δούμε μερικά παραδείγματα.
Ο Γάλλος γιατρός και βοτανολόγος του 16ου αιώνα Belon, ο οποίος μάλιστα δεν έχει καλή γνώμη για τους Έλληνες του καιρού του γράφει: «Όλοι οι Έλληνες, και αυτοί που ζουν υπό την τουρκική κυριαρχία και εκείνοι που ζουν υπό τους Βενετούς, είναι το ίδιο αμαθείς. Σε καμιά πολιτεία δεν υπάρχει πανεπιστήμιο. Κανείς δεν ενδιαφέρεται να μάθει τα παιδιά του γράμματα. Όλοι μιλούν παρεφθαρμένα αρχαία ελληνικά. Μ' όλα αυτά η γλώσσα τους μοιάζει περισσότερο με τα αρχαία ελληνικά παρ' όσο τα ιταλικά με τα λατινικά. Στις πολιτείες μιλάνε ελληνικά ή τουρκικά, στα χωριά όμως μόνο ελληνικά». […] «Οι ελληνικοί πληθυσμοί που ζουν υπό τους Τούρκους ακολουθούν τις τουρκικές συνήθειες (γιατί όντας υπόδουλοι συμπεριφέρονται με τα συνήθεια των αφεντάδων τους) και τις βενετικές συνήθειες, εκείνοι που ζουν υπό τους Βενετούς. Οι Έλληνες, όμως, των νησιών και των ορεινών περιοχών διατηρούν τα έθιμα των αρχαίων προγόνων τους» .
Αλλά και ο Άγγλος William Lithgow στις αρχές του 17ου αιώνα σημειώνει: "Από όλη αυτή την χώρα, από το ένδοξο παρελθόν της έμεινε μονάχα το όνομα. Οι τουρκικές βαρβαρότητες και ο χρόνος εξαφάνισαν όλα τα αρχαία μνημεία. Απάνθρωπες οι συνθήκες της ζωής, ούτε ίχνος πνευματικών ενδιαφερόντων. Οι σημερινοί Έλληνες είναι σαν φυλακισμένοι σε κάτεργο, είναι σκλάβοι σκληρόψυχων τυράννων» . Αλλού μάλιστα ο ίδιος εξηγεί και την σημασία του ονόματος Ρούμελη: «Greece now tearmed by the Turcs Rum-ili, the Romane Countrey, was first called Helles, next Graecia of Grecus, who was once King there of. The Greekes of all other Gentiles, were the first converted Christians» . Λίγο πριν τα μέσα του αιώνα ο Γάλλος Sieur du Loir γράφει προσπαθώντας να πείσει τον βασιλιά του πως η ενασχόληση με την Ελλάδα είναι σημαντική: «Μ' όλο που η Ελλάδα βρίσκεται σε τόσο αξιοθρήνητη κατάσταση που δύσκολα μπορεί κανείς να την αναγνωρίσει, τα ερείπιά της είναι αρκετά πολύτιμα για να προσελκύσουν την σοφή σας περιέργεια. Και η επαίσχυντη δουλεία των νομίμων τέκνων της που στενάζουν κάτω από την αλαζονική κυριαρχία των τυράννων θα αγγίξει χωρίς άλλο τον οίκτο της γενναιοφροσύνης σας. Πραγματικά, κύριέ μου, αν η Ελλάδα υπήρξε κάποτε αντικείμενο θαυμασμού της οικουμένης, μπορεί και σήμερα ακόμα, δίκαια να αξιώσει κάποιο αίσθημα τιμής και σεβασμού. Ο κόσμος της οφείλει πολλά. Η ανθρωπότητα πρέπει να της αναγνωρίσει πως είναι μητέρα των τεχνών, των επιστημών και κάθε αρετής» .
Μέσα στον 17ο αιώνα κερδίζει βέβαια έδαφος και ο χαρακτηρισμός των Ελλήνων της εποχής ως νεωτέρων, εφόσον οι πρόγονοί τους είναι οι αρχαίοι. Γράφει ο Sieur de la Croix, ο φίλος του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου: «Αυτή η μανία της πολυτέλειας και των επιδείξεων αποτελεί κατά μέγα μέρος την αιτία του αφανισμού των νεωτέρων Ελλήνων» . Στις αρχές του 18ου αιώνα ο Cornelius Lebrun σχολιάζει: "Στους Έλληνες δεν βρίσκει πια κανείς ούτε ίχνος από την δύναμη του πνεύματος και τις ωραίες επιστήμες που τόσο τους δόξασαν άλλοτε. Απίστευτη αμάθεια κυριαρχεί εκεί που άλλοτε ανθούσε η σοφία. Πρέπει όμως να παραδεχτούμε ότι δικαιολογούνται. Η τυραννία που τους καταπιέζει έσβησε την φλόγα του πνεύματος. Αλλά και οποιοδήποτε άλλο έθνος αν βρισκόταν κάτω από την οθωμανική καταπίεση θα έχανε όλη την λάμψη του" . Την ίδια εποχή ο Γάλλος Ιησουίτης Tarillon θεωρεί βασικό αίτιο της ανυποταξίας των Ελλήνων στον Πάπα, το ένδοξο αρχαίο παρελθόν τους: «Οι Έλληνες γονείς στέλνουν με ευχαρίστηση τα παιδιά τους στα σχολεία μας. Τελευταία είχαμε και τα παιδιά του μπέη της Βλαχίας. Γνωρίζω στην Κωνσταντινούπολη πολλούς Έλληνες που μας συμπαθούν. Γενικά όμως δεν πρέπει να περιμένουμε πολλούς προσηλυτισμούς ανάμεσα στους σχισματικούς αυτού του έθνους. Η θέα των λειψάνων του αρχαίου μεγαλείου, μ' όλο που είναι θλιβερή και ταπεινωτική, γεμίζει τα μυαλά τους με υπερφίαλες ιδέες, έτσι που γίνονται δύστροποι και κενόδοξοι» . Λίγο αργότερα ο επίσης Γάλλος Charles de Saint Maure σημείωνε πως «δεν υπάρχει Έλληνας που να μην ισχυρίζεται πως η σκούφια του κρατάει από τον Πρίαμο, τον Θησέα ή κάποιον άλλον ήρωα» .
Και κατά τον 18ο αιώνα διατρανωτές της σχέσης των αρχαίων με τους νεώτερους Έλληνες παραμένουν οι κακολογούντες και αντιπαθούντες τους συγχρόνους τους Έλληνες περιηγητές. Χαρακτηριστικά είναι όσα γράφει στα 1730 ο Γάλλος ακαδημαϊκός Fourmont: «Βρίσκομαι σ' ένα φοβερό τόπο, στην περίφημη Μάνη. Κακός λαός, κι είμαι ευτυχής που γλύτωσα. Έφυγα από την βάρβαρη πατρίδα τους χωρίς να αποκομίσω τίποτα αξιόλογο, τίποτα για να βγουν τουλάχιστον τα έξοδά μου. Για να ξεσπάσω, για να εκδικηθώ αυτό το σκυλολόι, ρίχτηκα πάνω στην αρχαία Σπάρτη. Δεν ήθελα να μείνει τίποτα από την πόλη που έχτισαν οι πρόγονοί τους. Την έσβησα, την ανασκάλεψα, την ξεθεμέλιωσα, δεν έμεινε λίθος επί λίθου. Μα γιατί, θα ρωτήσει η Εξοχότης σας, επέπεσα με τόση μανία πάνω σ' αυτή την πόλη, ώστε να γίνει αγνώριστη πληρώνοντας τις αμαρτίες των απογόνων της;»
Αλλά και ο Άγγλος διπλωμάτης Porter συμπληρώνει: «Οι σύγχρονοι Έλληνες μοιάζουν πολύ με τους αρχαίους. Είναι πανούργοι, εύστροφοι, ιδιαίτερα ματαιόδοξοι και ραδιούργοι, πολύ εκδικητικοί για να υπερασπισθούν τα συμφέροντα, την φήμη και την δόξα μιας δημοκρατικής χώρας ή να υποταχθούν σ' ένα μονάρχη. Ο ταραχώδης χαρακτήρας τους είναι πάντοτε έτοιμος να ξεσπάσει κι έτσι είναι αδύνατο να κατευνασθεί το ανήσυχο πνεύμα τους χωρίς την κατασταλτική δύναμη της ξένης κυριαρχίας. Οι Τούρκοι επιτρέπουν στους Έλληνες να χαίρονται μερικές λάμψεις του αρχαίου μεγαλείου. Αλλά αυτά τα προνόμια περιορίζονται στα εκκλησιαστικά αξιώματα και σε τρεις σπουδαίες θέσεις στην διοίκηση» . Και συνεχίζει: «If the modern Greeks are almost strangers to the virtues, or to all arts and learning of the ancients, they have surprisingly retained their levity. Without the least knowledge of Homer, Anacreon, or Theocritus, they abound in poetry, such as it is, love-songs, ballads, and pastorals; they are eternally singing or dancing. They have carefully preserved the Cretan Lyre, and Pan's pipe, the septem imparibus calami's, "seven unequal reeds," and also the pipe of the Arcadian Shepherds. They still use the ancient long dance led by one person, either with women alone, or intermixed with men and women, called by pre-eminence the Romeika, or Greek dance. They have also the manly martial Pyrrhic dance, and those most obscene infamous love-dances, accompanied with the loriici Moiui, offensive to all modesty and decency» .
Περιττό είναι να αναφέρουμε οτιδήποτε από το έργο του μεγαλύτερου φιλέλληνα περιηγητή των μέσων του 18ου αιώνα, του Guys , καθώς σε ολόκληρο το έργο του καταδεικνύει την πολιτισμική συνέχεια ανάμεσα στους νέους και τους αρχαίους Έλληνες, με τόση μάλιστα ζέση όση κανείς από τους Έλληνες εθνικιστές ιστορικούς και λαογράφους του 19ου αιώνα.
Σε αυτό το σημείο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μία μαρτυρία του Γάλλου Sieur de Poullet ο οποίος παρουσιάζει με γλαφυρό τρόπο τι σήμαινε για τους Ευρωπαίους ο σύγχρονός τους Έλληνας (Greek). Έχει υποστηριχθεί πως ο όρος, τουλάχιστον από τους καθολικούς, χρησιμοποιείτο μόνο με την θρησκευτική σημασία, του σχισματικού δηλαδή ορθοδόξου, χωρίς να φέρει καμία σημασία καταγωγής και εθνοτικής προέλευσης. Ο Poullet όμως είναι σαφής πως στα 1657 "Όλοι οι κάτοικοι της Ρωμυλίας είναι Έλληνες και στην καταγωγή και στο δόγμα " .

Το γεγονός πως αρκετοί Ευρωπαίοι δεν αναφέρουν τους Βυζαντινούς, αλλά τονίζουν την σχέση των αρχαίων με τους συγχρόνους τους, δεν σημαίνει πως θεωρούσαν πως οι Βυζαντινοί ήταν οπωσδήποτε κάτι άλλο. Παρότι ορισμένοι κατά τον 18ο αιώνα επηρεασμένοι από τις θεωρίες του Μοντεσκιέ και του Γίββωνα δεν θέλουν να σχετίσουν με το αρχαίο παρελθόν το βυζαντινό, εντούτοις δεν προσγράφουν τους Βυζαντινούς κάπου αλλού, ούτε θεωρούν τους σύγχρονους Greeks ως μία αναβίωση από το πουθενά των αρχαίων. Σίγουρα βέβαια η Craven ανήκει στην ομάδα αυτών, καθόλου εύκολο και στέρεο να την χαρακτηρίσουμε κυρίαρχη ή περιθωριακή στην ευρωπαϊκή λογιοσύνη του 18ου αιώνα, που αναγνωρίζουν χωρίς ενδοιασμό την ένταξη των Βυζαντινών στην ελληνική διαχρονία ακολουθώντας σε αυτό το σύνολο της περιηγητικής παράδοσης των προηγουμένων αιώνων .
Χαρακτηριστική είναι ως προς τούτο η μαρτυρία του Γερμανού περιηγητή του 16ου αιώνα Wratislaw von Mitrowitz: "Στην άθλια συνοικία του Φαναρίου, ανάμεσα σε πέτρινα σπίτια με τυφλές προσόψεις, καταστήματα από σανίδες και ξύλινες εκκλησίες συνεχιζόταν η ζωή του Βυζαντίου. Σ' εκείνο το μελαγχολικό προάστιο κατοικούσε ο Οικουμενικός Πατριάρχης: σε μια ταπεινή εκκλησία με ξύλινους τοίχους και οροφή από γυμνούς δοκούς, που είχε ανεγερθεί στη θέση ενός παλιού μοναστηριού" . Αλλά και από τον επόμενο αιώνα ένας ορκισμένος εχθρός του Βυζαντίου, ο Ιησουίτης François Richard, παρουσιάζει αυτήν την σχέση. Κατηγορώντας τον ορθόδοξο επίσκοπο Σαντορίνης του καιρού του, τον παρουσιάζει κυριολεκτικά ως κληρονόμο μιας βυζαντινής κληρονομιάς: Αναφερόμενος σε διεκδίκηση από ορθοδόξους επισκόπους ναού στην Σαντορίνη γράφει: "Μ' όλα αυτά, τον Αύγουστο του 1655 ο Έλληνας μητροπολίτης προσπάθησε να καταλάβει ολόκληρη την εκκλησία για να εξασφαλίσει το σύνολο των εισοδημάτων. Και το επιχείρημά του ήταν: αφού ο ναός χτίστηκε από Έλληνα αυτοκράτορα μας ανήκει" .
Στα 1728 διαβάζουμε στις Εντολές που έλαβαν οι δύο Γάλλοι βασιλικοί απεσταλμένοι του Λουδοβίκου ΙΕ΄ που μετέβαιναν στην Πόλη να μελετήσουν την σουλτανική βιβλιοθήκη: "Σκοπός του ταξιδιού των Sevin και Fourmont, της Ακαδημίας Επιγραφών και Καλών Τεχνών είναι να εισχωρήσουν με κάθε τρόπο στη βιβλιοθήκη του σουλτάνου, όπου εικάζεται ότι βρίσκονται τα λείψανα της βιβλιοθήκης των Ελλήνων αυτοκρατόρων» . Ακόμη όμως πιο ξεκάθαρος είναι ο Άγγλος πρέσβης στην Πόλη James Porter, ο οποίος αποδίδοντας στους Βυζαντινούς Aυτοκράτορες τουλάχιστον κατά ένα μέρος τις δυστροπίες των συγχρόνων του Ελλήνων σημειώνει: «όποιος μπορεί να ζει ανάμεσα στους Έλληνες και να παρατηρεί τις πολυσχιδείς ίντριγκες και τον μόνιμο μεταξύ τους ανταγωνισμό για τα εκκλησιαστικά και κρατικά αξιώματα, θα παρατηρήσει ένα πραγματικό αντικαθρέπτισμα των χειρότερων πελοποννησιακών ολιγαρχιών και μία καταπληκτική ομοιότητα με τις απαράδεκτες πρακτικές των αυτοκρατόρων τους από τον Κωνσταντίνο μέχρι τον τελευταίο Παλαιολόγο» .


Χαράλαμπος Μηνάογλου
(συνεχίζεται)