Εορτολόγιον 8ης Σεπτεμβρίου: Γέννησις της Υπεραγίας Θεοτόκου! 8 settembre: Festa della Natività della Beata Vergine Maria

 Επι τη ευκαιρία της σημερινής εορτής του Γενεσίου της Υπεραγίας Θεοτόκου, μίας από τις μεγαλύτερες θεομητορικές εορτές της Ορθοδοξίας, φιλοξενούμε το κείμενο (άλλη μια συνεργασία) του φίλου μας Π. Μυργιώτη, Μαθηματικού.

 

Τις ευχαριστίες μας, για άλλη μια φορά!

...............................................................................................

 

Ἡ γέννησίς σου Θεοτόκε, χαρὰν ἐμήνυσε πάσῃ τῇ οικουμένῃ,
ἐκ σοῦ γὰρ ἀνέτειλεν ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν

 

Ο εορτασμός της επετείου των γενεθλίων είναι ξένος προς την
παράδοση της Ορθόδοξης Αγίας Εκκλησίας μας. Το έθιμο των γενεθλίων
εις τον τόπο μας ήλθε από τη μη Ορθόδοξη Δύση, όπως και άλλα
πράγματα. Η Ορθοδοξία τιμά την μνήμη των Αγίων την ημέρα της
κοιμήσεως των, την ημέρα κατά την οποία πέρασαν εις την αιωνιότητα
της ουρανίου βασιλείας. Ο καθένας κλείνοντας τα σωματικά μάτια
αμέσως βλέπει την αιωνιότητα είτε του παραδείσου “οι πράξαντες το
θέλημα του Θεού” είτε της κολάσεως” οι τα φαύλα πράξαντες”.
 

Όπως πολλοί κανόνες έχουν τις εξαιρέσεις, έτσι και αυτός ο
κανόνας έχει τις εξαιρέσεις του. Η Αγία εκκλησία εορτάζει την γέννηση
του Σωτήρα ημών Ιησού Χριστού, της Υπεραγίας Θεοτόκου και του
Ιωάννη του Προδρόμου. Η αιτία για το γεγονός αυτό έγκειται στην
ιδιαίτερη αποστολή του καθενός στην ιστορία της δράσεως της Αγίας
Τριάδας για τη σωτηρία των ανθρώπων, αλλά και στην παράδοση ότι
αμφότεροι υπήρξαν ευλογημένοι από την κοιλιά της μητέρας τους
(καθώς και ο προφήτης Ιερεμίας). Με τη γέννηση της Παναγίας μας
αρχίζει να υλοποιείται το προαιώνιο σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία
του ανθρωπίνου γένους. Η γενέθλιος ημέρα είναι η 8η Σεπτεμβρίου.
 

Είναι η πρώτη Θεομητορική εορτή του εκκλησιαστικού έτους, το οποίο
αρχίζει την 1η Σεπτεμβρίου.
«Σήμερα ολόκληρη η κτίση ένιωσε τον εαυτό της καλύτερο και
λαμπρότερο, αφού έλαμψε το κοινό στολίδι του σύμπαντος –
γεννήθηκε όχι απλώς η Παρθένος, αλλά μάλλον η οικουμένη
ολόκληρη», αναφωνεί ο ιερός Καβάσιλας. Η Γέννηση της Κυρίας
Θεοτόκου από στείρα μητέρα, την Αγία Άννα, «αποτελεί αιτία
παγκοσμίου χαράς», διότι η Παναγία μας, ως νέα «ρίζα του γένους
ημών», όπως αποκαλείται στα τροπάρια της εορτής, «έλυσε την
ανθρώπινη στείρωση» (άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός) του πνευματικώς
νεκρού, στείρου και άγονου κόσμου και έτσι «μπόρεσε να μας φέρει το
άνθος της ζωής… τον γλυκύτατο καρπό, τον Σωτήρα Χριστό…»

Πληροφορίες για τους γονείς της Υπεραγίας Θεοτόκου, την γέννησή της, τα παιδιά της χρόνια κλπ αντλούμε από το ¨Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου¨, επειδή τα ευαγγέλια δεν αναφέρουν σχετικές πληροφορίες.
 

Γονείς της Παναγίας μας ήταν ο Ιωακείμ και η Άννα, άνθρωποι
πιστοί εις τον νόμο του Θεού, με προσευχές, νηστείες και ελεημοσύνες
περίμεναν την έλευση του Μεσσία. Ανήκαν στη μικρή ομάδα των
Ισραηλιτών οι οποίοι ανέμεναν τον Μεσσία και Σωτήρα του κόσμου.
Είχαν, όμως, ένα πρόβλημα το οποίο αντιμετώπιζαν με καρτερία και
εμπιστοσύνη εις τον Θεό. Ήταν άτεκνοι, - η Άννα στείρα και μεγάλης
ηλικίας - και όμως ήλπιζαν. Η ατεκνία την εποχή εκείνη εθεωρείτο
κατάρα. Ο κόσμος τους αποστρεφόταν για μόνο το λόγο της ατεκνίας.
Θεωρούνταν στιγματισμένοι από τον Θεό και τα δώρα τους δεν
γινότανε δεκτά από τους ιερείς.
 

Σε μια μεγάλη εορτή ο Ιωακείμ πήγε να προσφέρει πρώτος τα
δώρα. Αλλά ο αρχιερέας Ρουβίμ τον απέτρεψε λέγοντάς του «Δεν
επιτρέπεται να προσφέρεις πρώτος τα δώρα σου, καθότι σπέρμα οὐκ
ἐποίησας ἐν τῷ Ἰσραήλ», επειδή δηλαδή είσαι άτεκνος. Ο δίκαιος
άνδρας λυπήθηκε πολύ και απάντησε στον αρχιερέα: «Μόνο εγώ είμαι,
ανάμεσα στις δώδεκα φυλές του Ισραήλ άτεκνος;». Αλλά θυμήθηκε τον
πατριάρχη Αβραάμ, ο οποίος ήταν ευσεβής, αλλά και αυτός άτεκνος και
ο Θεός τον αξίωσε να αποκτήσει κλήρα, τον Ισαάκ. Αυτή η σκέψη τον
παρηγόρησε και του έδωσε την ελπίδα ότι ίσως κάμει ο Θεός έλεος και
αποκτήσει και αυτός παιδί.
Λυπημένος αναχώρησε εις την έρημο χωρίς να ενημερώσει την
Άννα. Έτσι λοιπόν η Άννα ήταν διπλά στεναχωρημένη. Χήρα και άτεκνη.
Ο Ιωακείμ εις την έρημο άρχισε νηστεία και προσευχή για την λύση της
ατεκνίας και ήταν αποφασισμένος να μη φύγει από εκεί αν δεν μάθαινε
το λόγο του προβλήματος.
Πλησίαζε μεγάλη εορτή και η Άννα άκουσε την υπηρέτρια Ιουδίθ
να της λέγει : «Κυρά μου μέχρι πότε θα ταπεινώνεις την ψυχή σου; Να,
έφτασε η μεγάλη ημέρα του Κυρίου και δεν επιτρέπεται να πενθείς.
Πάρε όμως αυτόν εδώ τον κεφαλόδεσμο, πού μου έδωσε η γυναίκα πού
τον έφτιαξε και δεν επιτρέπεται να τον ανοίξω εγώ, μια υπηρέτρια,
επειδή έχει σημασία βασιλική». Όμως η Άννα την επέπληξε θυμωμένη
και με λυγμούς της είπε: «Φύγε από κοντά μου· αυτό εγώ ποτέ δεν το
έκανα και όμως ο Κύριος με ταπείνωσε πάρα πολύ. Μήπως κάποιος
πονηρός σου τον έδωσε και ήρθες για να με κάνεις συμμέτοχη στην
αμαρτία σου;». Η Ιουδίθ της απάντησε, με θυμό και αυθάδεια: «Τι να
σου καταραστώ, αφού ο Κύριος έκλεισε τη μήτρα σου για να μην
αφήσεις απογόνους εις τον Ισραήλ;». Η Άννα περίλυπη, φόρεσε τα
νυφικά της ρούχα και κατέβηκε εις τον κήπο, για περίπατο, μήπως και
απαλύνει το διπλό πόνο της. Η ώρα ήταν περί την 9η, στάθηκε κάτω
από μια δάφνη και προσευχήθηκε θερμά, με δάκρυα εις τα μάτια εις το
Θεό, λέγοντας: «Ο Θεός των πατέρων ημών, ευλόγησε τη δούλη σου,
άκουσε τη δέησή μου. Όπως ευλόγησες τη μήτρα της Σάρας και γέννησε
τον Ισαάκ, αξίωσε και μένα να γίνω μητέρα». Σηκώνοντας ψηλά τα
μάτια είδε εις στα κλαδιά της δάφνης μια φωλιά γεμάτη νεοσσούς και
έβγαλε θρηνητική κραυγή λέγοντας: «Αλίμονο σε μένα, ποιος με
γέννησε και ποια μήτρα με κυοφόρησε; Γιατί να είμαι άτεκνη και ως εκ
τούτου καταραμένη εις τα μάτια του Ισραήλ, να με λοιδορούν και να με
προσβάλλουν ακόμα και εις το ναό σου; Αλίμονο μου, δεν αξιώθηκα να
μοιάσω ούτε με τα πουλιά, τα οποία είναι γόνιμα. Δεν εξομοιώθηκα
ούτε με τα άγρια θηρία, τα οποία και εκείνα είναι γόνιμα, χάρη σε σένα
Κύριε. Δεν εξομοιώθηκα με τα νερά αυτά, αφού και τούτα είναι γόνιμα.
Αλίμονο μου, με ποιόν εξομοιώθηκα; Ούτε με τη γη, αφού και αυτή
προσφέρει τούς καρπούς στον καιρό της και ευλογεί εσένα, Κύριε»!
Αφού τελείωσε την προσευχή της κάθισε για να ξεκουραστεί.
 

Τότε έγινε το μεγάλο θαύμα. Λευκοφορεμένος Άγγελος Κυρίου
εμφανίστηκε μπροστά της και της είπε «Άννα, ο Κύριος άκουσε την
προσευχή σου. Θα συλλάβεις και θα γεννήσεις, ο καρπός σου θα γίνει
γνωστός σ’ όλη την οικουμένη». Η αγία γυναίκα πίστεψε τα λόγια του
Αγγέλου και είπε «Ζει Κύριος ο Θεός μου· αν γεννήσω, είτε αγόρι είτε
κορίτσι, θα το προσφέρω ως δώρο στον Κύριο τον Θεό μου, για να τον
λατρεύει και να τον υπηρετεί σ’ όλη τη ζωή του». Ο Άγγελος πήγε εις
την έρημο, βρήκε τον Ιωακείμ και του ανήγγειλε το χαρμόσυνο μήνυμα :
«Ιωακείμ, άκουσε Κύριος ο Θεός την προσευχή σου. Γύρνα πίσω εις το
σπίτι σου, γιατί η Άννα, η γυναίκα σου, θα μείνει έγκυος».
Γεμάτος χαρά από το Αγγελικό μήνυμα γύρισε εις το σπίτι του,
όπου τον περίμενε χαρούμενη και με ψυχική αγαλλίαση η Άννα, η
οποία κρεμάστηκε εις τον τράχηλό του και του είπε «Ξέρω τώρα και δεν
αμφιβάλω, ότι ο Θεός με ευλόγησε πάρα πολύ. Τώρα πια δεν είναι
χήρα, και η άτεκνη και θα μείνω έγκυος». Ο Ιωακείμ ήταν τότε 83 ετών
και η Άννα 70 δηλαδή υπέργηροι και ανθρωπίνως ήταν αδύνατο να
τεκνοποιήσουν. Παρά ταύτα, υπακούοντας εις το θέλημα του Θεού
ήλθαν εις σωματική συνάφεια, χωρίς σαρκική έλξη και ηδονή. Μόνο για
το θέλημα του Θεού.
Μετά από εννέα μήνες ήλθε εις τον κόσμο ένα κοριτσάκι, όταν η
Άννα πληροφορήθηκε το φύλο του παιδιού αναφώνησε : «Εμεγαλύνθη
η ψυχή μου εν τη ημέρα ταύτη». Έβαλαν οι ευσεβείς γονείς το
κοριτσάκι στο κρεβατάκι του και το ονόμασαν Μαρία. Τη μικρή Μαρία
σε ηλικία τριών ετών την αφιέρωσαν εις τον Θεό κατά την υπόσχεσή
τους. 

Η μικρή Μαρία μετά από ουκ πολλά κυοφόρησε τον Μονογενή
Υιό και Λόγο του Θεού και Σωτήρα πάντων ημών Ιησού Χριστό. Έγινε η
γέφυρα για να κατέβει, ως άνθρωπος από τον ουρανό εις την γη ο Θεός
και ο άνθρωπος από την γη να ανέβει εις τον ουρανό. Έτσι αναδείκτηκε
πλατυτέρα των ουρανών, τιμιοτέρα των Χερουβείμ, ενδοξοτέρα
ασυγκρίτως των Σεραφείμ. Η αειπάρθενος είναι ανωτέρα πάντων των
Αγίων, κατέχει τα δευτερεία μετά την Αγία Τριάδα. 

Είναι πάντα
συμπαραστάτης μας άγρυπνος φρουρός μας και τρέχει πάντα εις την
βοήθειά μας όταν με πίστη και πραγματική συντριβή προστρέξουμε εις
την πλατειά αγκάλη Της. Είναι η μάνα μας.
 

Κάτι πολύ σπουδαίο καὶ πνευματικό, είπε ὁ σύγχρονος Όσιος
Παΐσιος ὁ αγιορείτης: Δεν υπήρξε αγιότερο και απαθέστερο ζευγάρι
απὸ τον Ιωακεὶμ και την Άννα. Και τούτο είναι εύλογο. Γιατί, αν όπως
είπε ὁ Χριστός μας, εκ του καρπού το δένδρον γινώσκεται, ας
αναλογισθούμε τι αρετή, τι αγιότητα είχαν οι Θεοπάτορες αυτοί, για να
αξιωθούν να γεννήσουν την αγιωτέρα των ανθρώπων, που έγινε
πλατυτέρα των ουρανών και υψηλότερη και των αγγέλων.
 

Σε κάθε ακολουθία ψάλλονται ειδικοί ύμνοι για την Θεοτόκο
Παναγία, τα Θεοτοκία. Οι γονείς Της Άγιος Ιωακείμ και Αγία Άννα
μνημονεύονται σε κάθε ακολουθία προς το τέλος της. Ευγνωμοσύνη
απέραντη εις την Θεοτόκο και εις τους Αγίους γονείς Της οφείλουμε
όλοι οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί και να καταφεύγουμε σε χαρές και λύπες
εις την μεσιτεία Της. Να λυθεί η ατεκνία της αμαρτίας μας.
 

Απο την Ορθόδοξη υμνολογία της εορτής:

 

Απολυτίκιο

Ἡ γέννησίς σου Θεοτόκε, χαρὰν ἐμήνυσε πάσῃ τῇ οικουμένῃ, ἐκ
σοῦ γὰρ ἀνέτειλεν ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ
λύσας τὴν κατάραν, ἔδωκε τὴν εὐλογίαν, καὶ καταργήσας τὸν θάνατον,
ἐδωρήσατο ἡμῖν ζωὴν τὴν αἰώνιον.

Κοντάκιο

Ἰωακεὶμ καὶ Ἄννα ὀνειδισμοῦ ἀτεκνίας, καὶ Ἀδὰμ καὶ Εὔα, ἐκ τῆς
φθορᾶς τοῦ θανάτου, ἠλευθερώθησαν, Ἄχραντε, ἐν τῇ ἁγίᾳ γεννήσει
σου, αὐτὴν ἑορτάζει καὶ ὁ λαός σου, ἐνοχῆς τῶν πταισμάτων, λυτρωθεὶς
ἐν τῷ κράζειν σοι· Ἡ Στεῖρα τίκτει τὴν Θεοτόκον, καὶ τροφὸν τῆς ζωῆς
ἡμῶν.

 

Κάθισμα
Ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαί, καὶ ἐξ ὀσφύος τοῦ Δαυΐδ, ἡ θεόπαις Μαριάμ,
τίκτεται σήμερον ἡμῖν, καὶ νεουργεῖται, ἡ σύμπασα καὶ θεουργεῖται.
Συγχάρητε ὁμοῦ, ὁ οὐρανός καὶ ἡ γῆ· αἰνέσατε αὐτήν, αἱ πατριαὶ τῶν
ἐθνῶν, Ἰωακεὶμ εὐφραίνεται, καὶ Ἄννα πανηγυρίζει κραυγάζουσα· Ἡ
στεῖρα τίκτει τὴν Θεοτόκον, καὶ τροφὸν τῆς ζωῆς ἡμῶν.

 

 

Μυργιώτης Παναγιώτης
 

Μαθηματικός 

 

 

Η Εικόνα της Γέννησης στην Βυζαντινή Τέχνη. Γράφει η Δωροθέα Γιαννούκου – Αντωνίου. Sull’icona del Natale e la rappresentazione bizantina della Natività. Da D. Ghiannoukou-Antoniou, nostra collaboratrice

Μια νέα φιλική συνεργασία εγκαινιάζει η σημερινή ανάρτησις. Με ένα εξαιρετικό κείμενό της η φιλόλογος και αγιογράφος Δωροθέα Γιαννούκου – Αντωνίου περιποιεί μεγάλη τιμή στο ιστολόγιο και στον διαχειριστή του προσωπικά. Με πνεύμα ορθόδοξης παράδοσης και με άρωμα γνήσιου κεριού, μας αποκωδικοποιούνται όλα τα σχετικά σύμβολα και η αρθρογράφος επιχειρεί να μας μυήσει στο μυστικό φώς της βυζαντινής τέχνης της εικόνας --και ειδικά εκείνης που αναφέρεται στο μέγα μυστήριο της Γέννησης του Θεανθρώπου.
Κρατάμε με ευγνωμοσύνη και ιδιαίτερη ευχαρίστησι την ευχή της στο τέλος και την ανταποδίδουμε στην ίδια, αλλά και σε όλους τους συνεργάτες, φίλους και επισκέπτες του Νέου Παλαμήδη:

ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!! 

... ... ...

Εικόνα 1:Η κατά σάρκα Γέννησις του Κυρίου

Η απεικόνιση της Γέννησης του Χριστού στη Βυζαντινή Αγιογραφία

Δωροθέα Γιαννούκου – Αντωνίου

Φιλόλογος- Αγιογράφος

Η  Γέννηση του Θεανθρώπου γιορτάζεται κάθε χρόνο όχι μόνο για να  θυμόμαστε και να δοξολογούμε το Θεό, αλλά και για να μπορέσουμε κατά το σύντομο διάστημα της ζωής μας να αισθανθούμε πνευματικά το μεγάλο αυτό γεγονός, το ότι δηλαδή ο Χριστός προσέλαβε την ανθρώπινη φύση, έγινε Άνθρωπος για να οδηγήσει στη θέωση και τον ίδιο τον άνθρωπο. Είναι δύσκολο, μέχρις αδύνατον, να κατανοηθούν λογικά τα γεγονότα της θείας ενανθρώπησης, γι’ αυτό είναι απαραίτητο να βιωθούν πνευματικά, στην καρδιά μας.

Στα Ευαγγέλια, στα τροπάρια της Εκκλησίας, και στις ομιλίες των αγίων Πατέρων παρουσιάζονται διάφορες πτυχές αυτού τού μεγάλου μυστηρίου και στην συνέχεια καλείται ο άνθρωπος να το επιβεβαιώσει στα όρια της προσωπικής του ζωής.

Από την προσωπική επιβεβαίωση του μεγάλου αυτού μυστηρίου δε θα μπορούσε νε λείψει η Βυζαντινή Αγιογραφία. Έτσι, μετά την επαγγελία της ενανθρώπισης του Θεού έρχεται η πραγμάτωσή της με την «κατά σάρκα Γέννησιν του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού». (βλ. εικόνα 1).

Η εικόνα της Γέννησης του Κυρίου είναι σύμφωνη με τις μαρτυρίες της Αγίας Γραφής, με την παράδοση της Εκκλησίας και την πλούσια λειτουργική υμνολογία. Το κοντάκιο της εορτής λέγει: «Η Παρθένος σήμερον τον υπερούσιον τίκτει, και η γη το σπήλαιον τω απροσίτω προσάγει. Άγγελοι μετά ποιμένων δοξολογούσι. Μάγοι δε μετά αστέρος οδοιπορούσι  δι ημάς γαρ εγγεννήθη παιδίον νέον ο προ αιώνων Θεός». Όλα αυτά πρέπει να αποτυπωθούν στην εικόνα. Ο ορθόδοξος αγιογράφος πρέπει αφ' ενός να δείξει τη θεανθρώπινη φύση του Κυρίου και αφ' ετέρου να υποδηλώσει τον πανηγυρισμό ουρανού και γης. Στην εικόνα διαδραματίζονται διαφορετικά χρονικά γεγονότα. Η Γέννηση είναι μυστήριο εξωχρονικό, αλλά και ιστορικό. Παραστάσεις με θέμα τη Γέννηση συναντώνται από την παλαιοχριστιανική εποχή, αλλά η εικόνα με ολοκληρωμένο τον εικονογραφικού τύπο εμφανίζεται μετά την εικονομαχία με μικρές παραλλαγές. Πιο συγκεκριμένα στο κέντρο ζωγραφίζεται το βουνό και η φάτνη μέσα σε σκοτεινό σπήλαιο. Το σπήλαιο εικονίζεται σκοτεινό, γιατί με το μαύρο χρώμα συμβολίζεται ο κόσμος που ήταν σκοτισμένος από την αμαρτία. Μέσα σε φάτνη σπαργανωμένο σαν βρέφος ζωγραφίζεται ο Χριστός με τις ακτίνες του άστρου να πέφτουν πάνω του. Αυτή η απεικόνιση του Χριστού εκτός του ότι είναι σύμφωνη με τα όσα γνωρίζουμε από την Αγία Γραφή, προδηλώνει ταυτόχρονα το θάνατο και την Ταφή Του, τον τάφο και τα σάβανα.

Πάνω ή δίπλα από τον Χριστό ζωγραφίζονται ένα βόδι και ένα γαϊδουράκι. Η προφητεία του Ησαΐα αναφέρει: «έγνω βούς τον κτησάμενον και όνος την φάτνην του Κυρίου αυτού  Ισραήλ δε με ουκ έγνω και ο λαός μου ου συνήκεν» (Ησ. 1,3) και σε μετάφραση «το βόδι γνωρίζει τον κτήτορά του και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του  οι Ισραηλίτες όμως δεν γνωρίζουν εμένα το Θεό και ο λαός μου δεν με καταλαβαίνει». Μήπως λοιπόν πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να αποφύγουμε το αμάρτημα των Εβραίων; Με ποιο τρόπο; Με την αγάπη μας, αφού για μας γεννήθηκε ο Κύριος και Θεός και Σωτήρας μας.

Εικόνα 2: Άγγελοι Κυρίου δοξολογούν

Εικόνα 3: Άγγελος Κυρίου αναγγέλλει στους ποιμένες τη Γέννηση

Εικόνα 4: Ο Αστέρας

Εικόνα 5: Οι τρεις Μάγοι με τα δώρα

Στο επάνω μέρος της παράστασης άγγελοι δοξολογούν (βλ. εικόνα 2), ενώ ένας άλλος άγγελος αναγγέλλει στους ποιμένες τη Γέννηση του Θεού. (βλ. εικόνα 3) Επάνω από το σπήλαιο εικονίζεται ο ουρανός απ' όπου κατέρχονται ακτίνες θεϊκού φωτός από τις οποίες κρέμεται πάνω από το κεφάλι του Χριστού ο Αστέρας. (βλ. εικόνα 4) Δεξιά από το σπήλαιο εικονίζονται οι τρεις Μάγοι έφιπποι ή και πεζοί. (βλ. εικόνα 5) Κοιτούν προς τον αστέρι που τους καθοδηγεί και κρατούν τα δώρα που θα προσφέρουν στο γεννηθέντα Χριστό. Δεν εικονίζονται να προσκυνούν το Χριστό στο σπήλαιο, γιατί σύμφωνα με το Ευαγγέλιο «ελθόντες εις την οικίαν είδον το παιδίον μετά Μαρίας της μητρός αυτού» (Ματθ. β΄, 11). Όπως καταλαβαίνουμε λοιπόν προσκύνησαν αρκετό καιρό μετά τη Γέννηση. Εξάλλου η εντολή του Ηρώδη ήταν να θανατωθούν όλα τα νήπια από δύο ετών και κάτω. Οι μάγοι αντιπροσωπεύουν, κατά το τροπάριο της εορτής, τους ειδωλολάτρες που θα αποτελέσουν την Εκκλησία την προερχομένη από τους Εθνικούς, ενώ οι ποιμένες αντιπροσωπεύουν το ιουδαϊκό τμήμα.

Στο κάτω μέρος της εικόνας ζωγραφίζεται ο δίκαιος Ιωσήφ συλλογισμένος και εμπρός του ένας γέροντας τσοπάνης ντυμένος με προβιά που ακουμπά σε ένα ποιμενικό ραβδί και είναι σκυμμένος προς το μέρος του Ιωσήφ (βλ. εικόνα 6). Μερικοί στο πρόσωπο του γερο - βοσκού βλέπουν το σατανά που σπέρνει την αμφιβολία στην ψυχή του Ιωσήφ. Η όλη στάση του Ιωσήφ στην εικόνα φανερώνει όχι μόνο το προσωπικό του δράμα, αλλά και το δράμα του ανθρωπίνου γένους και τη δυσκολία να παραδεχτεί εκείνο που είναι «υπέρ λόγον και νουν», δηλαδή την ενανθρώπιση του Θεού, όπως σημειώνει ο Ουσπένσκι. Την ίδια σκηνή περιγράφει το δοξαστικό των Μεγάλων Ωρών της παραμονής των Χριστουγέννων: «Τάδε λέγει Ιωσήφ προς την Παρθένον  Μαρία, τι το δράμα τούτο, ο εν σοι τεθέαμαι; απορώ και εξίσταμαι και τον νουν καταπλήττομαι λάθρα τοίνυν απ' εμού γενού εν τάχει…».

Στην κάτω γωνία της εικόνας, στην άλλη άκρη από τον Ιωσήφ ζωγραφίζονται δύο γυναίκες που ετοιμάζουν το λουτρό του Θείου Βρέφους (βλ. εικόνα 7). Η μια που είναι ηλικιωμένη, κάθεται κρατώντας το Χριστό στην αγκαλιά της και με το χέρι της δοκιμάζει το νερό που η άλλη, η νεώτερη, χύνει μέσα στην κολυμπήθρα. Αυτή η σκηνή, που επιγράφεται «το Λουτρό», είναι ιστορημένη από τα απόκρυφα Ευαγγέλια του Ιακώβου και του Ματθαίου, όπου μιλούν για δύο γυναίκες, τη μαία και τη Σαλώμη, που έφερε ο Ιωσήφ για να βοηθήσουν τη Θεοτόκο.

Στο μεγάλο Εσπερινό των Χριστουγέννων ακούγεται το ερώτημα: τι θα προσφέρουμε στο Χριστό που εμφανίστηκε για χάρη μας ως άνθρωπος στη γη; Η απάντηση: «Έκαστον γαρ των υπό σου γενομένης κτισμάτων την ευχαριστίαν σοι προσάγει οι Άγγελοι τον ύμνον, οι ουρανοί τον αστέρα. οι Μάγοι τα δώρα, οι ποιμένες το θαύμα, η γη το σπήλαιον, η έρημος την φάτνην, ημείς δε μητέρα Παρθένον. Ο προ αιώνων Θεός, ελέησον ημάς». Με το να προσφέρουμε σα δώρο στο Χριστό την Παναγία δεχόμαστε να σωθούμε από το γεννηθέντα Χριστό.

Εικόνα 8: Μήτηρ Θεού

Εικόνα 9: Μήτηρ Θεού

Η μητέρα του Χριστού κατέχει στην εικόνα την κεντρική θέση. Άλλοτε παρουσιάζεται μισοκαθισμένη, άλλοτε μισοξαπλωμένη (βλ. εικόνες 8,9). Η στάση της Παναγίας έχει άμεση σχέση με δογματικά θέματα. Όταν είναι γονατιστή με τα χέρια σταυρωμένα να προσκυνά το θείο Βρέφος εντείνεται το δοξαστικό νόημα της εικόνας, γιατί στην προσκύνηση του Χριστού συμμετέχει και η Θεοτόκος. Όταν είναι ξαπλωμένη, άλλοτε η στάση της είναι ανάλαφρη για να δειχθεί η απουσία πόνων και επομένως η θεία καταγωγή του Παιδίου (έτσι καταπολεμείται η πλάνη των Νεστοριανών) και άλλοτε με τη στάση της εκφράζει μεγάλη κόπωση και ατονία.

 Εικόνα10: Οι ποιμένες δέχονται με χαρά το μήνυμα

Η εικόνα συμπληρώνεται με τους ποιμένες που δέχονται με χαρά το μήνυμα του ερχομού του Μεσσία (βλ. εικόνα 10). Αντιπροσωπεύουν την αγαθή μερίδα των Ισραηλιτών. Ευωδιαστά χόρτα, μυρσίνες, θυμάρια και άλλα στολίζουν το τοπίο, ενώ γύρω βόσκουν πρόβατα και κατσίκια. Όλα αυτά όμως είναι τελείως εναρμονισμένα με το νόημα της εικόνας. Υπερβολές που υπάρχουν στις δυτικές εικόνες, όπως πληθώρα προσώπων και ζώων που δίνουν την εντύπωση θεατρικής παράστασης, απουσιάζουν από την ορθόδοξη εικόνα. 

Αυτή είναι η Ορθόδοξη εικόνα της Γέννησης. Ο πιστός καλείται να συμμετάσχει. Με χρώματα και σχήματα η εικόνα κατάφερε να φανερώσει την ενανθρώπιση του Σωτήρα με θεολογική διάσταση μη στερώντας μας τη χαρά της τέχνης, και ανοίγοντας μας πύλη εισόδου στο μυστήριο. Μας δίνει την ευκαιρία να σταθούμε προσωπικά στο βαθύ νόημα της εορτής και να νοηματοδοτήσουμε την ζωή μας. Αν δεν το κάνουμε αυτό και σταθούμε μόνον στον εξωτερικό εορτασμό και ταυτίσουμε την συμμετοχή μας στην εορτή με τα λαμπερά λαμπιόνια, τις εκδρομές, την απόλαυση των φαγητών, τα δώρα, την αγορά νέων πραγμάτων, τότε θα αφήσουμε την ύπαρξή μας πεινασμένη και ανικανοποίητη και μια τέτοια ανικανοποίητη ύπαρξη θα είναι επιθετική και βίαιη, θα αισθάνεται τον πλησίον ως απειλή της, ως κόλαση, όπως έλεγε ο Σάρτρ: «οι άλλοι είναι η κόλασή μου». Μια τέτοια κατάσταση είναι γνωστή στην ψυχολογία ως «κατάθλιψη των εορτών».

Καλά Χριστούγεννα!