Τα ιταλικά στο «Γκρέκο Μασκαρά» και το …προφητικό χάρισμα του Μηλιώκα! Osservazioni linguistiche sulla canzone italogreca “Greco Mascara” di Miliokas

Osservazioni linguistiche (e non solo) sulla canzone italogreca “Greco Mascara” (1990) di G(ianni) Miliokas

Για άλλη μια φορά ο καλός μας «Αιθεροβάμων» παρέπεμψε στον Γιάννη Μηλιώκα, γι’ άλλη μια φορά μάς υποχρεώνει να σπεύσουμε να δευτερολογήσουμε!
Δεν μπορούμε να κάνουμε κι αλλιώς: Είναι βλέπετε το πλεονάζον «ελληνοϊταλικό στοιχείο στην ανάρτησί του, το οποίο είναι απλώς …το στοιχείο μας! Το στοιχείο δηλαδή του Ιστολογίου (ένα απο τα χαρακτηριστικά του γνωρίσματα) και του διαχειριστού του.
Ως εκ τούτου, η φιλολογική μας περιέργεια από την μια και η ιταλική μας επάρκεια από την άλλη, μας ωθούν φορτικά να κάνουμε το εξής: να κοιτάξουμε το γλωσσικό υλικό που χρησιμοποιεί ο Γιάννης (ο Μηλιώκας) στο τραγούδι του «Γκρέκο Μασκαρά» και να ελέγξουμε το κατά πόσον είναι ή δεν είναι …Prodotto in Italia (νεογκρικλιστί : Made in Italy). Να δούμε δηλαδή αν όντως οι λέξεις οι χρησιμοποιούμενες σαν δομικά υλικά στο εν λόγω στιχούργημα είναι γνησίως ιταλικές.

Αλλά πρώτα ας δούμε τα λόγια:

Γκρέκο Μασκαρά

(Στίχοι / Μουσική: Γιάννης Μηλιώκας)


Τσίρκο, παράγκα, φίρμα γκρέκα
τέμπο, μουργέλα, αγγαρεία
γκράντε μαέστρο καλαμπόρτζο
ράτσα μπαρούφα, ομελέτα, ιστορία
γκράντε μαέστρο καλαμπόρτζο
ράτσα μπαρούφα, ομελέτα, ιστορία

Μασκαρά, γκρέκο μασκαρά
μασκαρά, γκρέκο μασκαρά

Μάτσο αμάκα καπιτάλε
σκάρτο, τανάλια, πολιτσία
φράγκο, ρεζέρβα, φαλιμέντο
περκέ μαντζάρε σοσιαλίστε κομπανία
φράγκο, ρεζέρβα, φαλιμέντο
περκέ μαντζάρε σοσιαλίστε κομπανία

Μασκαρά, γκρέκο μασκαρά...

Σβέλτα, μαντόνα, μανιβέλα
φρένο, στραπάτσο, αραμπόλα
μόδα, καβάλα, ντόλτσε βίτα
τρόμπα, φιγουρα, σαχλαμάρα κι άρπα-κόλλα

...................................................................

Και ξεκινάμε από τον τίτλο:
Γκρέκο Μασκαρά

Γκρέκο = Greco, αλλά και η λ. μασκαράς μπορούμε να την δεχθούμε ως ιταλική. Κατά την μορφή σχετίζεται με την λ. mascara (= μάσκα και προφέρεται: ¨μάσκαρα¨), η οποία θεωρείται κατά τους ιταλούς λεξικογράφους παλιά ή εκτός χρήσης μορφή («Voce arcaica o desueta»: Nicola Zingarelli, Vocabolario della Lingua Italiana, Bologna 1986, 11esima ediz., σ. 1116) της αντίστοιχης δόκιμης maschera.
Κατά περίεργο λόγο οι συγγραφείς του Dizionario Greco moderno – Italiano (Gruppo Rditoriale Internazionale, Roma 1993) την νεοελληνική λ. μασκαράς (σ. 591) την ετυμολογούν κατά τρόπο απαράδεκτο από την …τουρκική maskara. [ Όσο …τουρκική είναι η λ. μάσκα –λέξι «αντιδάνειο», όπως θα εξηγήσουμε άλλη φορά- που στα τουρκικά λέγεται maske. Αν είναι δυνατόν!]
Βεβαίως η λ. μασκαράς κατά σημασίαν είναι συνώνυμη με την ιταλική mascalzone .

Α΄ στροφή:

Τσίρκο = Circo
παράγκα = baracca
φίρμα = firma
γκρέκα = greca
τέμπο = tempo
μουργέλα = ; Σ’ αυτήν την ούτως ή άλλως «αγνώστου ετύμου» (Μπαμπινιώτης), προτείνω όχι άνευ επιφυλάξεως την –άγνωστή μου- muriella (Zingarelli, σ. 1210)
αγγαρεία = angaria
γκράντε = grande
μαέστρο = maestro
καλαμπόρτζο = ; Μου είναι παντελώς ΆΓΝΩΣΤΟΝ – ακόμα και σαν νεοελληνικό!
Το πιο πιθανό να πρόκειται για ιταλικής καταγωγής φράσι με το γνωστό ρήμα calare στην προστακτική: cala = αμόλα! Ας πούμε, κάποιο ναυτικό παράγγελμα τύπου: π.χ. cala burga ( όπου burga = καλάθι για ψάρια) ή κάποιο –εξ ίσου περιθωριακό- διαλεκτικό γλωσσικό στοιχείο τύπου βρισιάς (σε ανάλογο επαγγελματικό σινάφι. Π.χ. cala, brogio! (όπου brogio = βλάξ).
[Πολύ θα ήθελα –αν και απίθανο- να σχετίζεται το περίεργο αυτό καλαμπόρτζο με το επίθετο calabrese. Λέτε να ‘χουμε καμμια περίπτωσι κρυπτομνησίας του Μηλιώκα, κατά το Greco il Calabrese; Έτσι κι αλλιώς το περίφημο τέκνο της Μεγάλης Ελλάδος, ο Γκρέκο ήταν πράγματι Γκράντε Μαέστρο (Grande Maestro = Grand Maître = Grand Master = Gross Meister : GM = ΜΔΜ) στο σκάκι της εποχής του --Για να μην πούμε ένας άτυπος Παγκόσμιος Πρωταθλητής, εκεί στην αυγή του 17ου αι.!]

ράτσα = razza
μπαρούφα = baruffa
ομελέτα = omeletta
ιστορία = κανονικά storia, αλλά υπάρχει και το istoria !! (Zingarelli, σ. 1001)

Β΄ στροφή:
Μάτσο = mazzo
αμάκα: υπάρχει, όχι από το amaca (= η κρεμαστή -συνήθως δικτυωτή- κούνια των ναυτικών), αλλά από την έκφρ. a macca = στο τσάμπα! (Καμμία σχέσι με το 3ο εν. του ρ. ammacco = χτυπάω ζουλάω, κοπανάω)
καπιτάλε = capitale
σκάρτο = scarto
τανάλια: υπάρχει το tanaglia παράλληλα με το tenaglia ! (Zingarelli, σ. 1958)
πολιτσία = polizia
Φράγκο = franco
ρεζέρβα : εντάξει το κανονικό είναι riserva (= εφεδρεία, απόθεμα, αποθεματικό π.χ. κεφάλαιο), αλλά μάλλον θα υπάρχει σε διαλεκτικό τύπο κοντά στο μαρτυρούμενο συγγενικό reservatorio.

φαλιμέντο = fallimento (= πτώχευσι, χρεοκοπία)
περκέ = perche (= γιατί / διότι)
μαντζάρε = mangiare (= τρώω)
σοσιαλίστε : τροποποιημένο. Tο ορθόν: socialista (πληθ.: socialisti). Ίσως επιλέχθη όχι τόσο κατά το γερμανικόν socialisten, όσο για το ανορθογράφως ομόηχο και σατιρικώς καταληκτούν: «σοσιαλησταί» !
κομπανία = compa(g)nia (= παρέα, εταιρία)
[Έβαλα, όπως θα προσέξατε, και τις σημασίες στην ελληνική, ούτως ώστε να μην είναι δύσκολη η αποκρυπτογράφησις του εμφαντικά επαναλαμβανόμενου δίστιχου:
«Φράγκο, ρεζέρβα, φαλιμέντο / περκέ μαντζάρε σοσιαλίστε κομπανία» !]

Γ΄ στροφή:
Σβέλτα = svelta (το επιθ. svelto επιρρηματικά)
μαντόνα = madonna
μανιβέλα : η ελαφρώς τροποποιηθείσα manovella
φρένο = freno
στραπάτσο = strapazzo
καραμπόλα = carambola
μόδα = moda
καβάλα : βεβαίως στην αντίστοιχη σημασίας επιρρηματική έκφρασι χρησιμοποιείται το αρσενικό cavallo (a cavallo και όχι το θηλ. cavalla), αλλά υπάρχει η πιθανότητα να έχουμε επίδρασι κατ’ ευθείαν από την προστακτική του ρ. accavallare: accavalla = συσσώρευε, βάζε το ένα πάνω στ’ άλλο, καβάλα)
ντόλτσε βίτα = dolce vita
τρόμπα= trompa
φιγούρα = figura
σαχλαμάρα = ;
άρπα-κόλλα: ούτε κι αυτή η έκφρασι είναι ιταλική. Υπάρχουν μεμονωμένα οι λέξεις arpa και colla, αλλά με άλλες σημασίες (είναι αμφότερες ουσιαστικά) και χωρίς την ανάλογη με την ελληνική επιρ – ρηματική χρήσι.

Αλλά, ας ξανακούσουμε το κομμάτι σε (διαφορετικό) βίντεο απο το Γιουτιούμπι.

Greco Maskara - Γκρέκο Μασκαρά

Συνοψίζουμε:
Επιχείρησα στα πλαίσια της διαγλωσσικής προσέγγισης μια όσο γίνεται προσεκτική αναζήτησι για την ενδεχόμενη πιστή ταύτισι των αναφερομένων νεοελληνικών λέξεων/εκφράσεων με τις αντίστοιχες λέξεις/εκφράσεις της ιταλικής στους στίχους του τραγουδιού του Μηλιώκα.
Διαπιστώσαμε ότι σε ένα συντριπτικό ποσοστό το «ελληνόφωνο» γλωσσικό υλικό που δομεί στιχουργικά το κομμάτι αυτό, ταυτίζεται μορφο-σημασιολογικά με το αντίστοιχο υλικό της ιταλικής.
Είναι αξιοσημείωτο ότι από τις 14 της α΄ στροφής (γίνονται 16 μαζί με τον τίτλο), μόνο μία (καλαμπόρτζο) παρέμεινε τελικά αταύτιστη και άλλη μία (μουργέλα) με κάποια επιφύλαξι. Το ίδιο περίπου υψηλό ποσοστό στην γ΄ και τελευταία στροφή (από τις 14-15 λέξεις, καθολικά αταύτιστη μόνο η λ. σαχλαμάρα και εν μέρει η επιρρηματική φράσι άρπα-κόλλα).
Συνολικά δηλαδή, από τις 44 λέξεις (2+ 14+ 13+ 15 ) που απαρτίζουν ευφυέστατα προσαρμοσμένες το στιχούργημα, μόνο 2-3 ( ποσοστό γύρω στο 5%) δεν έχουν αντίστοιχο τύπο (μιλάμε για ομόηχο «σημαίνον») στην γλώσσα του …Μπερλουσκόνι! Όλες οι άλλες (με κάποια ανοχή σε ελάχιστες περιπτώσεις στην προσαρμοσμένη προφορά κατά την νεοελληνική μεταφορά τους π.χ. baracca, manovella, car/ά/mbolla και επίσης στις δύο τελευταίες: arpa, colla, που δεν τις απέρριψα πιο πάνω, αλλά ούτε τις συμπεριέλαβα ακριβώς, επειδή αυτές οι δυο ιταλικές ομόηχες απομακρύνονται στις αντίστοιχες περιπτώσεις από το νεοελληνικό σημαινόμενο), όπως είδαμε, ταυτίζονται piu’ o meno απόλυτα.

ΕΠΙΛΟΓΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Ο Μηλιώκας γνωστός για το ανατρεπτικό χιούμορ του, αλλά και το γνήσια σατιρικό ύφος του (με κριτική στάσι σε διάφορα κοινωνικά φαινόμενα και επιπλέον στόχευσι συχνά αντιεξουσιαστική) και σ’ αυτό το τραγούδι δεν νοιάζεται ούτε, βέβαια, να προβάλη καμμιά ιταλομάθεια ούτε και να αναδείξη με φιλολογική νοοτροπία γλωσσικές (αναγνωρισμένες άλλωστε) συγγένειες.
Ως μεγάλος καλλιτέχνης πετυχαίνει απόλυτα τον αισθητικό-ιδεολογικό του στόχο με ένα ακόμη δυνατό σατιρικό τραγούδι. Το οποίο προσφυέστατα το συνέθεσε κάπως αλα ιταλικά!

Ά! Για να μην το ξεχάσουμε: Στην β΄στροφή του τραγουδιού, που είναι και η κεντρική του όλου στιχουργήματος, (δεν το είπαμε :) δεν έμεινε ΚΑΜΜΙΑ ΛΕΞΙ χωρίς απόλυτη αντιστοίχισι!!
Πράγμα που καθιστά τον ροκά συνθέτη-τραγουδοποιό, και στιχουργό με ιδιαίτερα διαισθητικό -μην πούμε προφητικό- χάρισμα: Τί έγραφε η επωδός του τραγουδιού του για τα χρηματικά αποθέματα, το ποιος έφαγε τα φράγκα και ποιος οδηγεί την χώρα των γραικών σε χρεοκοπία;

Φράγκο, ρεζέρβα, φαλιμέντο / περκέ μαντζάρε σοσιαλίστε κομπανία !

Κι αυτά το 1990!!


Αλέξανδρος Σοϊλεμέζης

Ο Κ. Ντε Γκράντι για την κληρονομιά και την βιογραφία του Γκρέκο. (Μέρος Β΄). Carlo De Grandi, sull’ eredita’ e la biografia del Gioacchino Greco. ΙΙ

Κρατώντας την υπόσχεσί μας, δημοσιεύουμε την συνέχεια του εξαιρετικά ενδιαφέροντος άρθρου του φίλου και συνεργάτη Κάρλο Ντε Γκράντι, που προ ημερών είχαμε δημοσιεύση με τον τίτλο Gioacchino Greco di Calabria «Il Greco ή Il Calabrese».

Gioacchino Greco di Calabria , «Il Greco ή Il Calabrese» (1600-1630/1634;)

ΜΕΡΟΣ Β΄ (Greco, ο Έλληνας!)

Γαλλική Άμυνα
Ρώμη, 1619
Λευκά: Greco
Μαύρα: Marconi
1.ε4,ε6 2.δ4,Ιζ6 3.Αδ3,Ιγ6 4.Ιζ3,Αε7 5.θ4,0-0 6.ε5,Ιδ5. Βλέπε κατωτέρω διάγραμμα.


7.Α:θ7+!,

(Στο “The Oxford Companion to Chess”, του David Hooper, αναφέρεται ότι το όνομα της θυσίας της αξιωματικού στο αντίπαλο ροκέ (πάνω στο πιόνι θ7) – ελληνικό δώρο – οφείλεται μάλλον στην χρήση του από τον Γκρέκο παρά στον Δούρειο Ίππο.)

,Ρ:Α 8.Ιη5+,Α:η5 (εάν 7.Α:θ7+!,Ρ:Α 8.Ιη5+,Ρη8 9.Βθ5,Α:Ι 10.θ:Α,ζ5 11.η6,Βθ4 12.Π:Β, Πε8 13.Βθ8# Ματ του Greco.)
9. θ:η5+,Ρη6 10.Βθ5+,Ρζ5 11.Βθ7+,η6 12.Βθ3+,Ρε4 13.Βδ3#.
Ή 11.Βθ3+,Ρη6 (εάν 11….,Ρε4 12.Βδ3#) 12.Βθ7#

Ένα άνοιγμα φέρει το όνομά του «Γκαμπί του Greco» ή «Λεττονικό Γκαμπί»
ή «Ρίγα Γκαμπί»: 1.ε4,ε5 2.Ιζ3,ζ5.

Επίσης συναντάμε το όνομά του σε μια βαριάντα της Ιταλικής Παρτίδας (Giuoco Piano):
1.ε4,ε5 2.Ιζ3,Ιγ6 3.Αγ4,Αγ5 4.γ3,Ιζ6! 5.δ4,ε:δ 6.γ:δ,Αβ4+

(Βαριάντα του Greco: 7.Ιγ3,Ι:ε 8.0-0,Ι:Ι 9.β:Ι,Α:γ 10.Ββ3,δ5! 11.Α:δ,0-0 12.Α:ζ+,Ρθ8 13.Β:Α,Π:Α 14.Ββ3! + - ).

Και ένα άλλο άνοιγμα φέρει τ’ όνομά του: Άμυνα Greco:

1.ε4,ε5 2.Ιζ3,Βζ6 3.Ιγ3,γ6 4.δ4,ε:δ4 5.ε5,Βη6 6.Β:δ4 (Κλασική Βαριάντα).

1.ε4,ε5 2.Ιζ3,Βζ6 3.Aγ4 (Βαριάντα του Αξιωματικού).

***********************

Ο Greco, με δεδομένο ότι δεν γνώριζε πολύ καλά την Ιταλική γλώσσα, καθ’ ότι ήταν Έλληνας, έγραψε δύο βιβλία για το σκάκι στην Ιταλική γλώσσα.
Σχετικά αναφέρει η Anne Sunnucks στην Σκακιστική Εγκυκλοπαίδεια «The Encyclopaedia of Chess» , λήμμα «Greco»: «...παρήγαγε ένα μεγάλο αριθμό χειρογράφων εις πολύ φτωχά Ιταλικά ('very poor Italian')». Επίσης το ίδιο παραδέχονται και οι Dr. Adriano Chicco
και Giorgio Porreca στο Εγκυκλοπαιδικό Σκακιστικό Λεξικό: «Dizionario Enciclo-pedico degli Scacchi» λήμμα «Greco», οι οποίοι γράφουν: «...τα κείμενα του Greco ήσαν εις χείριστα Ιταλικά ('...pessimo italiano')».
Τα περισσότερα από τα έργα του ήταν αφιερωμένα στους πάτρονές του, για ευνόητους λόγους.
Κατωτέρω παρουσιάζουμε μία παρτίδα από το χειρόγραφο του 1619:
Φιανκέττο της Βασίλισσας
Ρώμη,1619

Λευκά: Greco
Μαύρα: Άγνωστος

Play online chess!

Το 1623 αφιερώνει ένα χειρόγραφο με κανόνες του σκακιού στον Nicholas Montstephen. Το 1625, ο Greco, εκδίδει ένα βιβλίο με τίτλο «Trattato del Nobilissimo et Militare Essercizio di Scacchi» – «Πραγματεία για το ευγενές και στρατιωτικό παιγνίδι του σκακιού», 'περιέχουσα τις ωραίες κινήσεις και την αληθή επιστήμη του παιγνιδιού', 270 σελίδες, 160 x 110 χιλιοστά.

Το 1656, στο Λονδίνο, το βιβλίο που εξέδωσε το 1619 o Greco, μεταφράστηκε στ’ Αγγλικά από τον D. F. Beal και δημοσιεύθηκε από τον Herry Herringman με τον τίτλο «Τhe Royal Game of Chesse - Play» – «Ο Βασιλικός Αγώνας του Παιγνιδιού του Σκακιού» και ονομάσθηκε «Calabrian».

Το 1669, το βιβλίο που εξέδωσε το 1619 o Greco, μεταφράζεται στα Γαλλικά διορθωμένο από τον N. Pepingue a Louvois, υπουργό του Λουδοβίκου XIV από το 1666, και τυπώνεται.

Η μετάφραση αυτή τυπώθηκε εκ νέου το 1689. Ανατυπώθηκε πάνω από 40 φορές(!!).
Το 1750 σε μία από της Αγγλικές εκδόσεις εκδόθηκε με το τίτλο «The Chess make easy» – «Tο Σκάκι γίνεται εύκολο».
Το 1819 δημοσιεύεται στην Αγγλία από τον William Lewis, με τίτλο "On the Game of Chess Di Gioachino Greco"
"On the Game of Chess Di Gioachino Greco"

Αναφορά της βιογραφίας του Greco συναντάμε στα εξής περιοδικά και βιβλία:

"The Monthly Review", Λονδίνο, 1820
"Le Palamède, Παρίσι, 1836
"I manoscritti italiani della Regia, Biblioteca parigina" του Antonio Marsand
Παρίσι, 1838
"Il Giuoco degli Scacchi" του Carlo Salvioli, Βενετία, Ιούλιος 1913

To 1900 δημοσιεύεται επίσης στην Αγγλία από τον καθηγητή Hoffmann βιβλίο με τίτλο «The Games of Greco» – «Οι Αγώνες {Παρτίδες} του Greco» στο οποίο συμπεριλαμβανόταν και ένας βιβλιογραφικός κατάλογος των εργασιών του Greco από τον G. A. Leon.

Ήταν πρωταθλητής κόσμου από το 1622 μέχρι το 1630.
Ήταν από τους πρώτους επαγγελματίες σκακιστές της εποχής εκείνης που κέρδιζε τα προς το ζην παίζοντας σκάκι.

Πληροφορίες για την ζωή του Greco αντλούμε & από τα 4 βιβλία που έγραψε το 1634, μετά τον θάνατο του Greco, ο Dr. Alessandro Salvio με τίτλο «Trattato dell’ inventione et arte liberale del gioco di scacchi del Dottor Alessandro Salvio Napolitano. Diviso in Discorsi, Sbaratti, e Partiti».

Carlo De Grandi

(Στο επόμενο, Γ΄ΜΕΡΟΣ, κάποιες απο τις καλύτερες και πιο γνωστές παρτίδες του Greco...)

Ο ΚΑΡΛΟ ΝΤΕ ΓΚΡΑΝΤΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΚΡΕΚΟ: Ένας Έλληνας με ιταλικό όνομα για έναν μεγάλο "Έλληνα" από την Καλαβρία! Carlo De Grandi sul GRECO!

Προβληματισμένοι με τους ρυθμούς έκδοσης των τελευταίων τευχών του Περιοδικού μας και μή θέλοντας να καθυστερήσουμε άλλο τους καρπούς της αναγγελθείσας ήδη συνεργασίας μας με τον εξαίρετο συγγραφέα και προβληματιστή κ. Carlo De Grandi, αποφασίσαμε να δημοσιεύσουμε από τις σελίδες του Ιστολογίου το παρόν κείμενό του.
Το πρώτο αυτό δείγμα της εμπιστοσύνης του φίλου και συνεργάτη πια Κάρλο Ντε Γκράντι, έχει μεγάλον για μας- συμβολισμό, αφού πρόκειται για ένα εγκυκλοπαιδικό άρθρο μεγάλου ενδιαφέροντος, που αφορά σε ένα τεράστιο όνομα του Σκακιού, τον Ιταλό σκακιστή Greco, ο οποίος ως γνωστόν γεννήθηκε στην ελληνόψυχη Καλαβρία, και με το έργο και την δράσι του αναδείχθηκε σε θρυλική μορφή της παγκόσμιας σκακιστικής ιστορίας.
Απευθύνουμε χαιρετισμό, λοιπόν σ’ αυτόν εδώ τον εγκαινιασμό της συνεργασίας μας, στον νέο μας φίλο, και ευχαριστώντας τον ξανά, δημοσίως, για την εμπιστοσύνη του, τον καλωσορίζουμε στην παρέα μας.


Gioacchino Greco di Calabria , «Il Greco ή Il Calabrese»
(1600-1630/1634;)
(ΜΕΡΟΣ Α΄)

O Gioacchino Greco di Calabria, γνωστός ως Greco, γεννήθηκε στο Celico, επαρχία της Cosenza, στην Καλαβρία, (Νότιο Ιταλία, η λεγόμενη Μεγάλη Ελλάδα στην αρχαιότητα.), τέλη του 1590 με αρχές του 1600, την εποχή της Βασιλείας της Νάπολης, από επιφανείς γονείς, όπως αποκαλύπτεται από ένα παλιό χειρόγραφο, κατά άλλη εκδοχή από φτωχούς γονείς.
Η μόρφωσή του ήταν ελλιπής, κατά άλλη εκδοχή όπως συνηθιζόταν από τις επιφανείς οικογένειες σπούδασε έγκλειστος στο κολέγιο των Ιησουϊτών στην πόλη Cosenza.
Σκάκι έμαθε διαβάζοντας το βιβλίο που είχε γράψει τo 1561 ο Ισπανός σκακιστής του 16ου αι. Ruy Lopez de Segura «1530-1580», (ευνοούμενος του μανιώδη σκακιστή βασιλέως της Ισπανίας Φιλίππου Β΄ «1556-1598»), με τίτλο "Il Giuoco degli Scacchi" - "Tο παιγνίδι του Σκακιού" - στο οποίο αναφέρεται στο άνοιγμα που φέρει το όνομά του "Άνοιγμα Ruy Lopez ή Ισπανική Άμυνα" και το βιβλίο που είχε γράψει το 1604 ο Dr. Alessandro Salvio di Napoli (1570-1640) με τίτλο "Trattato dell’ Invenzione et Arte Liberale del Giuoco di Scacchi" - "Πραγματεία της Εφεύρεσης και της Φιλελεύθερης Τέχνης του Παιγνιδιού του Σκακιού".
Τα πρώτα χρόνια (1619-1620) της σταδιοδρομίας του στο σκάκι τα έζησε στη Αιώνια Πόλη, τη Ρώμη προστατευόμενος από ψηλά ιστάμενους κληρικούς, όπως ο Καρδινάλιος Savelli, ο σεβασμιότατος Corsino della casa Minutoli Tegrini και ο σεβασμιότατος Francesco ΙΙΙ Buoncompagni[*], και κάποιου Καρδινάλιου του Οίκου Orsini[*]
Στους προστατευόμενούς του αφιερώνει μερικά αντίτυπα χειρόγραφα[*], με παρτίδες που άρχισε να συλλέγει πιθανότατα το 1619, μιας πραγματείας σκακιού που περιέχει 150 παρτίδες σχολιασμένες από τον ίδιο, από τα οποία έχουν σωθεί μερικά αντίγραφα τα οποία βρίσκονται στη βιβλιοθήκη Corsiniana της Ρώμης με τίτλο: «Trattato del nobilissimo gioco dι scacchi» - Πραγματεία του ευγενούς παιγνιδιού του Σκακιού – του έτους 1620, στ’ οποίο περιλαμβάνονται 77 παρτίδες, σχολιασμένες από τον ίδιο, που έπαιξε με ανώνυμους.
Το 1621 πηγαίνει στη Γαλλία στη πόλη Νάνση (Λωραίνη), στην αυλή του Δούκα Ερρίκου Β΄ της Λωραίνης, όπου και έγινε ευνοούμενός του και του αφιέρωσε, την 5-7-1621, ένα εξαιρετικό αντίγραφο σε μεμβράνη, πλούσιο σε μινιατούρες, με το όνομα «Trattato sugli scacchi», di Gioacchino Greco detto il Calabrese, MDCXIX (1619) – Πραγματεία επάνω στο Σκάκι, το οποίο βρίσκεται στην Εθνική Κεντρική Βιβλιοθήκη της Φλωρεντίας, γνωστό ως "Κώδικας της Λωραίνης, του σκακιού του Gioacchino Greco".
Ο Δούκας δέχθηκε τη πραγματεία με μεγάλο ενδιαφέρον, ώστε την έδωσε στον Guillaume Polydore Ancel να τη μεταφράσει στα Γαλλικά. Αντίγραφο σ’ ένα εξαιρετικό κώδικα σε μεμβράνη με μινιατούρες ζωγραφικής βρισκόταν στη κατοχή της βιβλιοθήκη της Δρέσδης μέχρι το 1764.
Την ίδια χρονιά, μετά τον θάνατο του Δούκα Ερρίκου Β΄, πηγαίνει στη Πόλη του Φωτός, το Παρίσι, όπου έπαιξε με της Γάλλους σκακιστές, μεταξύ άλλων αντιμετώπισε τον Δούκα του Nemours[*] and Geneva, τον Sign. Isaac Arnauld de Courbeville, διοικητή του στρατοπέδου και στρατηγό της αστυνομίας του βασιλιά Ερρίκου της Σαβοΐας (the Marquis of St. Sorlin) και τον Sign. Jean Chaumont de la Salle, (μέλος του ιδιωτικού συμβουλίου του βασιλιά, de la Salle και αρχηγός των φυλάκων του Richelieu), οι οποίοι ήταν οι καλύτεροι σκακιστές της Γαλλίας την εποχή εκείνη, αποκομίζοντας το όχι ευκαταφρόνητο πόσό για την εποχή εκείνη των 5.000 σκούδων (ή Κορωνών). Ονομάσθηκε «Υπέροχος και μαγευτικός, όπως η χώρα της πατρίδας του».
Το 1622 πηγαίνει στο Λονδίνο, όπου για κακή του τύχη ληστεύεται από τα κέρδη του και γλιτώνει σαν από θαύμα τη ζωή του. Στο Λονδίνο έπαιξε με όλους της τότε γνωστούς παίκτες της εποχής εκείνης, με τους Nicholas Mountstephen και Sir. Francis Godolphin, τους οποίους αφιερώνει αντίγραφα των χειρογράφων του, που περιείχαν εκτός από τις αναλυμένες παρτίδες του και παρτίδες των Ruy Lopez, Salvio και του Giulio Cesare Polerio. Εκεί ανέπτυξε και την ιδέα της καταγραφής ολόκληρων των παρτίδων και όχι απλώς θέσεων.
Το 1623 ανακηρύχθηκε ως ο καλύτερος παίκτης της εποχής εκείνης. Επιστρέφει στην Γαλλία, το 1624, όπου παρέμεινε για δύο χρόνια, 1624-1625, γράφοντας έναν μεγάλο αριθμό χειρογράφων[*], τα οποία συμπληρώνει με καινούργιες ιδέες.
Αργότερα πηγαίνει στην Ισπανία, στην αυλή του Φιλίππου IV (1621-1665) και τίθεται υπό την προστασία του ευγενή και εξέχοντος σκακιστή της εποχής εκείνης don Mariano Morano[*], ο οποίος εκτιμώντας το ταλέντο του τον πήρε κοντά του για να του διδάξει το σκάκι.
Επέστρεψε στην Ιταλία, στη Νάπολη, το 1626, για να φύγει αργότερα συνοδεύοντας έναν Ισπανό ευγενή στις Δυτικές Ινδίες (Κεντρική Αμερική) όπου παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του. Επισκέφθηκε το Μεξικό, το Περού και την Χιλή. Πέθανε το 1630 (1634;). Παραμένει ακόμα άγνωστο το μέρος όπου πέθανε, πιθανόν στις Αντίλλες(;), μάλλον από κάποια αρρώστια, όπως και εάν απέκτησε και άλλα χρήματα από διάφορους αγώνες. Ένα είναι δεδομένο, ότι διορίζει κληρονόμο όλης της περιουσία του τους μοναχούς Ιησουΐτες, ίσως στην μνήμη των σπουδών του στο κολέγιο της Cosenza, ίσως ακόμα για την ευγνωμοσύνη για την βοήθεια που πήρε σε χώρες απομακρυσμένες από την πατρίδα του, το Celico.
Το βιβλίο του με τίτλο «Trattato del gioco degli scacchi», τ’ οποίο εκδόθηκε στην Ρώμη στα Γαλλικά το 1619, εκδόθηκε τρεις φορές όταν ζούσε, και μετά τον θάνατό του εκδόθηκε στις εξής πόλεις: Parigi, Bordeaux, Aia, Amster­dam, Liegi, Bruxelles, Londra, Lipsia και αλλού με περισσότερες από 50 εκδόσεις!! Ακόμα και σήμερα στην Ιταλία εκδίδεται, ενώ εκατοντάδες άλλα έργα συγγραφέων «κοιμούνται» σκονισμένα στις βιβλιοθήκες. Από αυτό και μόνο συνάγεται η μεγάλη του φήμη ανά τον κόσμο.
Η φήμη του ήταν γνωστή στις Αυλές και τα Σαλόνια των πιο μεγάλων οικογενειών. Ένας από τους πολλούς διάσημους αντιπάλους του, ο οποίος νικήθηκε από τον Greco, έγινε τόσο ιπποτικός που τον χαιρετούσε υποκλινόμενος προσφωνώντας τον μ’ ένα μαδριγάλιο[*] που μένει ακόμα γεμάτο από κέφι και γενναιοδωρία.

ΤΟ ΜΑΤ ΤΟΥ ΓΚΡΕΚΟ
Μία βασική εικόνα ματ φέρει το όνομά του. Ο Βασιλιάς που γίνεται ματ βρίσκεται στην άκρη της σκακιέρας όπου παρεμποδίζεται να φύγει προς το κέντρο από διάφορα κομμάτια και των δύο παρατάξεων που βρίσκονται γύρω του. Το κομμάτι που δίνει το ματ είναι ο Πύργος ή η Βασίλισσα, εκ των οποίων το ένα από τα δύο θυσιάζεται για να ανοίξει η κάθετος.
Κατωτέρω παρατίθενται δύο παραδείγματα της πραγματοποίησης του ματ.
1.










.
1.Β:θ7+!!,Ρ:Β 2.Πθ4#

2.










.
1.Π:θ7+!!,Ρ:Π 2.Βθ5#

Carlo De Grandi

[Σ.Σ. Λόγω, κυρίως, τεχνικών δυσκολιών, το παρόν άρθρο δημοσιεύεται εδώ χωρίς κάποιεςς συνοδευτικές φωτογραφίες και τις πολλές βιβλιογραφικές ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ (βλ. τους αστερίσκους). Θα επανορθώσουμε κατά την δημοσίευσι, πρώτα ο Θεός, του Περιοδικού].


(Η συνεχεια το άλλο Σάββατο)

Ο Carlo DeGrandi συνεργάτης στο Περιοδικό μας! (+ μια γόνιμη παρέμβασί του σε δημοσίευμά μας). Carlo De Grandi nuovo collaboratore di "Neos Palamedes"

Ο Carlo De Grandi συνεργάτης στο Περιοδικό μας!
Carlo De Grandi nuovo collaboratore-saggista per il periodico (Neos Palamedes)
del nostro circolo.

Όταν προ ημερών (τέλη προηγουμένου μηνός) ο συνεργάτης και φίλος Δημήτρης Προβελλέγγιος μου μετέφερε το περιεχόμενο ηλεκτρονικού μηνύματος που είχε λάβη ως υπεύθυνος επικοινωνίας του περιοδικού μας, «Νέος Παλαμήδης», από τον Carlo De Grandi, υπέθεσα ότι ο σημαντικός αυτός συγγραφέας και προβληματιστής ήθελε να εγγραφή συνδρομητής και να προμηθευθή τα προηγούμενα τεύχη του περιοδικού μας.
Όμως, στην συνέχεια, η απ’ ευθείας επικοινωνία και συνάντησι μαζί του μας επεφύλασσε μια μεγαλύτερη έκπληξι. Ο εξαίρετος αυτός Έλληνας ιταλικής καταγωγής, αφού δέχθηκε να παραλάβη τιμής ένεκεν τα τεύχη 2-4 του «Νέου Παλαμήδη» -το τεύχος 1, ως εξαντλημένο, τον παρακαλέσαμε να το δεχθή φωτοτυπημένο- μάς απηύθυνε μια απίστευτα τιμητική πρότασι: να γίνη τακτικός ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ του περιοδικού μας !!
Φυσικά αποδεχθήκαμε αμέσως (με μόνη επιφύλαξι την από τα πράγματα επελθούσα επιβράδυνσι στους ρυθμούς έκδοσης των τευχών – πράγμα στο οποίο ο κ. Ντε Γκράντι έδειξε αμέριστη κατανόησι) την πολύ κολακευτική για μας πρότασι και προσβλέπουμε αισιόδοξα σε μια λιαν εποικοδομητική και δημιουργική συνεργασία.

Ήδη, ο νέος μας αυτός φίλος και συνεργάτης, μας απέστειλε και το πρώτο του άρθρο! Και μάλιστα το προσφέρει στην διάθεσι όχι μόνο του αρχισυντάκτου του περιοδικού μας, αλλά και των διαχειριστών του παρόντος Ιστολογίου.
Τον ευχαριστούμε και δημοσίως και υποσχόμαστε να συνεχίσουμε να προσπαθούμε για το καλύτερο και να αποβούμε άξιοι της εμπιστοσύνης του.
…

Και μια γόνιμη παρέμβασί του σε δημοσίευμά μας:

Πρώτα όμως σκεφθήκαμε να παρουσιάσουμε στους φίλους του ιστολογίου ένα ζήτημα που αφορά σε μια δημοσίευσι παρτίδας του Γκρέκο, (Gioacchino Greco), του μεγάλου αυτού ονόματος της παγκόσμιας Ιστορίας του Σκακιού.

Συγκεκριμένα, στο τεύχος Νο.4 στην σελίδα 43 αναδημοσιεύσαμε μια παρτίδα του Greco με την υπόσχεσι μάλιστα ότι θα επανερχόμασταν.
Ο εξαίρετος λοιπόν φίλος, κ. Ντε Γκράντι επικοινώνησε μαζί μας μέσω ηλ. ταχυ(δρομείου) και με ευγενικό τρόπο αναρωτιέται για την αληθινή πατρότητα της παρτίδας υποδεικνύοντάς μας μια όμοια παρτίδα που έχει παιχθή ανάμεσα σε έναν άλλο Ιταλό ελάχιστα γνωστόν, τον Μπουσνάρντο, και έναν άγνωστο, καμμια δεκαριά χρόνια πρίν γεννηθή ο αινιγματικός Καλαβρός με το πιο χαρακτηριστικά ελληνικό επίθετο στην ιταλική του γλώσσσα, o Greco.
Και μας κάλεσε να δούμε το θέμα (της ορθής πατρότητας της παρτίδας) προσεκτικά.

Την παραθέτουμε, λοιπόν την παρτίδα, όπως μας την ταχυδρόμησε ο κ. De Grandi για ενδεχόμενη «μελλοντική διόρθωση»:

"Ιταλική Παρτίδα (Giuoco Piano) [C53]
Ρώμη, 1590
Λευκά: Busnardo
Μαύρα: Άγνωστος
1.ε4,ε5 2.Ιζ3,Ιγ6 3.Αγ4,Αγ5 4.γ3,Βε7 5.0-0,δ6 6.δ4,Αβ6 7.Αη5,ζ6 8.Αθ4,η5;(το σωστό ήταν 8….,Αη4 ή 8….,Ιθ6) 9.Ι:η5!,ζ:η5 10.Βθ5+,Ρδ7 11.Α:η5,Βη7 (το σωστό ήταν 11….,Ιζ6) 12.Αε6+!!,Ρ:ε6 13.Βε8+!, Ιηε7 14.δ5#. Βλέπε κατωτερω την τελική θέση.
Τελική Θέση

.

.

.

Σπάνια περίπτωση, όταν το ματ δίνεται με πιόνι, ενώ τα κομμάτια είναι πάνω στη σκακιέρα".
Carlo De Grandi
.....................................................

Η ΛΥΣΙ ΤΟΥ ...ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ
Λοιπόν, μια προσεκτική ματιά στο διάγραμμα με την Τελική Θέση της παρτίδας του Μπουσνάρντο και την αναγραφόμενη στο περιοδικό μας παρτίδα του Γκρέκο (βλ. την σχετική σάρωσι στην αρχή της ανάρτησης) και το …μυστήριο λύνεται:
Έχουμε διαφορετική κίνησι υπ’ αριθμόν δεκατρία του μαύρου στις δύο παρτίδες! Πράγματι ο ανώνυμος αντίπαλος του θρυλικού «’Ελληνα» από την Καλαβρία (Magna Grecia κλπ) προσπάθησε ν’ αντιμετωπίση το ρουά της λευκής βασίλισσας στην 13η κίνησι με τον ίππο όχι από την η αλλά από την στήλη γάμμα (13…, Ιγ-ε7).
Ιδού και το διάγραμμα με την τελική θέσι από την παρτίδα του Γκρέκο:

Βεβαίως η πρωτοτυπία στην εκτέλεσι του συγκεκριμένου συνδυασμού στην παρτίδα του Γκρέκο είναι δεδομένο πια πως δεν ισχύει και οπωσδήποτε η ιδέα ανήκει στον Μπουσνάρντο. Από την άλλη με τίποτε δεν μπορούμε να αποκλείσουμε την πιθανότητα ο ιδιοφυής Γκρέκο να γνώριζε την παρτίδα του Μπουσνάρντο και να την μιμήθηκε μέχρι τέλους, αλλά ούτε και την πιθανότητα να επεδίωξε να την οικειοποιηθή, αλλάζοντας έντεχνα την 13η κίνησι του μαύρου.

Συμπέρασμα: δεν δικαιούμαστε να αμφισβητήσουμε την πατρότητα της συγκεκριμένης παρτίδας. Αυτή ανήκει στον Greco, όπως άλλωστε μας υποδεικνύει η φιλολογική παράδοσι με τις αλεπάλληλες εκδόσεις των βιβλίων του Καλαβρού που περιλαμβάνουν την επίμαχη παρτίδα.
Από την άλλη δεν πρέπει να αποκρύψουμε το ιστορικοφιλολογικό πρόβλημα που έχει να κάνη με τον μέγιστον αυτόν σκακιστή της εποχής του, τον Gioacchino Greco di Calabria, και τις παρτίδες που παραδόθηκαν από τον ίδιο με το όνομά του. Όπως και ο ίδιος ο φίλος Carlo De Grandi θα μας αναφέρη σε προσεχές άρθρο του για τον μεγάλο «Έλληνα» εκ Καλαβρίας, πολλοί εσχάτως εξέφρασαν την καχυποψία κάποιες από τις παρτίδες του να είναι κατασκευασμένες – έτσι μάλιστα θέλουν να εξηγούν και την ανωνυμία των αντιπάλων του.

Όπως και να ‘χη πάντως η πρώτη αυτή παρέμβασι του Κάρλο Ντε Γκράντι αποδείχθηκε μία ΠΟΛΥ ΓΟΝΙΜΗ αφορμή για έρευνα. Μια έναρξι συνεργασίας –όπως θα ‘λεγαν κι οι Ιταλοί φίλοι μας- alla grande!