«Άγνωστες Αλήθειες» από τα τα κλεμμένα από τον Έλγιν Γλυπτά του Παρθενώνα. (Ο Γ. Σοϊλεμέζης, παρουσιάζει 1 απόσπασμα από κείμενο του Επαμ. Βρανόπουλου). “Unknown facts about Elgin’s looting” (By Ep. Vranopoulos; translation in Greek: George Soilemezis).

Από τυχαίο ψάξιμο σε στοιβαγμένες κούτες με κάθε είδους έντυπο περιεχόμενο, φυλαγμένες μάλλον πρόχειρα οτην αποθήκη, προκύπτουν κατά καιρούς ευχάριστες εκπλήξεις. 
Όταν λοιπόν μές στις διακοπές των εορτών ανέσυρα από τον σωρό ένα μκρό φωτοτυπημένο κείμενο/φυλλάδιο με θέμα τα κλεμμένα από τον Έλγιν γλυπτά του Παρθενώνα, το διέσωσα και το ξανακοίταξα με ενδιαφέρον. Επρόκειτο για ένα δημοσίευμα (ή ομιλία;) χρονολογούμενο το 1985 και υπογραφόμενο από τον γνωστό ιστορικό και συγγραφέα Επαμεινώνδα Βρανόπουλο. Το κείμενο ήταν στα αγγλικά και έφερε τον τίτλο: Epam. Vranopoulos, The Parthenon and the Elgin Marbles. 
Έψαξα στην συνέχεια να το βρώ αυτούσιο στο διαδίκτυο, (εντάξει, μου είναι γνωστό το μελέτημά του για την «Επιστροφή των Ελγινείων», του 1983, βλ. κάτω εικόνα), αλλά εις μάτην. Μπορεί να μην έψαξα όσο χρειαζόταν, μπορεί και να μην έχει ανέβη ακόμα. 
Το ευχάριστο είναι ότι το φωτοτυπημένο φυλλάδιο στο γραφείο μου εκίνησε την προσοχή του γιου μου Γιώργου, ο οποίος χωρίς παρακάλια μετέφρασε ένα από τα τελευταία κεφάλαια («Unknown facts about Elgin’s looting») και μού το έδωσε έτοιμο, πληκτρολογημένο! 
Ο «Νέος Παλαμήδης» τον ευχαριστεί για την νέα συνεργασία! 

...............................................................................

ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΟΠΗ ΤΟΥ ΕΛΓΙΝ

Μία σπάνια έκδοση ενός «ανώνυμου» συγγραφέα, χρονολογούμενη το 1815 στο Λονδίνο, μπορεί να βρεί κανείς στην βιβλιοθήκη της Έστιας της Νέας Σμύρνης. Ο «ανώνυμος» συγγραφέας είναι ο William Richard Hamilton, προσωπικός γραμματέας του Λόρδου Έλγιν. Το βιβλίο εμφανίστηκε τον καιρό κατά τον οποίο ο Έλγιν διαπραγματευόταν με την Βρετανική κυβέρνηση σχετικά με την πώληση της διάσημης συλλογής γλυπτών του, τα οποία είχε κλέψει από την Ελλάδα, εκμεταλλευόμενος την ανάγκη της Τουρκίας για την υποστήριξή της από τους Βρετανούς εναντίον του Ναπολέοντα.

Σκοπός του βιβλίου ήταν να τονίσει την ασύγκριτη αξία της συλλογής την οποία περιέγραφε μέσα στο κείμενο, ως απείρως σπουδαιότερη από κάθε άλλη συλλογή στον κόσμο. Το γεγονός ότι το βιβλίο δημοσιεύθηκε ανώνυμα, για προφανείς λόγους, αποκαλύπτει μία ακόμη πτυχή του χαρακτήρα του Έλγιν.

Ωστόσο, η σπάνια αυτή έκδοση του Λονδίνου περιέχει κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες, άγνωστες σε εκείνους που είναι εξοικειωμένοι με την ιστορία των Ελγίνειων Μαρμάρων.

Για παράδειγμα, το βιβλίο μας πληροφορεί ότι ο Ναπολέων ήταν πολύ πρόθυμος να αποκτήσει  την συλλογή του Έλγιν σε οποιαδήποτε τιμή, ώστε να την στερηθεί η Βρετανία. Πράγματι, εκείνη περίπου την εποχή, ο Ναπολέων είχε αγοράσει την διάσημη συλλογή Μποργκέζε για το ιλιγγιώδες ποσό των 500.000 λιρών.

Ένα πιο ενδιαφέρον γεγονός που περιέχεται στο βιβλίο είναι ότι η ομάδα του Έλγιν ανέσκαψε και λεηλάτησε τους τάφους του Ευριπίδη και της Ασπασίας. Δυστυχώς, ο συγγραφέας περιγράφει μόνο τα ευρήματα από τον τάφο της διάσημης εταίρας από την Μί-λητο. Αυτά βρέθηκαν μέσα σε έναν εντυπωσιακό τάφο, έξω από τις πύλες του Πειραία, πάνω στον αρχαίο δρόμο προς την Ελευσίνα. Η ανασκαφή αποκάλυψε έναν τεράστιο μαρμάρινο κρατήρα με διάμετρο 1,5 μέτρου. Μέσα, βρέθηκε ένα ταφικό αγγείο, που περιείχε την τέφρα και τα απανθρακωμένα οστά της γυναίκας, η παρουσία της οποίας στην Αθήνα είχε επηρεάσει σημαντικά την πολιτική και πολιτισμική ζωή της πόλης. Πάνω από τις στάχτες υπήρχε ένα χρυσό στεφάνι διανθισμένο με ολόχρυσα λουλούδια.

Μεταξύ των άλλων ανεκτίμητων αρχαιοτήτων που κλάπηκαν από τον Έλγιν στην Αθήνα και την γύρω περιοχή, είναι το άγαλμα του Διονύσου από το ομώνυμο θέατρο, καθώς και το ηλιακό ρολόι του θεάτρου, το οποίο, σύμφωνα με τον «ανώνυμο» συγγραφέα, έδειχνε την ώρα στα χρόνια του Σοφοκλή και του Ευριπίδη.

Ο Έλγιν επίσης αφαίρεσε σημαντικά αρχιτεκτονικά μέλη από τον ναό της Αφροδίτης στο Δαφνί, ενώ από την αυλή του Αθηναίου Λογοθέτη, ο οποίος ήταν Βρετανός πρόξενος εκείνο τον καιρό, απέκτησε εξαίρετα αρχαία γλυπτά που διακοσμούσαν ένα συντριβάνι. Ανάμεσά τους ήταν μια Αθηναϊκή επιγραφή ανεκτίμητης σημασίας για την αρχαία ελληνική ιστορία, καθώς περιείχε τα ονόματα των Αθηναίων που έπεσαν στην μάχη της Ποτίδαι-ας. Υπήρχε επίσης μια ταφική επιγραφή με το όνομα του Σωκράτη.

Μία ακόμη πληροφορία που προσφέρεται από το βιβλίο, είναι ότι ο Έλγιν είχε απο-κτήσει την άδεια να αφαιρέσει γλυπτά ενσωματωμένα στους τείχους εκκλησιών ή μοναστηριών της Αττικής από τον τότε Επίσκοπο των Αθηνών. Αφαίρεσε επίσης πολλά ανάγλυφα και πολλές επιγραφές που περιείχαν αναντικατάστατα ιστορικά δεδομένα.

Ανάμεσα στα έργα τέχνης που άρπαξε από τα μοναστήρια, ήταν ο μαρμάρινος θρόνος ενός γυμνασίαρχου με όμορφα σκαλίσματα στην πλάτη, τα οποία απεικόνιζαν τους δολοφόνους του τύραννου Ιππάρχου, τον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα, με εγχειρίδια στα χέρια τους και επίσης τον θάνατο της Λέαινας, η οποία, για να μην προδώσει τους συνωμότες βασανιζόμενη, δάγκωσε και απέκοψε την γλώσσα της.

(Epam. Vranopoulos, The Parthenon and the Elgin Marbles. Athens 1985)

Για την μετάφρασι:

Γεώργιος Σοϊλεμέζης (Φοιτητής Ιστορικού τμήματος Φιλοσοφικής Αθηνών)

Η σκηνή της Ανάστασης στο δράμα «Χριστός Πάσχων». (Απόσπασμα. Στίχοι: 2055-2075) La scena della Resurrezione dalla tragedia “La Passione di Cristo” di Gregorio Teologo (versi 2050-20175; traduzione neogreca di A. Sellenides)

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ!!

Σαν συνέχεια από τα προηγούμενα η σημερινή ανάρτησι. Η σκηνή είναι από το 3^ο μέρος του έργου "Χριστός Πάσχων", την Ανάστασι: Η Θεοτόκος μαζί με την Μαρία Μαγδαληνή βρίσκονται πρίν το ξημέρωμα της 3^ης μέρας από την Σταύρωσι στο μνημείο όπου ετάφη ο Ιησούς.  Εκεί, απορώντας για την απουσία της φρουράς, γίνονται μάρτυρες μια σεισμικής δόνησης που ξεκολλάει τον βράχο από την είσοδο του τάφου και ευθύς διαπιστώνουν πως δεν υπάρχει μέσα το σώμα του Κυρίου.

Την ώρα που η Μαγδαληνή ετοιμάζεται να φύγει για να πάει τα νέα στους μαθητές, η Παναγία αντιλαμβάνεται την παρουσία ενός Αγγέλου…

.........................................................................

 ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

{ΘΕΟΤΟΚΟΣ}

Εὖγ' εὖγ' ἐπανῆκες τάχιστα νῦν, φίλη·            2050

ἐγὼ δὲ λίθον ἠρμένον βλέπουσ' ἔτι

θαμβουμένη πέφρικα, πῶς ὧδ' ἀθρόον

ὤφθη κυλισθεὶς τῆς θύρας πρὸ τοῦ τάφου.

Ἂ ἄ· σίγα, σίγα.

Ὁ λαμπροπυρσόμορφος οὗτος τίς δ' ἄρα,

ὃς καθύπερθεν ἕζεται νῦν τοῦ λίθου,

πανευπρεπής, ἐσθῆτι λευκῇ χαρίεις;

στίλβει γὰρ ὥσπερ ἁπαλὴ χιὼν νέα.

Ἰδοὺ δὲ καὶ φύλακες, ὡς νεκροί, κάτω.

{ΑΓΓΕΛΟΣ}

Ὕμμες δὲ μὴ θροεῖσθε, μηδ' ἔστω φόβος·      2060

ζητούμενος γὰρ οὐκέτ' ἐστὶν ἐν τάφῳ,

Ἄναξ Ἰησοῦς τῆτες ἐσταυρωμένος·

ὅδ' οὐκέτ' ἐστὶν ἐν τάφῳ νεκρὸς μένων,

ἀλλ' ἐξεγερθεὶς εἰς Γαλιλαίαν τρέχει·

ὡς εἶπε, μύσταις ὀπτάνεσθαι νῦν θέλει.

Κενὸν δ' ἰοῦσαι τὸν τόπον κατίδετε.

Ἄπιτε γοῦν, ἄπιτε καὶ ταῦτα σφίσιν

εἴπατε τρανῶς· πάντα γὰρ ἔγωγ' ἔφην,

καὶ πάντα πᾶσιν εἴπατε ξὺν τῷ Πέτρῳ,

ὡς φροῦδος ᾅδης, Χριστὸς ἀνέστη τάφου,     2070

τάφου δὲ λίθος εὐσθενῶς ἀπηλάθη·

φρουροί τ' ἄϊδος θύρετρ' ἀνεῖσαν φόβῳ

λελυμένοι, νεκροὶ δὲ πρὸς φάους χθόνα

σκιρτῶσι, σῶκον ἐκκαλούμενοι Θεόν·

τῷ γ' αὐτόματα δεσμὰ πάντ' ἀπερράγη.           2075

ΕΜΜΕΤΡΗ ΑΠΟΔΟΣΙ (Αλέξανδρου Σελλενίδη):

{ΘΕΟΤΟΚΟΣ}

Ταχιά, καλή μου, γύρισε, αμέσως πάλι πίσω·                               2050

τον βράχο που σηκώσανε, κοιτάζω και θαυμάζω,

ακόμα τρέμω κι απορώ, πώς έφτασ’ εδώ κάτω

πώς κύλισε τόσο μακριά, που σφράγιζε την θύρα.

Ά, ά· σώπα, σώπα!

Ποιος να ΄ναι αυτός ο όμορφος, ο λαμπροφλογισμένος                2055

Που στέκεται καθήμενος εκεί πάνω στον λίθο;

Κομψότατος κι ευγενικός μες στα λευκά του ρούχα;

Δές τον πώς ακτινοβολεί σαν τ’ απαλό το χιόνι!

Και παρακάτω οι σκοποί, πεσμένοι του θανάτου.

{ΑΓΓΕΛΟΣ}

Μην σκιάζεστε εσείς εκεί και μήν σας πιάνει φόβος                      2060

Τον που ζητάτε νά βρετε δέν είναι μές στον τάφο

Ο Ιησούς ο Βασιλεύς, ο τέως σταυρωμένος

δέν μένει πια με τους νεκρούς ούτε μέσα στον τάφο·

σηκώθηκε απ’ το μνήμα του, στην Γαλιλαία σπεύδει

Να τονε δούνε, τό ‘χε πή, εκεί οι μαθητές του.                              2065

Ελάτε, ψάξτε ολόγυρα, κανείς δεν είναι μέσα!

Τώρα λοιπόν ας φύγετε, και πέστε τα με θάρρος

όλα αυτά που ακούσατε, σε όλους και στον Πέτρο.

Τι ο Άδης έφυγε μακριά και ο Χριστός ανέστη!

Κυλίστηκε με δύναμι ο βράχος απ’ τον τάφο·                                2070

του Κάτω Κόσμου οι φρουροί, αφήσαν την σκοπιά τους,

με φρίκη ορθανοίξανε οι τρομερές οι πύλες·

στο Φώς το παντοδύναμο που ήλθ’ απ άλλον κόσμο

όλοι οι νεκροί σκιρτήσανε, τρανόν θωρούν Σωτήρα,

κι η ευλαβική επίκλησι τις αλυσίδες σπάζει!                                   2075

Ένας θρήνος της Παναγίας από το δράμα «Χριστός Πάσχων» του Γρηγορίου Θεολόγου (απόσπασμα). Un lamento della Madonna dalla tragedia “Christus patiens” del Gregorio Teologo - “Nazianzeno” (testo Greco di 25 versi con traduzione neogreca)

Για  τον αγαπημένο του Άγιο, τον Γρηγόριο Θεολόγο, κατά τους Δυτικούς γνωστό και ως «Ναζιανζηνό», ο διαχειριστής του «Νέου Παλαμήδη» έχει ήδη κάτι ψελλίσει, ενώ ακόμη του χρωστάει, το ομολογεί, τα μέγιστα.

Βεβαίως εδώ στο Ιστολόγιο τον τον τιμούμε ως Άγιο, αλλά τον γνωρίζουμε περισσότερο ως ποιητή.

Κάποια στιγμή, λοιπόν, θα επανέλθουμε διεξοδικότερα για την ποιητική του ιδιοσυγκρασία και ιδιοφυϊα· άλλωστε, μην ξεχάσουμε, εφέτος έχουμε και την 1690ή επέτειο από την γέννησί του (το 329 θεωρείται σχετικά ως το πιθανότερο έτος)! Σήμερα, υπακούοντες και στο κλίμα των ημερών, διαλέξαμε να κάνουμε μια αναφορά (την πρώτη μας!) σε ένα του πρωτοποριακό για την εποχή του έργο: το δράμα γνωστό ως «Χριστός Πάσχων», μια (μοναδική στην Βυζαντινή Λογοτεχνία!;) τραγωδία 602 στίχων με θέμα το Θείο Πάθος! 

Επιτρέψτε μου πρώτα δύο σχόλια συμπληρωτικά σε όσα έγραφα σε προηγούμενη παλιά ανάρτησι, σχετικά με την συγγραφική του παραγωγή:

Συγκεκριμένα μας έχουν διασωθή 45 λόγοι, 246 επιστολές και 408 «έπη». Επίσης ο Γρηγόριος  - η σύγρονη φιλολογική κριτική πρέπει τελικώς να παραδεχθή την υόδειξι της παραδόσεως – είναι και θεατρικός συγγραφέας! Συνέγραψε το θρησκευτικό δράμα «Χριστός Πάσχων», απανθισμένο (σχεδόν συντεθημένο) σε μεγάλο βαθμό με στίχους από τραγωδίες του Ευριπίδη.

(…) Για πολλά χρόνια η φιλολογική κριτική συνηγορούσα με την γνώμη μεγάλων μεγάλων μελετητών, όπως του Krumbacher, το θεωρούσε κατηγορηματικά έργο μεταγενέστερο και ψευδεπίγραφο (...)

Αλλά φτάνουν τα φιλολογικά. Πάμε να απολαύσουμε ένα απόσπασμα από το α΄ μέρος του έργου. Είναι η σκηνή όπου η Θεοτόκος μετά την προδοσία του Ιούδα και την σύλληψι του Ιησού, μαθαίνει την θανατική του καταδίκη και ταυτόχρονα βλέπει το εξαγριωμένο πλήθος να οδηγεί τον Γιό της στο δρόμο του Μαρτυρίου.

Παραθέτουμε το πρωτότυπο κείμενο στην αρχαία μας γλώσσα και προσθέτουμε μια έμμετρη πρότασι στην νεοοελληνική.

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙ!

...................................................

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ:

{ΘΕΟΤΟΚΟΣ}

Αἲ αἴ, τί δράσω; καρδία γὰρ οἴχεται.

Πῇ πῇ πορεύῃ, Τέκνον; ὡς ἀπωλόμην·

ἕκητι τίνος τὸν ταχὺν τελεῖς δρόμον;

μὴ γάμος αὖθις ἐν Κανᾷ κἀκεῖ τρέχεις,

ἵν' ἐξ ὕδατος οἰνοποιήσῃς ξένως;

Ἐφέψομαί σοι, Τέκνον, ἢ μενῶ σ' ἔτι;

∆ὸς δὸς λόγον μοι, τοῦ Θεοῦ Πατρὸς Λόγε,

μὴ δὴ παρέλθῃς σῖγα δούλην μητέρα·

νῦν γὰρ στόματος φιλίου χρῄζω σέθεν

φωνῆς ἀκοῦσαι καὶ προσειπεῖν, ὦ Τέκνον.

∆ός μοι, πρὸς αὐτοῦ Πατρός, ὦ Τέκνον, σέθεν,

σοῦ θεσπεσίου χρωτὸς ἅψασθαι χεροῖν

ψαῦσαι ποδῶν τε καὶ περιπτύξασθαί σε.

Φεῦ φεῦ, τί δράσω; καρδία μου δίκεται.

Ὦ δεῦτε, φίλαι, δεῦτε, λίπωμεν φόβον·

προσέλθετ', ἀσπάσασθε καὶ προσείπατε,

λάζεσθε χειρὸς δεξιᾶς. Τάλαιν' ἐγώ,

ὡς ἀρτίδακρύς εἰμι καὶ φόβου πλέα.

Αἲ αἴ, πανώλης ἡ τάλαιν' ἀπόλλυμαι.

Γυναῖκες, ὄψιν στυγνὰν ὡς εἶδον Τέκνου,

ποθῶ τεθνᾶναι, ζῆν δ' ἔτ' οὐδαμῶς φέρω.

Οἴμοι, τί δράσω; πῶς λάθω λαῶν χέρας;

ἐχθροὶ γὰρ ἐξιᾶσι πάντα δὴ κάλων,

κοὐκ ἔστιν ἄτης εὐπρόσοιστος ἔκβασις.

Τί γοῦν τί δράσω; πῶς φύγω τόσους βρόχους;

ΕΜΜΕΤΡΗ ΑΠΟΔΟΣΙ (Αλέξανδρου Σελλενίδη):

ΘΕΟΤΟΚΟΣ

Άχ, αλίμονο, τί κάνω; Σταμάτησε η καρδιά μου.
Για πού τό βαλες παιδί μου, νομίζω πως πεθαίνω.
Για ποιά αιτία και για πού, ξάφνου τον δρόμο παίρνεις;
Μήπως θα τρέξεις στην Κανά, πάλι για κάποιον γάμο,
να κάνεις το νερό κρασί, σαν θαύμα να κεράσεις;
Να ‘ρθω μαζί σου, τέκνο μου,  ή να σε περιμένω;
Μίλα μου, γιέ μου, μίλα μου, ο του Πατρός Σου Λόγος,
αμίλητος μην προσπερνάς την δόλια σου την μάνα.
Θέλω ν’ ακούσω να μιλά τ’ αγαπημένο στόμα
κ’ εγώ μετά, παιδάκι μου, να σ’ αποχαιρετήσω.
Στο όνομα του πατέρα σου, άσε με να σ’ αγγίξω,
να χάιδευα το πρόσωπο, το θεϊκό, τα πόδια,
με τα πικρά τα χέρια μου να σε σφιχταγκαλιάσω.
Ώχου, τί κάνω η μαύρη μου; Σκίζεται η καρδιά μου.
Εδώ, καλές μου, ας έλθετε, ας διώξουμε τον φόβο·
σιμώστε και κρατήστε του το χέρι που ευλογούσε,
δώστε ασπασμό και πήτε του, μαζί μου, ένα αντίο.
Αλίμονό μου, γέμισα με φόβο και με δάκρυα.
Πνίγομαι σβήνω η δύσμοιρη, μεσ’ στην καταστροφή μου.
Το πρόσωπο, φίλες, το χλωμό, σαν βλέπω του παιδιού μου
τον θάνατό μου επιθυμώ, την ζήσι δεν την θέλω.
Και πώς να κάνω να σωθώ από τα χέρια του όχλου;
Γιατι οι εχθροί με κύκλωσαν από παντού με δίχτυα·
δεν φαίνεται εύκολη η διαφυγή από την συμφορά μου.
Πώς να ξεφύγω, πέστε μου, από τα τόσα βρόχια;